ادام بالاسىنىڭ ەستەن كەتپەس ادەمى ەستەلىكتەرگە تولى كەزەڭى بالالىق شاعى ەمەس پە؟ كوڭىلدە ەشبىر كىربىڭ جوق الاڭسىز ءارى باقىتتى وسىناۋ بالعىن شاقتا التىناي ءوزى قاتارلى دوستارىمەن بىردە دارىگەر بولىپ, بىردە ساتۋشى, ال كوبىنەسە مۇعالىم بولىپ وينايتىن. بالا قيال شىندىققا اينالىپ, ارمانى ورىندالدى. التىناي – بۇگىندە ۇلاعاتتى ۇستاز.
تۇركىستاندا ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-دىڭ تاريح فاكۋلتەتىن بىتىرگەن ول جەتىساي قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان «دارىن» مەكتەپ-ينتەرناتىندا 20 جىل بويى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. الدىمەن ماگيستراتۋرانى, بەرتىن كەلە دوكتورانتۋرانى بىتىرگەن, عىلىم مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىرعان مۇعالىم ەندى تاريحتى وقىتۋ ادىستەمەسى بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاۋعا دايىندىق ۇستىندە. عىلىمي جەتەكشىسى – تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى باعلان ابدىعۇلوۆا.
انكاراداعى گازي ۋنيۆەرسيتەتىندە, رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ شىعىستانۋ ينستيتۋتىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىرعان التىناي قايىپقىزىمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءوزى ەرەكشە ءبىر اسەرگە بولەيدى. ەل-جەر تاريحى, بۇگىنگى زامان بالاسىنىڭ پسيحولوگياسى, سالت-ءداستۇر, وتباسى قۇندىلىعى – از عانا ۋاقىت اڭگىمە بارىسىندا مۇعالىمنىڭ كوزقاراسىن, پىكىرىن ءبىلىپ ۇلگەرگەن تاقىرىپتار.
– «ادامنىڭ ادامگەرشىلىگى جاقسى ۇستازدان بولادى» دەگەن دانا اباي قۇنانباي ۇلى. ۇستازدىق ەڭبەكتىڭ قىر-سىرىن جان-جاقتى زەرتتەگەن ك.ۋشينسكي, ۆ.سۋحوملينسكي, ا.ماكارەنكو, يا.كامەنسكي جانە دە باسقا اتاقتى عالىمداردىڭ ءتۇرلى پەداگوگيكالىق ەڭبەكتەرىن وقىپ, تاجىريبەمدى دامىتىپ, قانشا وزىمە ۇلگى ەتسەم دە, قازاق اعارتۋشىلارىنىڭ كوشىن باستاپ تۇرعان ۇلى ابايدىڭ وسى ءسوزى ۇستازدىق ماماندىقتىڭ قۇندىلىعىن كورسەتىپ تۇرعانداي. سەبەبى ۇستازدىقتىڭ قۇندىلىعى دا سول – ادامنىڭ ادامشىلىعىن قالىپتاستىرۋىندا. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءجيى نازار اۋدارىپ وتىراتىن ادامي كاپيتال ۇعىمى دا ناق سول ادامنىڭ بويىنداعى ءبىلىمى, قابىلەتى, تاجىريبەسى, دانالىعى, ادامگەرشىلىگى, ىسكەرلىگى دەپ تۇسىنەمىن. ولاي بولسا, مەملەكەتتىڭ ادامي كاپيتالىن قالىپتاستىرۋدا قازىرگى زامان مۇعالىمىنىڭ ءرولى زور. مۇعالىم جاقسىلىقتىڭ, جاڭالىقتىڭ جارشىسى, ىزگى ماماندىق يەسى بولعاندىقتان, باعبان ءتارىزدى ءار بالانى باپتاپ, بولاشاققا باعىتتايدى. بالالار ادەبيەتىنىڭ اتاسى, قازاق دالاسىنىڭ كۇمىس قوڭىراۋى ى.التىنسارين ورىس دوستارىنا جازعان حاتىندا «مەن بالا وقىتۋ ىسىنە قويعا شاپقان اش قاسقىرداي كىرىستىم» دەپ ءوزىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ىسىنە دەگەن ۇلكەن قۇلشىنىسىمەن بولىسكەن-ءدى. مەن دە زور قۇلشىنىسپەن وسكەلەڭ ۇرپاقتى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتىپ, ويشىلدار ۇلىلىققا بالاعان ۇستازدىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن ارتتىرا ءتۇسۋ ماقساتىندا ابىرويلى ەڭبەك ەتۋدى نىساناعا الدىم جانە ءوز ماماندىعىمدى ماقتان تۇتامىن, – دەيدى التىناي مولدادوسوۆا.
وسىناۋ ماماندىقتىڭ يەسى بولۋدى زور مارتەبە سانايتىن التىنايدى الاڭداتار, كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرەر ماسەلەلەر دە بارشىلىق. مىسالى, مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن جاس تۇلەكتەردىڭ پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا بارماۋى. ۇبت-دا تومەن بالل جيىپ, جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاس تۇلەكتەر عانا مۇعالىمدىككە قادام باسىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. التىناي مەكتەپتە ورتاشا وقىعان بالادان ورتاڭقول مامان شىعۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى. سوندا ەرتەڭگى كۇنى شاكىرتتەردى قانداي ماماندار وقىتادى؟ نەلىكتەن, «التىن بەلگى» يەگەرلەرى مەن ءبىلىم بايگەلەرىنىڭ جەڭىمپازدارى مۇعالىم بولعىسى كەلمەيدى؟ وسىنداي ساۋالدار ساناسىن مازالاعان مۇعالىمنىڭ جۋىردا قابىلدانعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جانە مەملەكەت تاراپىنان پەداگوگيكا سالاسى ماماندىعى ءبىلىم الۋشى ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسىن 42000 تەڭگەگە دەيىن ءوسىرۋ تۋرالى شەشىم جانىن جادىراتىپ, ەڭسەسىن كوتەرەدى.
ويى وزىق, ابىروي-بەدەلى بيىك, ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا مۇددەلى مۇعالىمنىڭ جەتىستىكتەرىن ايتپاي كەتكەنىمىز جاراماس. التىناي قايىپقىزى «ۇزدىك اۆتورلىق باعدارلاما» رەسپۋبليكالىق كونكۋرسى ءى دارەجەلى ديپلومىنىڭ يەگەرى, مۇعالىمدەر اراسىندا وتكىزىلگەن ءپان وليمپيادالارىنىڭ جەڭىمپازى, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ, وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ, وبلىس اكىمىنىڭ العىس حاتتارىمەن, قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالعان. اقش, تۇركيا, رەسەي, قازاقستاننىڭ بەدەلدى عىلىمي جۋرنالدارىندا عىلىمي ماقالالارى جاريالانعان. دەسەك تە مۇعالىم ءوز جەتىستىگىن ەمەس, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق ءپان وليمپيادالارىندا جەڭىمپاز اتانىپ جۇرگەن, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمداردارعا قاتىسقان وقۋشىلارىن كوبىرەك ماقتان ەتەدى.
تۇركىستان وبلىسى