اۋليەاعاش ءالى ۇزاق جاسايدى

اسىلىندە, مۇنداي الىپ اعاش الەمدە ۇشەۋ-اق. الدىمەن مەك­كەدە, سودان سوڭ قىتايدا جانە جا­زيرالى جاركەنت وڭىرىندە. تالاي ناۋبەتتى باسىنان وتكەرگەن امبە قانشاما داۋىرلەردىڭ كۋاگەرى كيەلى اعاشقا سىيىنىپ, ءتاۋ ەتەتىندەردىڭ قاتارى كوپ. كۇن سايىن اعىلىپ كەلىپ جاتقان ادامدار تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ سىيىنا قايران قالىپ جاتادى. ءبىرى ارمان-تىلەگىن ارقالاپ كەلسە, ءبىرى اڭىز اڭگىمەلەرىن ەستىپ, قىدىرىپ كەلەدى. اڭىز دەمەكشى, كيەلى اعاش حاقىندا ءارتۇرلى ميفتىك وقيعالار وتە كوپ.

ەرتەدە قوقان مەن حيۋا حان­دىقتارىنىڭ دۇركىرەپ تۇرعان ۋاقىتىندا شويناق اتتى باتىر­دىڭ جارى بالا كوتەرە الماي جۇرەدى دە, قاسيەتتى اعاشتىڭ تۇبىنە تۇنەۋگە كەلەدى ەكەن. اللا­دان پەرزەنت سۇراعان بايبىشەنىڭ كوزى ءىلىنىپ كەتكەندە, تۇسىنە اق سا­قالدى قاريا كىرىپ, ءۇش ۇلدى بولاتىنىن, ول ۇلدارىنىڭ اتىن جانتاس, بەكتاس, ەرتاس دەپ قويۋ كەرەكتىگىن ايتادى. راسىمەن با­تىر­دىڭ ايەلى قۇرساق كوتەرىپ, ءبىرىنشى ۇلى دۇنيەگە كەلەدى. ونىڭ اتىن جانتاس قويادى, ارتىن ىلە بەكتاس ومىرگە كەلەدى. ءۇشىنشى بالاسى تۋىلعاندا بايبىشە كىم قويۋ كەرەگىن ۇمىتىپ قالىپ, اقپۇشىق دەپ اتاي سالادى. وسى ءتۇنى باياعى اق ساقالدى قاريا كىرىپ, «نەگە بالاڭنىڭ اتىن وزگەرتتىڭ, ساعان قاجەت بولماسا, ءبىز الىپ كەتەمىز» دەيدى. بۇل تۇسى­نەن شوشىنىپ ويانعان انا ءسابيىنىڭ شەتىنەپ كەتكەنىن كورەدى. وسىنداي اڭىزداردىڭ ءتۇر-ءتۇرى ەل اۋزىندا ءجۇر.

شىنى كەرەك, اۋليەاعاشقا تەك ءتاۋ ەتىپ ەمەس, تاماشالاۋ ءۇشىن دە كەلىپ جاتقاندار جەتكى­لىك­تى. ولاردىڭ ىشىندە ءتىپتى الىس-جاقىن شەتەلدىڭ ادامدارى دا بار. بىردە امەريكادان كەلگەن عا­لىم اعاشتى سۋرەتكە تۇسىرگىسى كەلەدى. ءدال سول ءسات ونىڭ فوتواپ­پاراتى جۇمىس ىستەمەي, ابدەن ابىگەرگە تۇسەدى. وسىلايشا عالىم الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن اعاشتان بىردە-ءبىر فوتو تۇسىرە الماي, ەلى­نە اتتانعان ەكەن. تاعى ءبىر وقي­عا­دا قۋاتى تاۋسىلعان سۋرەتكە تۇسى­رەتىن قۇرىلعى وزىنەن ءوزى قوسى­لىپ كەتىپ, ال قايتار جولدا قاي­تادان ىستەن شىققانى ايتىلادى. مىنە, بۇدان كەيىن اڭىزعا سەنبەي كورىڭىز.

