قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت اۋىل جۇرتىنىڭ مال شارۋاشىلىعىمەن جانە باسقا دا كاسىپ تۇرلەرىمەن اينالىسىپ, جاعدايلارىن جاقسارتۋلارى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ ارقىلى مۇمكىندىكتەر قاراستىرىپ وتىر. وسى باعىتتا جەمىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان «قازاگرو» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس كومپانياسى – «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق باسقارما توراعاسى جاندار وماروۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– جاندار دانياربەك ۇلى, ءوزىڭىز جەتەكشىلىك ەتەتىن قوردىڭ نەسيەلەندىرۋگە باعىتتالعان باعدارلامالارى تۋرالى ايتساڭىز؟
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بىلتىرعى حالىققا جولداۋىندا ء«تيىمدى شاعىن جانە ورتا بيزنەس – قالا مەن اۋىلدى دامىتۋدىڭ بەرىك نەگىزى» دەپ ايتقان بولاتىن. ءبىز وسى باعىتتا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەمىز. مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى 2017 جىلدان بەرى «ەڭبەك» ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى باعىتىن ىسكە اسىرۋدا. ناقتى ايتار بولسام, مال شارۋاشىلىعىن, وسىمدىك شارۋاشىلىعىن, اۋىل كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ مەن ساقتاۋ جوبالارىن قارجىلاندىرامىز. نەسيە 6%-بەن, ال كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسى مۇشەلەرىنە 4%-بەن بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ءار سالاعا بايلانىستى 1 جىلدان 2 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا جەڭىلدىك كەزەڭى قاراستىرىلعان.
بۇدان بولەك, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان تاعى ءبىر جوبامىز بار. ءىرى قارا, قوي, تۇيە, جىلقى شارۋاشىلىقتارىنا 10 جىلعا 30 ملن تەڭگەگە دەيىنگى سومادا نەسيە بەرەمىز. بۇل – جەكە كاسىپكەرلىكتەرگە, شارۋا قوجالىقتارىنا جانە فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتارعا باعىتتالعان باعدارلاما. نەسيە سۋبسيديانى ەسەپتەگەندە 6 پايىزبەن بەرىلەدى. ەكى جىلعا دەيىنگى جەڭىلدىك مەرزىمى بار.
وسى تۇستا ايتا كەتەيىن, نەسيە الۋشىلارعا قويىلاتىن بىرقاتار تالاپتار بار. اتاپ ايتقاندا, ءوتىنىم بەرۋشىنىڭ نەسيە تاريحى جاقسى بولعانى ابزال. كەپىلگە قوياتىن مۇلكى بولۋى شارت. بۇدان بولەك, بيۋدجەتتىك جانە قارجى ۇيىمدارىنىڭ الدىندا مەرزىمى وتكەن بەرەشەگى بولماۋى كەرەك.
– شارۋالاردىڭ نەسيەگە قول جەتكىزۋ پروتسەسىن جەڭىلدەتۋ باعىتىندا قانداي جەتىستىكتەرىڭىز بار؟
– سۇراعىڭىز وتە ورىندى. «قازاگرو» حولدينگى باسشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن نەسيە بەرۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىسىن قولعا الدىق. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتى بويىنشا 4 ملن تەڭگەگە دەيىنگى نەسيەگە ءوتىنىم قابىلداۋ www.online.fagri.kz پورتالى ارقىلى ونلاين قابىلدانىپ جاتىر. ازىرگە اقمولا جانە الماتى وبلىستارىنداعى فيليالدارعا تەستتىك رەجىمدە ەنگىزدىك. وسى ارقىلى نەسيە الۋشى «ەڭبەك» باعدارلاماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرۋگە ءوتىنىم جىبەرە الادى.
بۇرىن 10-13 قۇجات جيناۋ تالاپ ەتىلگەن بولسا, قازىر تەك ءوتىنىم بەرۋشىنىڭ جەكە كۋالىگى, ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭباسى جانە كەپىلدىككە قوياتىن م ۇلىگىنىڭ قۇجاتى عانا قاجەت.
