تالانتتى ادامداردىڭ ء«تاتتى تامۇعىنان» بۋىرقانىپ, بۇلقىنا شىققان ءساتتى تۋىندىلارىنا تاڭعالماق كەرەك. جاندى كارتيناعا, جاقسى ولەڭگە ءھام ءتاۋىر شىعارماعا تاڭعالۋ ەكىباستان دۇرىس. ءارى ءوز باسىڭا بۇيىرماعان ونەردى باسقا ءبىر زامانداسىڭنان كورىپ, تامسانا تاڭعالۋىڭ زاڭدى قۇبىلىس سياقتى. ياعني بۇل دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى دەيمىز. الايدا ۋاقىت وتە كەلە جاقسىعا تاڭعالۋدىڭ ءجونى مەن جوسىعى دا وزگەرەدى ەكەن.
ماسەلەنكي, قازاق ادەبيەتىنىڭ كەشەگى داۋىرىندە مىقتى اقىن-جازۋشىلار دا, ساۋاتتى وقىرماندار دا كوپ بولدى. ءتىپتى كەي وقىرماننىڭ دەڭگەيى اۆتورمەن شامالاس كەلىپتى-مىس. ءھام ول كەزدەگى تاڭعالىس تا بولەك: شەبەردىڭ شەبەرىن عانا مويىنداعان, جاقسىنىڭ جاقسىسىنا عانا تاڭعالعان. ال اۋىلداعى قاراپايىم وقىرمان اناۋ-مىناۋ جازارماندى مەنسىنبەگەن. ياعني كوركەم دۇنيەگە قىزىعۋدىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى بولدى. ەڭ باستىسى, ول قوعامدا ءتاۋىر شىعارمالاردان بولەك, تەك كىتاپ وقىمايتىن ادامدارعا عانا تاڭعالعان.
وقىرمان تالعامى, كوزقاراسى بيىك سول ءبىر ۋاقىتتان بەرى كوپ زامان وتە قويعان جوق. دەگەنمەن ەكى قوعامداعى جاقسى نارسەگە ءھام سۇلۋ دۇنيەگە تاڭعالۋدىڭ كلاسسيكالىق ءۇردىسى مۇلدەم وزگەردى. جانە جاقسى جاعىنا ەمەس. بۇل بوتەن وزگەرىستىڭ سەبەبىن بىردە قارىشتاپ دامىعان قوعامدا, ەندى بىردە تىرشىلىكتىڭ سوڭىنان ءتۇۋ الىسقا كەتكەن, ياعني «جوعالعان وقىرمانداردا» نەمەسە سانانى جاۋلاعان عالامتوردا دەپ جوريمىز. كىم ءبىلىپتى؟..
بۇگىنگى ەڭ ۇلكەن تاڭعالاتىن قۇبىلىس – ادامداردىڭ گازەت-جۋرنال, ياكي كىتاپ وقۋى. اگاراكي, ءسىز اۆتوبۋستا نەمەسە ساياباقتا قولىڭىز قالت ەتىپ, كىتاپ وقي قالساڭىز, اينالاڭىزداعى ادامدار سىزگە وتە-موتە ريزا كەيىپپەن قارايدى. سەبەپسىز جىميادى. ال الدا-جالدا گازەتتىڭ قۇلاش-قۇلاش ايقارما بەتىن اشا قالىپ, ءبىر كەسە كوفەنى ۇرتتاپ قويىپ, كوشەدەگى كەز كەلگەن ورىندىققا وتىرا قالساڭىز, ءسىزدى «تاس داۋىرىنەن» كەلگەن ادامداي كورەدى. ءتىپتى باتىستىق مادەنيەتتەگى وسى وتىرىسىڭىزعا تاڭعالىپ, سىرتىڭىزدان سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنا ء«الى دە گازەت وقيتىن ادام بار ەكەن...» دەپ, تۇگەل جۇرتقا سۇيىنشىلەپ حابار بەرەدى. ءوز ويىن جاسىرا المايتىن كەي ادامدار باعاڭىزدى اسىرىپ, ءسىزدى ءبىر اريستوكرات, ءوزىن قارا جاياۋ دەپ اشىق ايتادى. ءھام مۇنىسىنا ەش قىمسىنبايدى. ويتكەنى ءوزى قاتارلى كىتاپ وقىمايتىن جۇرتتىڭ كوپ ەكەنىن بىلەدى. ال سىزگە ءبىر ساتتىك كوڭىلى تولعانسىپ, باسىڭىز – التىن, ال جۇرەگىڭىز نۇردان ەكەن دەيدى. ءسىز دە پەندەسىز عوي, كىتابىڭىزدىڭ بەتىن جابا قويىپ, الگى ەسەپسىز ماقتاۋ-ماداقتارعا كوڭىلىڭىز ءجىبي قالادى. ءتىپتى كەيدە ء«سىز دە ارا-تۇرا ءبىر كىتاپ وقىپ تۇرساڭىزشى» دەپ اياقاستى اقىلسىنا قالاسىز.
سوندا ءسىزدىڭ نە وقىپ وتىرعانىڭىز اسا ماڭىزدى ەمەس. كلاسسيكا وقىپ وتىرسىز با, الدە سۋ جاڭا نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى گليۋكتى وقىپ وتىرسىز با, مۇمكىن قۋانىش شونبايدىڭ «ەكىنشى بولماسىن» وقىپ وتىرعان بولارسىز – ءبارىبىر. باستىسى, ايتەۋىر بىردەڭە وقىپ وتىرساڭىز بولعانى. تەگىن تاڭعالۋلار اعىلا جونەلەدى.
قوعامداعى جازۋ-سىزۋدان تىم الىس ادامداردىڭ دەنى وسىنداي كوزقاراستا ەكەنىنە بۇگىندە ەتىمىز ۇيرەنگەندەي. ءھام قاراپايىم حالىقتىڭ مۇنداي دەڭگەيسىز تاڭعالىسىنا قازىر تاڭعالمايتىن دا بولدىق. بىراق ىشتە جاتقان سۇراق كوپ: ماسەلەنكي, ءبىز 56 ميلليون حالقى بار, داپتەرى مەن كىتابىن ارەڭ تاۋىپ وتىرعان (جانە كوبى وقي المايتىن) تانزانيا ەمەسپىز عوي. افريكالىقتارمەن سالىستىرعاندا حالىقتىڭ ساۋاتى الدەقايدا جوعارى. وندا نەگە جۇرت كىتاپ وقىعانعا وزەۋرەي تاڭعالادى؟ جالپى, وقۋ, گازەت-جۋرنال, كىتاپ دەگەن دۇنيەلەردى حالىق نەگە مۋزەيدىڭ تورىنە قويىپ, «كونەنىڭ كوزىنە» بالايدى؟ قوعامنىڭ وسى ءبىر بوتەن تاڭعالىسىن كورىپ, عافۋ قايىربەكوۆشە ايتقاندا, «كىسىنىڭ كەلەدى ەكەن جىلاعىسى».