كوروناۆيرۋس پاندەمياسى جەكەلەگەن ادامداردىڭ ساناسىنا عانا ەمەس, مەملەكەتتىڭ ساياساتىنا, ەكونوميكالىق جاعدايىنا ەرەكشە اسەر ەتتى. ىندەتتىڭ تارالۋى وتاندىق ەكونوميكانىڭ ءاربىر سالاسىنا تۇبەگەيلى وزگەرىس اكەلدى. بارلىق ەڭبەك ۇيىمدارى الداعى جىلدارعا جاريالاعان جوسپارلارىن بۇزىپ, جۇمىس رەجيمىنە بۇعان دەيىن بولماعان تىڭ تاجىريبەلەر ەنگىزە باستادى.
ىندەتتىڭ تارالۋىنا بايلانىستى ەلىمىزدە كارانتين رەجيمى ەنگىزىلگەن كەزەڭ ەلدەگى ەڭ ءىرى قوعامدىق ۇيىم سانالاتىن «قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپتىك وداعى» قب قىزمەتى ءۇشىن سىناققا تولى بولدى. قاۋىپتى ۆيرۋستىڭ ەتەك جايۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك كوميسسيا شەشىمى نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى ۋاقىتشا توقتاتىلىپ, جوعارى, كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق, جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قاشىقتىقتان وقىتۋدى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
بۇل جاعداي ەڭبەك قاتىناستارىن ۇيىمداستىرۋدا بىرقاتار قيىنشىلىقتار تۋعىزىپ, سونىڭ ءبىرى جۇمىس كۇشىن بۇقارالىق بوساتۋعا اكەلىپ سوقتى.
جۇمىس بەرۋشىلەر جاعدايدى رەتتەۋدىڭ قولدانىستاعى قۇقىقتىق قۇرالدارى: قاشىقتىقتان جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا, تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىن ەنگىزۋگە, جۇمىستى توقتاتۋعا, قىزمەتكەرلەرگە اقى تولەنەتىن دەمالىستار, جالاقى ساقتالمايتىن دەمالىستار بەرۋگە ءماجبۇر بولدى.
ءدال وسى قىسىلتاياڭ كەزەڭدە كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ الدىنا سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ كىرىستەرىنىڭ دەڭگەيىن بارىنشا ساقتاۋ سەكىلدى ماڭىزدى مىندەت قويىلدى. ادەتتەن تىس شارالار قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى.
قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپوداعى سالانىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرىنە جۇمىسكەرلەردى ەڭبەكاقىلارىنىڭ قولدانىستاعى كورسەتكىشتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ, اقىسى تولەنبەيتىن دەمالىستارعا جىبەرۋگە جول بەرمەۋ, جىل سايىنعى اقىلى ەڭبەك دەمالىستارىن بەرۋ جانە قولدانۋ كەزىندە زاڭدىلىق رەجيمىن قامتاماسىز ەتۋ تالابىمەن ۇندەۋ جاسادى. توتەنشە جاعداي جانە كارانتين رەجيمى كەزىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ىقتيمال ءىس-ارەكەتى تۋرالى نۇسقاۋلىقتار ازىرلەپ, تۇسىندىرمەلەر بەردى. سالالىق كاسىپوداقتىڭ قۇقىقتىق قىزمەت ءبولىمىنىڭ ماماندارى جەدەل تۇردە جۇمىستىڭ بوس تۇرىپ قالۋ رەجيمىنە اۋىستىرىلعان قىزمەتكەرلەرگە تولەم تولەۋ, دەمالىستاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن بەرۋ ءتارتىبى مەن ولارعا تولەنەتىن اقى جانە ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىندىرمەلەر ازىرلەپ, ولاردى باق بەتتەرىنە جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالادى.
قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋشىلىقتى انىقتاۋ جانە ولاردى تەز ارادا جويۋ ماقساتىندا بارلىق الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ جۇيەلى مونيتورينگىسى جاسالىپ, Facebook, Instagram, Telegram جەلىلەرىندە اشىق توپتار قۇرىلدى. كاسىپوداق وكىلدەرى اپتاسىنا جەتى كۇن ىشىندە, دەمالىسسىز, قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە تەلەفون جانە ينتەرنەت بايلانىس جەلىسى بويىنشا كەڭەستەر بەرۋدى كۇندەلىكتى جۇمىس تارتىبىنە اينالدىرعان. اسىرەسە, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قاشىقتان وقىتۋ رەجيمى ەنگىزىلگەن مەرزىمنىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوپتەگەن سۇراقتارى تۋىنداپ, كاسىپوداققا جۇگىنگەن جاعدايدار جيىلەدى. ماسەلەن, 25 ناۋرىز بەن 25 مامىر ارالىعىندا سالالىق كاسىپوداق پەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارىنىڭ قۇقىقتىق قىزمەت ماماندارى سالا قىزمەتكەرلەرىنە 15 مىڭنان استام كەڭەس بەردى. مىڭنان استام جازباشا ءوتىنىشتى قارادى.
قيىن جاعدايلاردا قولدانىلاتىن ماڭىزدى قۇرالداردىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك ارىپتەستىك جۇيەسى بولىپ تابىلادى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماقتارىندا سالالىق ايماقتىق كەلىسىمدەر ازىرلەۋ كەزىندە كاسىپوداقتىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىستىڭ بوس تۇرىپ قالۋى كەزىندە قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ نورمالارىمەن كوزدەلگەن مولشەردەن ارتىق تولەمدەر الۋىنا مۇمكىندىك جاسالدى. بۇل كۇردەلى كەزەڭدە جۇمىسكەرلەردىڭ مۇددەسىن تانىتۋ باعىتىندا اتقارىلعان ۇلكەن جۇمىستاردىڭ ءبىر پاراسى.
1191 قوعامدىق باقىلاۋ – 1093 زاڭبۇزۋشىلىق
قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – سالا قىزمەتكەرلەرى-كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن كاسىبي مۇددەلەرىن قورعاۋ. بۇل باعىتتا سالالىق كاسىپوداق جىل سايىن جۇيەلى جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى, قول جەتكىزىلگەن تابىستار از ەمەس.
ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا سالالىق كاسىپوداقتىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارىنىڭ قۇقىقتىق قىزمەتتەرى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ەڭبەك زاڭناماسىن ورىنداۋ بويىنشا 1191 قوعامدىق باقىلاۋ جۇرگىزىپ, 1093 ءتۇرلى ەڭبەك زاڭناماسىن بۇزۋشىلىق دەرەگىن انىقتادى. ونىڭ ىشىندە 378 - ايلىق اقىنىڭ دۇرىس تولەنبەۋىنە, 229 - جۇمىس ۋاقىتى مەن دەمالۋ رەجيمىن بۇزۋشىلىققا, 349 - ەڭبەك قاتىناستارىن راسىمدەۋگە قاتىستى.
سونىمەن قاتار, جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە 54 قىزمەتكەر جۇمىسىنا قايتا ورنالاستىرىلدى, ونىڭ 3-ءى سوت ارقىلى. 91 قىزمەتكەردىڭ زاڭسىز جۇمىستان قۋدالانۋىنىڭ الدى الىندى.
جوعارىدا اتالىپ وتكەندەي, سالادا ورىن العان قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ اراسىندا ەڭبەك اقىنى دۇرىس ەسەپتەمەۋ دەرەگى ءجيى كەزدەسەدى. بيىل 6 ايدا كاسىپوداقتىڭ ارالاسۋىمەن سالا قىزمەتكەرلەرىنە 653 893 331 تەڭگە قايتارىلىپ بەرىلدى. بۇل پەداگوگتاردىڭ ەڭبەكاقىلارىن, سونداي-اق پەداگوگيكالىق شەبەرلىك بويىنشا بىلىكتىلىك ساناتىنا, ماگيستر دارەجەسىنە بەرىلەتىن قوسىمشا اقىلار, سونىمەن قاتار, ەڭبەك دەمالىسىنىڭ اقىسى مەن ساۋىقتىرۋعا ارنالعان جاردەم اقىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە ەسەپتەلمەۋ سالدارىنان قايتارىلعان قاراجات.
سالالىق ۇيىم كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىنىڭ بۇزىلۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا.
