قۇستار نەدەن قىرىلدى؟

اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى گۇلميرا يساەۆانىڭ مالىمەتىنشە, قۇس­تاردىڭ قى­رى­لۋى سولتۇستىك قازاقستان, اق­مو­لا, قوستاناي, پاۆلودار جانە قاراعاندى وبلىستارىندا تىركە­لىپ وتىر. دالىرەك ايتساق, وسى وب­لىستارداعى 26 اۋداننىڭ 47 ەلدى مەكەنىندە كەلەڭسىز جاعداي ورىن العان. ونىڭ ىشىندە جەكە اۋلاداعى قىرىلعان قۇستاردىڭ ناقتى سانى – 12 926.

جالپى, مۇنداي جاعداي سول­تۇستىك قازاق­ستان وبلىسىنىڭ 11 اۋدانىنداعى 27 ەلدى مەكەندە ورىن الدى. بۇل رەتتە 8 اۋداننىڭ 23 ەلدى مەكەنىندە قۇس تۇماۋى راستالدى. 17 قىركۇيەكتەن باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتى ءوڭىردىڭ 7 اۋ­دانى – تيميريازەۆ, جامبىل, قىزىلجار, تايىنشا, شال اقىن, عابيت مۇسىرەپوۆ جانە ماعجان جۇماباەۆ اۋداندارىنان, سون­داي-اق ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ ءبىر اۋىلدىق وكرۋگىنەن قۇس جانە قۇس ونىمدەرىن شىعارۋعا ۋاقىتشا شەكتەۋلەر قويدى.

– اقمولا وبلىسىنا قا­راس­تى بەس اۋدان­نىڭ 9 ەلدى مەكە­نىندە 286 قۇس ولگەن. 19 قىر­كۇيەكتەن باس­تاپ جارقايىڭ اۋدا­نىندا شەكتەۋلەر ەنگىزىلدى. سون­داي-اق قوستاناي وبلىسىنىڭ 6 اۋ­دا­نىندا 505 قۇس ولگەنى انىق­­تالدى. بۇدان بولەك پاۆلو­دار وبلىسىنىڭ ءۇش اۋدانىندا 1463 قۇستىڭ قىرىلۋ فاكتىسى تىركەلدى. سونىمەن قاتار قاراعاندى وبلىسى نۇرا اۋدانى­نىڭ ءبىر ەلدى مەكەنىندە 43 قۇس­تىڭ ولۋىنە بايلانىس­تى زەرتحانالىق جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەدى ورتالىق كوممۋني­كا­تسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگكە قاتىسقان گۇلميرا يساەۆا.

وسى ورايدا ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتى بيىل 4 تامىزدان باستاپ رەسەيمەن شەكارالاس وڭىرلەردەن ءتىرى قۇس پەن قۇس ونىمدەرىن اكەلۋگە شەكتەۋ قويعانىن اتاپ وتكەن ءجون. سەبەبى كورشى ەلدە قۇس تۇماۋىنىڭ تارالۋى وسى كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كە­لەدى. ىلە-شالا شەكارالاس ايماقتارداعى ەپي­زووتيكالىق جاعدايدى باقى­لاپ, قاداعالاۋ ءۇشىن وبلىس اكىم­دىكتەرى جانىنان جەدەل شتابتار قۇرىلدى.

– ءدال قازىر قۇستار جىلى جاق­قا اۋىپ جاتىر. سولتۇستىكتەن وڭ­تۇستىككە باعىت العان قۇستار قازاق­ستان اۋماعىنان دا وتەدى. ولار جولاي سۋقويمالارعا ايالدايدى. وسىلايشا قۇس تۇماۋىن ءۇي قۇستارىنا دا جۇقتىرعان. الدىمەن دالاداعى جابايى قۇستار ولە باستادى. كەيىن جەكە اۋلاداعى قۇستار قىرىلدى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاۋار­لار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تيمۋر سۇلتانعازيەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا تارالعان قۇس تۇماۋى (ن5N8) رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ۆيرۋس­پەن بىردەي. تۇماۋدىڭ تەك ن5N1 ءتۇرى عانا ادامعا جۇعادى.

– بۇل ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى ەمەس. ادامنان ادامعا جۇقپايدى, تارالمايدى. ونى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن بايلانىستىرۋدىڭ دا قاجەتى جوق. اتالعان ۆيرۋستىڭ ادامعا جۇعۋى سيرەك كەزدەسەدى. ونىڭ ءوزى ىندەتتى جۇقتىرعان ءتىرى نەمەسە ءولى قۇسپەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاماي, تىكەلەي بايلانىسقا تۇسكەندە عانا جۇعادى. تيىسىنشە, قازىر ادامدار اراسىندا قۇس تۇماۋىن جۇقتىرۋ فاكتىسى تىركەلگەن جوق. سانيتارلىق-ەپي­دەميالىق باقىلاۋ قىزمەتى ىندەت وشاعى رەتىندە تىركەلگەن قۇس فابريكاسىندا جۇمىس ىستەگەن 400 ادامدى انىقتادى. مەديتسينالىق باقىلاۋعا الىندى. ولار­دىڭ جاعدايى – قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە. قازىر ەلدەگى جاعدايعا بايلانىستى قۇس ونىمدەرىن باقىلاۋ جۇمىستارى كۇشەيدى, – دەدى تيمۋر سۇلتانعازيەۆ.

گۇلميرا يساەۆا شەكتەۋ شارالارى ىندەتتى وزگە وڭىرلەردەگى قۇستارعا جۇق­تىرماۋ ماقساتىندا قولعا الىنىپ وتىر­عانىن جەتكىزدى.

