بيىل عۇلاما ويشىل, اتاقتى فيلوسوف, تانىمال اقىن, شىعىستانۋشى-عالىم, فولكلور مۇراسىن جيناۋشى ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆتىڭ تۋعانىنا 155 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي, اۋليە قونعان بابامىزدىڭ رۋحاني مۇراسىن ماڭگىلىك ەتۋ باعىتىندا 20 تومدىق جيناعىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
بيىل عۇلاما ويشىل, اتاقتى فيلوسوف, تانىمال اقىن, شىعىستانۋشى-عالىم, فولكلور مۇراسىن جيناۋشى ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆتىڭ تۋعانىنا 155 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي, اۋليە قونعان بابامىزدىڭ رۋحاني مۇراسىن ماڭگىلىك ەتۋ باعىتىندا 20 تومدىق جيناعىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
جالپى, ءماشھۇر اتامىزدىڭ مۇرالارىن ناسيحاتتاۋدا قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. ءالى دە اتقارىلا بەرمەك. وسىدان 7 جىل بۇرىن, ياعني 2006 جىلى ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسى – باياناۋىل باۋرايىنداعى ەسكەلدى شاتقالىندا كەسەنەسى بوي كوتەردى. بۇل بۇكىل قازاقستاندىقتاردى وزىنە تارتقان بىرەگەي تۋريستىك ورىنعا اينالدى دەۋگە دە بولادى. ودان كەيىن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە 14 تومدىق شىعارمالار جيناعى جارىق كوردى. مۇنىڭ ءبارى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ جەمىسى. سونىڭ ارقاسىندا جادىمىزدان جىراقتاپ بارا جاتقان قازاق حالقىنىڭ بىرقاتار تۇلعالارىن قايتا تىرىلتتىك. ورتامىزعا قايتا اكەلدىك.
ال, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان ارىننىڭ باستاماسىمەن جارىق كورگەن جيىرما تومدىق جيناقتى قۇراستىرۋعا ءوڭىردىڭ تانىمال ءماشھۇرتانۋشى عالىمدارى دا اتسالىستى.
العاشقى ءتورت تومىنا ماشەكەڭنىڭ ولەڭدەرى مەن داستاندارى كىرگەن. بەسىنشى تومىنان باستاپ فولكلور مەن اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرىنىڭ جيىنتىعى جارىق كوردى. سونىمەن قاتار, تاريحي-شەجىرەلىك تۋىندىلارى مەن عۇلاما تۋرالى جازىلعان عالىمداردىڭ ەستەلىكتەرىن دە وقي الاسىزدار. ال, سوڭعى تومدارىندا ول كىسىنىڭ بۇرىن-سوڭدى جارىققا شىقپاعان, حالىققا ءالى جول تارتپاعان شىعارمالارى مەن اۋدارمالارى بار. ءماشھۇر اتامىزدىڭ ارتىندا قالعان قۇندى مۇرالارى وسىمەن عانا بىتپەيدى. ءالى دە تالاي تومدارعا تاتيتىن دۇنيەلەر جەتەرلىك.
– قازاق حالقى ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆتى قايتالانباس تۇلعا رەتىندە جاقسى تانيدى. ول ءوز داۋىرىندەگى كوزى اشىق, بىرنەشە شىعىس تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن, شىعىس ادەبيەتى مەن فيلوسوفياسىن تەرەڭ زەردەلەگەن, ءداۋىر ءۇنى مەن اقيقاتىن جىرعا قوسقان اقىن بولعان.
شىن مانىندە, ءماشھۇر-ءجۇسىپ بار عۇمىرىن اعارتۋ ىسىنە ارناعان. ول تۋعان حالقىنىڭ پوەزياسىن, تاريحىن, ەتنوگرافياسىن, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن تەرەڭ زەردەلەگەن. ونىڭ ەسىمى قازاق دالاسى مەن ودان دا تىسقارى جەرلەردە جاقسى بەلگىلى بولعان.
