ازىق-ت ۇلىك قۇنى ارتتى

بولشەك ساۋدامەن اينالىساتىن جەكە ساۋداگەرلەردىڭ سوزىنە سەنسەك, وسىمدىك مايى وبلىسقا نەگىزىنەن رەسەيدەن اكەلىنەدى ەكەن. شەكارانىڭ ارعى بەتىندە ماي باعاسى وسكەن سوڭ جەرگىلىكتى كاسىپورىندار دا ءونىم باعاسىن كوتەرىپ جىبەرگەن.

– قازىر قويمالار بوس تۇر, سۇيىق ماي جوق. كوتەرمە ساۋدا ورىندارى ماي ساتۋدى دوعاردى. ءبىز سول قويمادا قالعاندارىن عانا ساتىپ جاتىرمىز. مەن ادەيى مولىراق ساتىپ العانمىن. ويتكەنى وسىمدىك مايى ەندى قاشان اكەلىنەتىنىن ەشكىم بىلمەيدى. قازىر مايدىڭ باعاسى 200 تەڭگەگە قىمباتتادى, – دەدى ساتۋشى زويا قازبەكوۆا.

25 جىل بويى بولشەك ساۋدامەن اينالىسىپ كەلە جاتقان زەينەتكەردىڭ ايتۋىنشا, بيىل ازىق-ت ۇلىك باعاسى ساۋىردەن كوتەرىلە باستاعان. العاش قارا­قۇمىق, كۇرىش, ۇن ونىمدەرى 100 تەڭگەگە قىمباتتاپتى. قازاندا الدىمەن قانت باعاسى كوتەرىلگەن. ەڭ قىزىعى, جۇرت جەمىس-جيدەك قايناتاتىن مەزگىل اياقتالىسىمەن قانت كۇرت قىمباتتاپ كەتكەن. قالانىڭ ورتالىق بازارىنداعى قانت باعاسى قازان ايىنىڭ باسىندا 220-230 تەڭگە بولسا, قازىرگى باعا – 280 تەڭگە.

– قالادا ازىق-ت ۇلىك باعاسى وتە قىمبات. سوندىقتان تۇرعىن­داردىڭ رەنىش-شاعىمىن كۇن سايىن ەستۋگە تۋرا كەلەدى. ءوزىمىز كوتەرمە باعامەن ساتىپ العان تاۋاردىڭ ۇستىنە ازعانتاي اقشا قوسىپ, ناپاقا ايىرىپ وتىرمىز. قازىر ساۋدا توقىراپ تۇر. قالا ىشىندەگى اۆتوبۋستاردى توقتاتسا, مۇلدەم قيىن بولماق. وسى ورىن ءۇشىن ايىنا 40 مىڭ تەڭگە تولەيمىن. ونىڭ ءوزىن بىرەسە اشادى, بىرەسە جاۋىپ تاستايدى, قازىر ءبىزدىڭ دە جاعدايىمىز مۇشكىل, – دەدى ساتۋشى.

كوڭىلدى كۇپتى ەتكەن كوكبازار­دان شىعىپ, قالانىڭ ورتالى­عىن­داعى شاعىن دۇكەندەردىڭ بىرىنە باس سۇقتىق. مۇنداعى 1-سا­ناتتاعى ءىرى جۇمىرتقانىڭ 10 دا­ناسى وتكەن ايدا 286 تەڭگە تۇرسا, قازىرگى باعاسى 400 تەڭگەگە جەت­كەن. بۇل ساۋدا ورنىنداعى دۇكەن­شى دە ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا تۇر­عىنداردىڭ نارازى ەكەنىن ايتتى.

– سوڭعى اي ىشىندە جۇمىرت­قانىڭ, قانت پەن وسىمدىك مايى­نىڭ باعاسى شارىقتاپ كەتتى. وتكەن ايدا 1 كيلو قانتتى 280 تەڭ­گەگە ساۋدالاساق, قازىر 350 تەڭ­گەدەن ساتىپ جاتىرمىز. ادەتتە قانت باعاسى جاز ورتاسىنا تامان كوتەرىلەتىن, بيىل كۇزدە قىمباتتادى. قىسقاسى, قالعان ازىق-ت ۇلىكتىڭ بارلىعىنىڭ باعاسى 20-50 تەڭگەگە ءوستى. كون­ديتەرلىك ونىمدەر دە ءسال قىم­بات­تادى. نان باعاسى 5 تەڭگەگە كوتەرىلدى. سىرىڭكە مۇلدە جوق. قازىر سىرىڭكە المايمىن. ءبىز تاۋار الىپ جۇرگەن «سكلادسكوي» كوتەرمە-ساۋدا ورتالىعىندا ءبىرازدان بەرى جوق. وتكەن اپتادا الىپساتارلار سىرىڭكەنىڭ ءبىر قاپتاماسىن 200 تەڭگەدەن الىپ كەلدى. العان جوقپىن. ونى جۇرتقا قايتىپ ساتامىن؟ ءبىر قاپتامادا 10 قوراپ سىرىڭكە بار. سوندا ءبىر قورابىن 20 تەڭگەدەن ساتىپ السام, ۇستىنە كەم دەگەندە 2 تەڭگە قوسىپ ساتۋىم كەرەك. بۇرىن سىرىڭكەنىڭ قورابى 5 تەڭگەدەن بولاتىن, ودان كەيىن 9 تەڭگە بولدى. وتكەن اپتادا مۇل­دە جوعالىپ كەتتى. وسى اپتادا قالاي ەكەنىن بىلمەيمىن, – دەدى اتى-ءجونىن اتاۋدان باس تارتقان دۇكەنشى.

