اۋىل تۋرالى فيلم از

بۇگىنگى فيلمدەردىڭ سارىنىنا ۇڭىلسەڭىز, قازاق ەندىگى جەردە تۇگەل قالاعا اۋىپ كەتكەندەي اسەر قالدىرادى. قازاقتىڭ اۋىلدارى ەشقايدا كوشىپ كەتكەن جوق قوي. اربىردەن سوڭ, ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ قايماعى, ءتۇپ-تامىرىمىز ءالى سول اۋىلدا ەمەس پە؟ قازىرگى جاي-كۇيىمىزدى تانىپ-ءبىلۋ ءۇشىن دە ەكرانعا اۋىلدىڭ شىنايى بەينەسىن قامتىمايىنشا قالعانىنىڭ ءبارى بوس. وكىنىشتىسى سول, بۇل تاقىرىپقا قازاق كينوسىنىڭ جاستارى تۇگىل اعا جانە ورتا بۋىن وكىلدەرى دە اسا كوپ بارا الماۋدا. ارينە, سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدا تۇسىرىلگەن «باۋىر», «جاڭعاق تال» فيلمدەرىن ءساتتى شىعارمالار دەۋ ءلازىم. الايدا, قازىرگى ەكرانعا شىعىپ جاتقان فيلمدەردىڭ پايىزدىق مولشەرىمەن سالىستىرعاندا, مۇنىڭىز جۇعىن بولمايدى.

جالپى, سوڭعى 25 جىلدا اۋىل بەينەسى كورىنىس تاپقان فيلمدەردى بىرنەشە توپقا بولۋگە بولادى. سونىڭ ءبىرى كەڭەس وكىمەتى جىلدارىنداعى وقيعالارمەن بايلانىستى. ونىڭ باسى كەشەگى 80-ءشى جىلداردىڭ سوڭى مەن 90-شى جىلداردىڭ باسىنداعى كەڭەستىك جۇيەنى سىناعان, دەگراداتسيا, كۇيزەلۋ, شاراسىزدىق جايلاعان اۋىلدىڭ بەينەسىن سۋرەتتەيدى. «قيان», «اينالايىن», «ۇلتۋعان» سياقتى فيلمدەر دۇنيەگە كەلدى. الايدا, وسى سارىندا تۇسىرىلگەن فيلمدەر ءالى دە بولسا اۋىق-اۋىق كەزدەسىپ تۇرادى. مىسالى, بۇل رەتتە «بوپەم» ءفيلمىن ايتۋعا بولادى. ءفيلمنىڭ وقيعاسى بۇگىنگى قازاق اۋىلىندا ءوتىپ جاتقانىمەن, ونداعى اۋىلدىڭ جۇپىنى كورىنىسى, كەيىپكەردىڭ دەپرەسسيالىق كوڭىل-كۇيى, شاراسىزدىعى, كۇيرەۋى, جالپى يدەياسى, تاقىرىبى تۇرعىسىنان وسىدان 20-25 جىل بۇرىن تۇسىرىلگەن فيلمدەردى قايتالايدى.

«اۋرەلەڭ» كومەديالىق فيلمىندە اۋىلدىڭ جارقىن بەينەسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسۋشىلىق بايقالادى. بىراق, مۇنداي تالپىنىس­تار ءبىر-ەكى فيلممەن عانا شەكتەلىپ قالدى. ەسەسىنە, اۋىل تاقىرىبى وقيعاسى نەگىزىنەن كەشەگى كەڭەس وكىمەتى جىلدارىن قامتيتىن فيلمدەردە ءجيى ۇشىراساتىن بولدى. بۇل رەتتە, سوڭعى ون جىلدىڭ ىشىندە «قوش بول, گۇلسارى», «جەرۇيىق», «جيدە. كەشىككەن ماحاببات», «اققىز», «لوتەرەيا», «دامەلى», «جات» سياقتى تاعى دا باسقا ءبىرتالاي فيلم ءتۇسىرىلدى.