Covid-19: كاسىپوداق قول سوزدى
ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي رەجيمى ەنگىزىلگەن تۇستا سالالىق كاسىپوداق رەسپۋبليكالىق ء«بىز بىرگەمىز» ناۋقانىنا بەلسەندى قاتىسىپ, قازاقستاندىقتارعا قول ۇشىن بەردى. سالالىق كاسىپوداقتىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارى شۇعىل تۇردە كاسىپوداق بيۋدجەتىنەن قارجى ءبولىپ, ەل بويىنشا 5000-عا جۋىق وتباسىنا كومەك كورسەتتى. ولاردىڭ اراسىندا كوپ بالالى, از قامتىلعان وتباسىلار, ارداگەر پەداگوگتار, قارتتار مەن مۇگەدەكتەر بار. ءار وڭىردە كاسىپوداق وكىلدەرى ولارعا جەكە قورعانىش قۇرالدارى – بەتپەردەلەر, ءبىر رەتتىك قولعاپتار, انتيسەپتيكالىق قۇرالدار مەن ازىق-ت ۇلىك سەبەتتەرىن جەتكىزىپ بەردى. وسى جۇمىستار اياسىندا ەرىكتىلەر كۇشىمەن 200 مىڭعا جۋىق بەتپەردە تىگىلىپ, ايماقتاردا حالىققا تەگىن تاراتىلدى.
سالالىق كاسىپوداق پەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارى قيىن كەزەڭدەردە كاسىپوداق مۇشەلەرىنە قولداۋ كورسەتۋدى يگى داستۇرگە اينالدىرعان. بيىلعى جىلى تۇركىستان وبلىسىنىڭ, ماقتاارال اۋدانىندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن كاسىپوداق مۇشەلەرىنە قايىرىمدىلىق كومەك بەرىلدى. قيىن جاعدايعا تاپ بولعان حالىقتى سالالىق كاسىپوداقتىڭ بارلىق ۇيىمدارى قارجىلاي قولدادى. اتاپ ءوتۋ كەرەك, سالالىق كاسىپوداق پەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارى ماقتاارالعا قايىرىمدىلىق كومەك رەتىندە كاسىپوداق بيۋدجەتىنەن بارلىعى 21 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسادى. ونىڭ 12 ملن 775 مىڭى كاسىپوداق مۇشەلەرىنە قارجىلاي بەرىلسە, 4 ملن-ى قر كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ مەكتەپتەرگە 100 نوۋتبۋك الۋى ءۇشىن قوسىلدى. قالعان قاراجات كاسىپوداق مۇشەلەرىن ساۋىقتىرۋعا جۇمسالدى.
جاڭا وقۋ جىلى: ۇستازدارعا 1000 نوۋتبۋك
جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىقتى سالالىق كاسىپوداق جاز مەرزىمىنەن باستاپ جۇرگىزەدى. ويتكەنى سالا قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ بالالارىن ەڭبەك دەمالىسىندا ساۋىقتىرۋ, جازعى دەمالىستارىن ۇيىمداستىرۋ كاسىپوداق قىزمەتىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى بولىپ ەسەپتەلەدى. اعىمداعى جىلى ەلىمىزدە ورىن العان سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جاعدايعا بايلانىستى, سوعان سايكەس كارانتيننىڭ ەنگىزىلۋى سالدارىنان, دەمالۋشىلار سانى ايتارلىقتاي ازايدى. ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ساناتوريالىق-كۋرورتتىق جانە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا ازاماتتاردى قابىلداۋعا 3 ماۋسىمنان باستاپ رۇقسات بەرىلدى. ۇكىمەت قاۋلىسى شىققان سوڭ كاسىپوداق مۇشەلەرىنە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارىنا جولدامالار تاراتىلدى. بيىل سالالىق كاسىپوداق 12 639 قىزمەتكەردى, 1 859 بالانى ساۋىقتىرىپ ۇلگەردى. اتقارىلعان جۇمىستار, پەداگوگ-قىزمەتكەرلەردىڭ جاڭا وقۋ جىلىنا جاڭا سەرپىنمەن كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.
كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى جاڭا وقۋ جىلى وقۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى ءۇشىن قاشىقتىقتان وقىتۋ فورماتىندا باستالدى. قاشىقتىقتان وقىتۋدى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك ارىپتەسىمىز – قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۇستازداردى قولداۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا سايكەس, قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعى ەلدەگى پەداگوگتارعا كومەك كورسەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وسى جۇمىستاردىڭ اياسىندا بيىلعى جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا كاسىپوداق مۇشەلەرى – ۇستازداردى جان-جاقتى قولداۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلدى.
سالالىق كاسىپوداق پەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارى تاراپىنان رەسپۋبليكانىڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتارعا 1000 نوۋتبۋك قۇرىلعىسى تابىستالدى. نوۋتبۋكتەردىڭ كوپبالالى, از قامتىلعان ۇستازدارعا بەرىلگەنىن اتاپ وتكەن جون.
كومپيۋتەرلىك تەحنيكالاردىڭ باسىم بولىگى سالا قىزمەتكەرلەرىنە قايتارىمسىز نەگىزدە بەرىلسە, كەيبىر ايماقتاردا سالالىق ۇيىم ۇستازدارعا نوۋتبۋك ساتىپ الۋعا قارجىلاي كومەكتەستى.
كۇن تارتىبىندە – كاسىپوداقتار قوزعالىسىن دامىتۋ
سالالىق ءبىلىم كاسىپوداعى مەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارىنىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى كۇردەلى كەزەڭدە جاھاندىق سيپاتتاعى ۇلكەن سىننان سۇرىنبەي وتىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن دالەلىن كورسەتەدى.
2020 جىلعى 2 قىركۇيەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ كەزەكتى XXVI سەزى ءوتتى. سەزدە قر كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ 5 جىلعى جۇمىسى قورىتىندىلاندى جانە الداعى بەس جىلعا قركف قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارى انىقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سەزد دەلەگاتتارىنا جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىندا ەلىمىزدەگى كاسىپوداقتار قىزمەتىنە جوعارى باعا بەردى, جاڭا مىندەتتەر جۇكتەدى. «بۇگىنگى كاسىپوداق – قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ باستى بەلگىسىنىڭ ءبىرى. فەدەراتسيا وسىنداي ۇستانىم مەن مارتەبەسى ارقىلى مىقتى, بەلسەندى ءارى ىسكەر كوشباسشىلاردى دارالاپ شىعارۋ كەرەك. مەن كاسىپوداقتاردىڭ كادرلىق قۇرامىنا جاستاردىڭ قوسىلعانىن قالايمىن. سول ارقىلى اشىق باسەكەلەستىككە جاعداي جاسالىپ, ەڭبەككەر جاستارعا ءتيىمدى الەۋمەتتىك مۇمكىندىكتەر ۇسىنىلادى» دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋىندا.
سەزدە كاسىپوداقتار قوزعالىسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ مەن رەفورمالاۋدىڭ جولىن انىقتايتىن جانە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن سەنىمدى قورعاۋدى ودان ءارى قامتاماسىز ەتەتىن ءتيىمدى جۇمىس ءۇشىن نەگىز بولاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسىپوداقتارىنىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسى قابىلداندى. جاڭا قۇجاتتىڭ ەلىمىزدە جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن كۇشەيتۋگە جانە ەڭبەك ادامىن لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك ديالوگتىڭ جاڭا فورماتىنا اۋىسۋ جاعدايىندا ەلىمىزدەگى كاسىپوداقتار قوزعالىسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنەمىز.
قر كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى قۇرامىنداعى ەڭ ءىرى سالالىق ۇيىم رەتىندە «قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپتىك وداعى» قب كاسىپوداقتاردىڭ الدىندا الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن بىرگە كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدان ەڭ از شىعىنمەن شىعۋ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىن ساقتاۋ مىندەتى تۇرعانىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن سەزىنەدى. قازىرگى تاڭدا كاسىپوداقتار ۇيىمى پاندەميا جاعدايىندا سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋ ءۇشىن جاڭا, تىڭ تاجىريبەلەردى قولدانىسقا ەنگىزۋدە. سالالىق كاسىپوداق پەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارى كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن كاسىبي مۇددەلەرىن تانىتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى ءارى قاراي جالعاستىرا بەرەدى.
ايگۇل مۇقاشەۆا,
«قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم
قىزمەتكەرلەرى كاسىپتىك وداعى» قب ءتورايىمى.