قازاقستان بويىنشا جاساعان ساياحات بارىسىندا عۇلاما عالىم ەرەكشە مۇقياتتىلىقپەن جانە ىجداعاتتىلىقپەن عىلىمي تالداۋ مەن ماتەريالداردى جۇيەلەۋ ءادىسىن قولدانا وتىرىپ مول تاريحي فاكتىلەر تۇزگەن. بولاشاق ۇرپاق يگىلىگى ءۇشىن حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىن جيناعان ءماشھۇر-ءجۇسىپ ادەبيەت تاريحىنا سۇبەلى ۇلەسىن دە قوستى.
كەشەگى تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك, حالقىمىز باسىنان نەبىر «تار جول, تايعاق كەشۋدى» وتكەرگەن. سول ءبىر سالقىن ماشەكەڭدى دە اينالىپ وتپەدى. مۇنى ويشىلدىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى دا ايتادى.
– ۇزاق جىلدار ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆتىڭ مۇراسى زەرتتەلمەي كەلدى. ونىڭ سەبەبى, ءوز ءداۋىرىنىڭ شىندىعىن جىرلاعان اقىندار قۋدالانىپ, ولاردىڭ شىعارمالارى ەل ىشىنەن تاركىلەنىپ, كىتاپتارى مەن ەڭبەكتەرى ورتەلىپ, ولاردىڭ شىعارمالارىن وقۋعا تىيىم سالىنعان بولاتىن. ەندى, مىنە, اقتاڭداق بەتتەر اقيقاتى اشىلدى. ءبىز ەرەكشە قۋانىشتىمىز. يگى ءىستىڭ باستاماشىسى بولا بىلگەن وبلىس باسشىلىعىنا ايتار العىسىمىز شەكسىز, – دەيدى س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ماشەكەڭنىڭ ۇرپاعى قۋاندىق پازىل ۇلى ءجۇسىپ.
وسىعان قاراماستان, ويشىلدىڭ رۋحاني باي مۇراسىن كوپتەگەن عالىمدار زەردەلەدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن اقىن مۇراسى جان-جاقتى زەرتتەلە باستادى. بۇل رەتتە فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايتمۇحامبەت تۇرىشەۆ باستاعان س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى «ءماشھۇرتانۋ» ورتالىعىنىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز. اقىن مۇراسىن زەرتتەۋگە عالىمدارمەن قاتار, ستۋدەنتتەر, مەكتەپ وقۋشىلارى دا اتسالىستى. ءماشھۇر-ءجۇسىپ ەڭبەكتەرى عىلىمي ورتانىڭ باعاسىن الدى.
ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, ءماشھۇر-ءجۇسىپ شىعارماشىلىعى – قازاقستاندىقتاردىڭ رۋحاني بايلىعى. اقىننىڭ فيلوسوفيالىق ولەڭدەرىنىڭ ءمانى وتە تەرەڭ. ول جارقىن بولاشاققا وزىق ونەر-ءبىلىمدى مەڭگەرۋ ارقىلى جەتۋگە بولادى دەپ حالىقتى وقۋ-عىلىمعا ۇندەگەن.
«ءولى رازى بولماي, ءتىرى بايىماس» دەپ بەكەر ايتپاعان دانا حالقىمىز. الاشتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ەسەلى ەڭبەك ەتكەن ازاماتتارعا قۇرمەت كورسەتۋ – ءبىزدىڭ قانىمىزعا سىڭگەن قاسيەت. ۇرپاقتان-ۇرپاققا ميراس بولىپ كەلە جاتقان بۇل ءۇردىس جوعالماق ەمەس. ءماشھۇر-ءجۇسىپ بابامىزدىڭ ەسىمى, ءومىر جولى مەن شىعارماشىلىعى ەل اراسىندا ءالى دە كەڭ تارالادى.
جۇمابەك وركەنوۆ.
پاۆلودار.