اعاشتىڭ جانىندا ءبىر تامىردان تارالىپ تۇرعان جەتى بىردەي جاس اعاش ءوسىپ تۇر. حالىق ونى «7 اعايىندى» دەپ اتاپ كەتكەن. سول سەكىلدى «بوزبالا مەن بويجەتكەن» دەپ اتالاتىن شىنار بار. وسى اعاشتىڭ ورتاسىنان وتكەن ايەل ادامدارى كوپ ۇزاماي بالا كوتەرىپ, انا اتانادى ەكەن. ال كيەلى اعاشتان تامشىلاپ تۇرعان سۋ بىرنەشە اۋرۋعا شيپا. سونداي-اق «اۋليەاعاشتىڭ» اينالاسىنان قاۋمالاپ وسكەن كورىكتى اعاشتاردى كورەسىز. ولار قۇددى ادام قولىنان وتىرعىزىلعانداي ءتىزىلىپ تۇر. بىراق ول تابيعاتتىڭ ءوز شەبەرلىگىمەن جاسالعان ساياباق. ءبىر عاجابى مۇنداعى اعاشتار قۇبىلاعا قاراي ءيىلىپ تۇرعانى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار مۇنى دا قا­سيەتتى جەردىڭ ءبىر بەلگىسى رەتىن­دە قارايدى

بيىل ۇلكەناعاش اۋىلدىق وكرۋ­گىنىڭ تۇرعىندارى وسىناۋ تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ جاراتى­لىسىنىڭ توڭىرەگىن, ورمان ءىشىن كورىكتەندىرۋگە ۇلكەن كۇش جۇم­سادى. بۇل ىسكە ۇلكەناعاش, ەڭ­بەك­شى اۋىلدارىن جالعايتىن جولدىڭ اسفالتتانعانى دا تۇرت­كى بولدى.

دوڭەستەن الىپ اعاشقا بەت­تەي­تىن كىرەبەرىس جولعا جاڭا­دان باسپالداق قۇيىلىپ, تەمىر قور­شاۋلار جاڭارتىلدى. جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى توسەلىپ, كەلۋشىلەردىڭ دەمالۋى ءۇشىن الاڭ­قايعا ورىندىقتار جاسالعان. ور­مان ءىشىن جارىقتاندىراتىن ەلەكتر جارىعى تارتىلعان. اق­شام­دا جانعان ەلەكتر جارىعى تاڭ اتا ءبىر-اق سوندىرىلەدى.

– اۋليەاعاش قازاقستاننىڭ تاريحي ورىندارىن ناسيحات­تايتىن «تاريحي جول» باعدارلا­ماسىنا ەندى. قازىر كەز كەلگەن قازاق­ستاندىق عالامتوردان ونىڭ كوركى مەن كەلبەتىن, وزىندىك ەرەك­شەلىكتەرىن قينالماي تاۋىپ كورە الادى. اۋدان اكىمى تالعات ومىراليەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن وڭىردەگى بەلگىلى ساۋلەتشى قايرات اباەۆپەن بىرلەسىپ, تاريحي قا­سيەتتى ورىندى كوركەيتۋدىڭ جوس­پارىن جاساپ, بىرقاتار قۇرىلىس جۇ­مىسىن اتقارىپ تا ۇلگەردىك. «ماكسجولقۇرىلىسسەرۆيس» جشس­ 4,5 ميلليون تەڭگەگە جا­ڭا جول توسەپ بەرسە, وڭىردەگى بەل­گىلى مەتسەنات س.اقسۋباەۆ, اۋىل جا­نىنداعى كىرپىش زاۋىتىنىڭ قوجايىنى ت.باعاەۆ جانە اۋىل اقساقالدارى مەن تۇرعىنداردىڭ قولعابىسىمەن ءساندى تەمىر قورشاۋلار قويىلىپ, توعاي ىشىندەگى ءۇيسىن رۋىنىڭ باتىرى مىڭ­باتىر قويشىبەك ۇلىنىڭ زيراتىنىڭ اينالاسىنا مرامور پليتالارى توسەلدى. مۇ­نىڭ بارلىعى وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن مول مۇرا ەكەنى انىق, – دەيدى ۇلكەن­اعاش اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەر­مەك نۇراحمەتوۆ.

تابيعي ەسكەرتكىشتىڭ جا­ڭا قۇرىلىس جوباسى تو­لىق اياق­تالىپ, رەسمي اشىلۋى بولعانشا مۇن­دا باسقا دا جۇمىستار جاسال­ماقشى. اۋليە­اعاش ءوزى­نىڭ ەمدىك قاسيەت­تەرىمەن دە كوپ­شى­لىككە تانىمال. اعاش شى­رىنى كوز, قۇلاق, تاماق, مۇرىن اۋرۋلارىنا تاپتىرماس ەم ەكەنىن دە كوپشىلىك جاقسى بىلەدى.

جوسپارلانعان جۇمىس تولىق اياقتالعاندا اۋليەاعاش جاڭا كوركىمەن بۇرىنعىدان دا كوپ سايا­حات­شىلاردى قۇشاعىنا تارتار قاسيەتتى مادەني ورىنعا اينالاتىنى داۋسىز.