– قۇس تۇماۋى انىقتالعاننان كەيىن رەسپۋبليكالىق قوردان 1,4 ملن دوزا ۆاكتسينا ءبولىندى. ول 4,7 ملن قۇستى ەگۋگە جەتەدى. سونداي-اق بۇگىن تاعى قوسىمشا 1 ملن دوزا ۆاكتسينا جەتكىزىلەدى. بۇعان 3,5 ملن قۇستى ەگۋگە مۇمكىندىك بار. جالپى, جىل باسىنان بەرى كوميتەت وڭىرلەرگە قۇس تۇماۋىنا قارسى 3,4 ملن دوزا ۆاكتسينا ۇلەستىرگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە جەكە اۋلاداعى 11,8 ملن قۇس ۋاقتىلى ەگىلدى. ستاتيستيكا بويىنشا قازاقستاندا 46,7 ملن قۇس تىركەلگەن. ونىڭ 14,7 ملن-ى جەكە اۋلاعا تيەسىلى. ياعني, بولىنگەن ۆاكتسينا ءۇي قۇستارىن ەگۋگە تولىق جەتىپ تۇر, – دەدى گ.يساەۆا

ۋاقىتشا شەكتەۋلەر قويىلىپ, كا­رانتين ەنگىزىلگەن ەلدى مەكەندەردە رەسپۋب­ليكالىق ەپيزووتياعا قارسى وترياد جۇمىس ىستەۋدە. اتالعان مامانداندىرىلعان ۇيىم اسا قاۋىپتى اۋرۋلاردىڭ وشاعىن وقشاۋ­لاۋمەن جانە جويۋمەن شۇعىلدانادى. بۇگىندە 220 ادام وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر. ارنايى تەحنيكالار دا جۇ­مىل­دىرىلعان. ولار ولگەن قۇستاردى جويۋ­مەن, دەزينفەكتسيا جۇمىستارىمەن اينالىسۋدا. سونداي-اق قىرىلعان قۇستار بويىنشا وتەماقى تولەۋ دە ءدال وسى وترياد­قا جۇكتەلگەن.

– اكىمدىكتەردە ارنايى قۇرىلعان كو­­­ميس­سيالار جۇمىس ىستەيدى. ولار ءار وڭىر­­­دەگى قۇستاردىڭ نارىقتاعى ورتاشا باعاسىن انىقتايدى. ۆەتەرينارلىق قىز­مەتتەر جىبەرگەن ماتەريالداردى رەس­پۋب­ليكالىق وترياد قابىلدايدى. وتەم­اقى قۇس يەسىنىڭ جەكە شوتىنا اۋدارىلادى. ەگەر قۇجاتتاردىڭ ءبارى دۇرىس رەسىمدەلسە, ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە تولەم جاسالا­دى. قازىر رەسپۋبليكالىق وتريادتا شاما­مەن 390 ملن تەڭگە جيناقتالعان. ونىڭ ءبارى وتەماقى تولەۋگە جۇمسالادى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەركەبۇلان احمەتوۆتىڭ دەرەگىنشە, قازاقستاندا جىلىنا 5 ملرد 400 مىڭنان استام جۇمىرتقا جانە 223 مىڭ توننا قۇس ەتى وندىرىلەدى. جۇمىرتقا ءوندىرىسى بو­يىنشا قازاقستان ىشكى نارىقتى 106 پا­يىزعا قامتىپ وتىر. بۇدان بولەك 500 ملن جۇمىرتقا شەتەلگە ەكسپورتتالادى. ول سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇس فابريكالارىندا تىركەلگەن جاعداي ىشكى نارىقتاعى ءونىم باعاسىنا اسەر ەتپەيدى دەپ سەندىردى. ونسىز دا جىل باسىنان بەرى قۇس ەتىنىڭ باعاسى 5 پايىزعا تومەندەدى.

– قازاقستاندا جۇمىرتقا وندىرەتىن 35 قۇس فابريكاسى بار. ونىڭ بەسەۋى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ورنا­لاسقان. مۇنداعى «ياكورسكايا», «ادەل كۋس», «تايىنشا» قۇس فابريكالارى ۆاكتسينانى ۋاقتىلى جۇرگىزۋدىڭ ناتي­جەسىندە قۇس قىرعىنىنان امان قالدى. ال قالعان ەكەۋىندە كەلەڭسىز جاعداي تىركەلدى. قالىپتى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءۇش فابريكا ءوڭىردى قاجەتتى ونىممەن جەت­كىلىكتى كولەمدە قامتي الادى. وزگە وڭىر­لەرگە ساۋدالاۋعا دا مۇمكىندىك بار, – دەدى ەركەبۇلان احمەتوۆ.

بەلگىلى بولعانداي, قۇس تۇماۋى العاش بولىپ انىقتالعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ فابريكالارى جىل سايىن 650 ملن جۇمىرتقا وندىرەدى ەكەن. ونى نەگىزىنەن جەرگىلىكتى حالىق تۇتىنادى. سونداي-اق  باسىم بولىگى قوستاناي, اقمولا وبلىستارىنا, نۇر-سۇلتان قالاسىنا دا جەتكىزىلەدى. وڭىردە جۇمىرتقا وندىرەتىن 5 فابريكادان بولەك, قۇس ەتىن شىعارا­تىن ءبىر فاب­ريكا جۇمىس ىستەيدى. اگرو­ونەر­كاسىپتى دا­مىتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس, قۇس فاب­ريكا­لارىنا وندىرىلگەن ءونىم ءۇشىن سۋبسيديا قاراستىرىلعان. جىل سايىن بۇل ماقسات­قا بيۋدجەتتەن 15 ملرد تەڭگەدەن استام قارا­جات بولىنەدى.