ء وتىنىمدى الدىن الا ماقۇلداۋ شەشىمى 15 مينۋتتان 1 ساعاتقا دەيىنگى ارالىقتا قابىلدانادى. ال ءوتىنىمدى ودان ءارى قاراۋ مەرزىمى 15 كۇننەن 5 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارادى.
– بيىل ەلىمىزدە ەگىس القاپتارىن ەرىكتى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. ونى ارى قاراي جۇزەگە اسىرۋ سىزدەرگە جۇكتەلگەن ەكەن. وسىعان توقتالىپ وتسەڭىز.
– بۇرىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەگەن بولاتىن. بيىل ەرىكتى ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ىسكە قوستىق. ەگىس القاپتارى قۇرعاقشىلىقتان جانە توپىراق ىلعالىنىڭ ارتىق بولۋى سالدارىنان ساقتاندىرىلادى. بيىل 60 شارۋاشىلىق ەگىس القاپتارىن ساقتاندىردى. ساقتاندىرۋ سىياقىسى 199 ملن تەڭگەنى قۇرادى. ناتيجەسىندە 47 شارۋاشىلىق جالپى سوماسى 491 ملن تەڭگە بولاتىن ساقتاندىرۋ تولەمىن الدى. بۇل دا فەرمەرلەر ءۇشىن وتە قاجەت قولداۋ.
ساقتاندىرۋ شارتىن جاساسۋدان باستاپ ساقتاندىرۋ جاعدايىن تىركەۋگە دەيىنگى پروتسەسس WWW.QOLDAU.KZ پلاتفورماسىنداعى «Agroinsurance» اقپاراتتىق سەرۆيسىندە جۇزەگە اسىرىلادى. شارت جاساسقان سوڭ فەرمەر ساقتاندىرۋ سىياقىسى سوماسىنىڭ تەك 50%-ىن تولەيدى, قالعان بولىگى مەملەكەتتىك قولداۋ ەسەبىنەن تولەنەدى.
– ەگەر شارۋالار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن نەسيە الاتىن بولسا, ونىڭ 50 پايىزىن كەپىلدەندىرۋدى قولعا الىپسىزدار. بۇل قالاي ىسكە اسادى؟
– وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قارجىلاندىرۋعا بارا بەرمەيدى. مىسالى, 2014 جىلى سالاعا بانكتەر 431 ملرد تەڭگە بولگەن بولسا, 2019 جىلى قارجىلاندىرۋ كولەمى بەس ەسەگە تومەندەپ, 89 ملرد تەڭگەگە دەيىن ازايدى. سول سەبەپتى ءبىز بانكتەردىڭ شارۋالارعا دا نەسيە بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ماقساتىندا وسىنداي كەپىلدەندىرۋ ساياساتىن قولعا الدىق. بۇگىنگى تاڭدا «اتفبانك», «نۇربانك», «بانكتسەنتركرەديت» جانە «ربكبانك» اكتسيونەرلىك قوعامدارىمەن مەموراندۋمعا قول قويدىق. قازىردىڭ وزىندە كەپىلدەندىرۋگە ءوتىنىم بەرگەن فەرمەرلەر بار. بۇل جوباعا كەپىلدەندىرۋ جۇيەسىنە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيەسى ارقىلى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرىپ كەلە جاتقان جانە ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاعان فەرمەرلەر مەن جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى قاتىسا الادى. كەپىلدەندىرۋ شارتىنا سايكەس, جىلدىق مولشەرلەمەسى 17%-دان جوعارى بولمايتىن 3 ملرد تەڭگەگە دەيىنگى نەسيە سوماسىنىڭ مەرزىمى 10 جىلدان اسپاۋى ءتيىس. كەپىلدەندىرۋ اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى جانە تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ قىزمەتىنىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بەرىلەدى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن وتە ءتيىمدى تەتىك بولارى ءسوزسىز.
اڭگىمەلەسكەن
دۋمان اناش,
«Egemen Qazaqstan»