ءبىز بۇعان دەيىن بولعان كوك­بازار­دا ءبىر قاپتاما سىرىڭكەنى 60 تەڭ­­گەدەن تابۋعا بولادى. بى­راق ساۋ­­دا­گەرلەر كوتەرمە ساۋدا ورىن­دارىن­دا قازىر سىرىڭكە جوق ەكەنىن ايتتى.

وتكەن سەنبىدەن قالا ورتالى­عىندا ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەسى وتكەن. نەگىزىنەن ەت, كارتوپ, كوكونىس, ءسۇت پەن جۇمىرتقا, ۇن سياقتى الەۋمەتتىك ما­ڭى­زى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى سا­تىل­دى. مۇنداعى باعا نارىق­تاعى­دان ەداۋىر تومەن. ويتكەنى تۇتىنۋشى ءونىمدى ەشبىر دەلدال­سىز تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ قولى­نان تىكەلەي ساتىپ الادى. جار­مەڭكەگە 130-دان اسا شارۋا قو­جالىعى ءوز ونىمدەرىن اكەلىپ, قوستانايلىقتار جالپى كولەمى 140 توننانىڭ ۇستىندەگى ارزان تاۋاردى تارازى باسىنان تالاپ اكەتتى. جارمەڭكە باسىنا كەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى تيمۋر بيسەمباەۆ «قالا حالقىنا 28 توننا ەت ونىمدەرى, 19 توننا سيىر ەتى, 5 توننا جىلقى ەتى, 100 كيلو قوي ەتى, 400 توننا قۇس ەتى ارزان باعامەن ۇسىنىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار 14 توننا جوعارى سۇرىپتى ۇن, 5,5 توننا ماكارون, 144 مىڭ جۇمىرتقا, 10 توننا وسىمدىك مايى اكەلىندى. تۇراقتاندىرۋ قورىنان جالپى كولەمى 55 توننا بولاتىن 7 ءتۇرلى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ساۋدالانادى» دەگەن.

جالپى وبلىستاعى تۇراقتان­دىرۋ قورىنىڭ جاساقتالۋىنا «توبىل» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعا­مى جاۋاپتى. اتالعان مەكەمە بەرگەن مالىمەت بويىنشا, وبلىستىڭ ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارى­­نىڭ وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورىن­دا جالپى قۇنى 404,3 ملن تەڭگە تۇراتىن 1,6 مىڭ توننا ءونىم جانە 8 ملن جۇمىرتقا بار.

– ونىڭ ىشىندە 181,1 توننا اق قانت پەن قۇمشەكەر, 19,3 توننا كۇرىش, 1,05 توننا قاراقۇ­مىق جارماسى, 277,8 توننا ماكا­رون, 38,7 توننا كۇنباعىس مايى, 1 تون­نا سارى ماي, 10 توننا سيىر ەتى, 2 توننا تاۋىق ەتى, 100 توننا كارتوپ, 420 توننا ءسابىز, 310 تون­نا قىرىققابات, 292,1 توننا پياز, 8 ملن 1-ساناتتاعى تاۋىق جۇ­مىرت­قاسى بار. اعىمداعى جىلى تۇراقتاندىرۋ قورىنا جالپى سوماسى 639,5 ملن تەڭگەگە 3,5 مىڭ توننا تاۋار ساتىپ الىن­دى. جالپى وبلىستا الەۋ­مەت­تىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك قورى جەتكىلىكتى, – دەدى قور­دىڭ تۇراق­تاندىرۋ جۇمىستارى جونىن­دەگى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءمادينا ماحمۇتوۆا.

قوستاناي وبلىسى