بيىلعى پاندەميا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا تۇسىرگەن اۋىرتپالىعىنان بولەك, بىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەتىن شىعاردى. ءبىلىم بەرۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, الەۋمەتتىك وسال توپتاردى قامتاماسىز ەتۋ, وتباسىنىڭ احۋالى سەكىلدى تاقىرىپتار بارلىق مەملەكەتتەردىڭ كۇن تارتىبىنە شىقتى. وسىنىڭ ىشىندە پاندەميا سالدارى وتباسىلار ءۇشىن اسا اۋىر سوققى بولدى.
الەمدى جاۋلاعان ىندەتتەن تۋىنداعان ماسەلەلەردىڭ ءبىر شەتى وتباسىنا كەلىپ تىرەلەتىنى تۇسىنىكتى. جۇمىس ورىندارىنىڭ جابىلۋى, مەكتەپتەردىڭ ونلاين فورماتقا وتۋىمەن بايلانىستى كوپتەگەن ماسەلە پايدا بولدى. ەڭ وكىنىشتىسى – بۇل قيىندىقتار وتباسىنىڭ كوڭىل كۇيىنە اسەر ەتىپ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا الىپ كەلگەنى. بۇل تۋرالى حالىقارالىق قاۋىمداستىق پاندەميانىڭ باسىندا-اق دابىل قاعا باستاعان ەدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى بۇكىل الەمدەگى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ ارتۋىن COVID-19-بەن قاتار «كولەڭكەلى پاندەميا» دەپ اتادى.
كوپتەگەن وڭىرلەردەن جينالعان دەرەكتەر مۇنداي جاعدايلاردىڭ اسىرەسە حالىقتىڭ مارگينالدانعان توپتارى اراسىندا ايتارلىقتاي وسكەنىن ايعاقتايدى. مىسالعا ايەلدەردى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان قورعايتىن زاڭدار از تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكانى الۋعا بولادى. بۇۇ-نىڭ ايەلدەر قورى پالەستينا اۋماعىندا جۇرگىزگەن ەسەپتە ايەلدەرگە جاسالعان الىمجەتتىكتىڭ ەداۋىر ارتقانى كورسەتىلگەن. مەكسيكا, برازيليا سەكىلدى لاتىن امەريكاسىنداعى ەلدەردە ءساۋىر, مامىر ايلارىندا ارنايى شۇعىل جەلىگە حابارلاسقان ادامدار سانىنىڭ كوبەيۋى ەلدەگى ماسەلەنىڭ ۋشىققانىن كورسەتتى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جانە جەرگىلىكتى پروكۋرورلار چيلي, بوليۆيا ەلدەرىندە رەسمي شاعىمداردىڭ ازايۋىن قاتاڭ كارانتيندىك شارالاردىڭ سالدارىنان بولۋى مۇمكىن دەگەن توقتامعا كەلگەن.
قىتايدا تسزينچجوۋ قالاسىنىڭ پوليتسەيلەرى وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى ءۇش ەسە كوپ قوڭىراۋ العانىن ايتادى. اۋستراليا, فرانتسيا, گەرمانيا جانە اقش سياقتى جوعارى تابىستى كەيبىر ەلدەر دە COVID-19 باستالعاننان كەيىن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى حابارلامالاردىڭ ايتارلىقتاي وسكەنىن حابارلاعان.
جالپى, وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق پاندەميا باستالعانعا دەيىن دە جاھاندىق پروبلەما بولعانىن ەستە ۇستاعان ءجون. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جيناعان مالىمەتتەرگە سايكەس سوڭعى ون ەكى ايدا بۇكىل الەمدە 15-49 جاس ارالىعىنداعى 243 ميلليون ايەل مەن قىز ءوز وتباسىندا قىسىمعا ۇشىراعان. قاۋىپسىزدىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قارجى جانە وزگە دە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر قىسپاققا العان سايىن جاعداي ودان سايىن قيىنداي ءتۇسۋى مۇمكىن.
كارانتيندىك شارالار ەنگىزىلگەننەن بەرگى بۇكىل الەمدەگى دەرەكتەر كوڭىل كونشىتپەيدى. ماسەلەن, 17 ناۋرىزدان باستاپ فرانتسيادا وتباسىنداعى الىمجەتتىك 30 پايىز وسكەن. كيپر مەن سينگاپۋردىڭ شۇعىل جەلىلەرىنە كەلىپ تۇسكەن قوڭىراۋلار سانى دا تۋرا وسىنداي پايىز كوبەيگەن. ال ارگەنتينادا 20 ناۋرىزدان باستاپ كومەك سۇراپ تەلەفون شالعانداردىڭ سانى 25 پايىزعا ارتقان. كانادا, يسپانيا, ۇلىبريتانيا ەلدەرى دە وتباسىنداعى «تاياقتان» باس ساۋعالاپ كەتكەندەر كوبەيگەنىن حابارلاپتى.
قازاقستاندا دا جاعداي وسىعان ۇقساس. جاقىندا ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا ىشكى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي كالايچيدي ەلىمىزدە كارانتين كەزىندە وتباسىنداعى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ ارتقانىن ايتقان ەدى. ەلدەگى ەسەپ بويىنشا بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا 25 پايىز وسكەن.
ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق شىعىندارى, جابىرلەنۋشىلەرگە كورسەتىلەتىن كومەك پەن قىلمىستىق سوت تورەلىگىنە جاۋاپ بەرۋگە بايلانىستى شىعىندارمەن قوسا العاندا وراسان. بۇل شىعىندار الەمدىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ شامامەن 2 پايىزىنا تەڭ دەپ باعالانادى نەمەسە 1,5 ترلن دوللار. بۇل كورسەتكىش قازىرگى جاعدايعا ساي ءوسىپ, پاندەميا اياقتالعان سوڭ دا تەندەنتسيا جالعاسا بەرۋى ابدەن مۇمكىن.
COVID-19 الەمدىك ەكونوميكاعا عانا اسەر ەتىپ قويماي, ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ جاتىر. الداعى جىلدارى مەملەكەتتەر الدىندا سونىڭ سالدارىمەن ءتيىمدى كۇرەس جۇرگىزۋ مىندەتى تۇر.