ارينە, بىراق بۇل قازاق كينوسىندا بۇگىنگى قازاق اۋىلىنىڭ بەينەسى مۇلدەم كورىنبەيدى دەگەن ءسوز ەمەس. وسى رەتتە سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدا تۇسىرىلگەن «ساعىنتايدىڭ ءبىرىنشى ايەلى», «كۇركە» اتتى فيلمدەردى اتاپ وتۋگە بولادى. ەكى فيلم دە سيۋجەتى, كەيىپكەرى, كوركەم­دىك شەشىمى تۇرعىسىنان وتە قىزىقتى. اسىرەسە, «ساعىنتايدىڭ ءبىرىنشى ايەلى» زاماناۋي الەۋمەتتىك وتكىر ماسەلەلەردى قوزعايدى. الايدا, بۇل فيلمگە بۇگىنگى اۋىل بەينەسىن تىم بىرجاقتى قاراستىرۋ ءتان.

اۋىل كەلبەتى وتكەن جىلعى ء«تورت وقيعا» («رانەنىي انگەل»), «قاراتاس اۋىلىنداعى وبا» سياقتى اۆتورلىق فيلمدەردە دە ۇشىراسادى. بىراق ولار كاسىبي تۇرعىدان شەبەر جاسالعانىمەن, بۇگىنگى قازاق اۋىلىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, «جانىن» كورسەتە المايدى. ونىڭ ۇستىنە, ء«تورت وقيعا» فيلمىندە وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنداعى وقيعالار ءوربيدى. مۇندا دا رەجيسسەر وسىنىڭ الدىنداعى «اسلاننىڭ شىعارماسى» ءفيلمىنىڭ تاقىرىبىن قاۋزاي تۇسەدى (جەكە ادامنىڭ كوپپەن تەكە-تىرەسى, جەڭىلۋى, ارمان-ماقساتتىڭ كۇيرەۋى). «قاراتاس اۋىلىنداعى وبا» ءفيلمى كينەماتوگرافيالىق فورماسى, رەجيسسۋراسى جاعىنان قىزىقتىرعانمەن, مازمۇنى, يدەياسى تۇرعىسىنان جاڭالىق اكەلدى دەپ ايتا المايسىز. اتتەڭ, ەكەۋىنەن تىڭ يدەيا مەن ويدى كورمەدىك. سوندىقتان اۋىل تاقىرىبىنا اۆتورلىق تۋىندىلار دا ازىرگە تىڭ دۇنيە ۇسىنا الماي وتىر. ال ەندى, «ابايلاڭىز, سيىر», ء«سابينا كەلىن» سياقتى كەيبىر كوممەرتسيالىق تۇرپاتتاعى فيلمدەردەن بۇگىنگى اۋىلدىڭ شىنايى بەينەسىن ىزدەۋدىڭ قاجەتى شامالى ەكەنى ونسىز دا تۇسىنىكتى.

سونىمەن, ازىرگە قازاق كينوسىنداعى اۋىل احۋالى وتكەن شاقپەن (كەڭەس ۇكىمەتى كەزەڭى) بايلانىستى ءجيى كورىنىس تاۋىپ ءجۇر. ال بۇگىنگى تاڭداعى اۋىل بەينەسى قامتىلسا, ول تەك بىرجاقتى قاراستىرىلادى (دەپرەسسيا, كۇيزەلۋ, شاراسىزدىق, جۇيەنى, قوعامدى سىناۋ, ايىپتاۋ ت.ب.) نەمەسە شىنايىلىقتان تىم الشاقتاپ كەتەدى. شىنىندا, قازاق كينوەكرانىندا بۇگىنگى اۋىلدىڭ بەينەسى تۋرالى تىڭ دۇنيەلەردىڭ پايدا بولماي وتىرۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى نەدە؟..

ءنازيرا

راحمانقىزى,

كينوتانۋشى