سەكسەنىنشى جىلداردىڭ سوڭىن الا قازاق پوەزياسىنىڭ اسپانىندا جاپ-جارىق ءبىر جۇلدىز پايدا بولدى. ول – جۇرەكتەگى ماڭگىلىك ىنتىق سەزىمى مەن ماحابباتى ولەڭگە اينالىپ, سول نازىك ليريكاسىمەن ادەبيەتتە توڭكەرىس جاساعان اقىن گۇلنار سالىقبايدىڭ جۇلدىزى ەدى. اقىن قالامىنان تۋعان ولەڭنىڭ ءبارى – ءومىردىڭ ءىسى بولسا كەرەك. گۇلنار سالىقباي دا قۇدىرەتتى پوەزيادا تەك ءوز اۋەنىن, ءوز تاعدىرىن جازدى. ونىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءتول مانەرى قازاق ولەڭىنە جاڭا لەپ, جاڭا فورما الىپ كەلدى. ناتيجەسىندە بۇل قۇبىلىس توقسانىنشى جىلداردان كەيىنگى ولەڭدەردىڭ وزگەرۋىنە سەبەپ بولدى. ادەبيەتتەگى سالماقتىلىعىمەن ءھام پوەزياداعى ەركىندىگىمەن ماقتالاتىن اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى گۇلنار سالىقبايمەن ولەڭ مەن ءومىر جايىندا اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ارقانىڭ توسىنە – ەلورداعا قونىس اۋداردىڭىز. قوش كەلدىڭىز دەيمىز. جالپى, باسقا قالاعا ءھام جاڭا ورتاعا تەز بەيىمدەلەسىز بە؟
– راحمەت. «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنىڭ باس رەداكتورى كەزىمدە جۇمىسىم كوشىپ, مەن الماتىدا قالىپ قويىپ ەدىم. ول كەزدە بالام وقۋدا, شىنىمدى ايتسام, الماتىدان كەتكىم كەلمەدى. قالا دەگەن اتى بولماسا, الماتى مەن ءۇشىن ءوزىمنىڭ اۋىلىما اينالىپ كەتكەن جەر عوي. ءار كوشەسى, ءار بۇرىشى ىستىق. عاشىق بولعان, قاتەلەسكەن, اداسقان, جول تاپقان, قۋانىپ, قايعىرعان قالام... سوسىن الماتى فيليالىنان شتات اشىلىپ, سوعان اۋىستىم. ەندى مىنە, بالام وسى جاققا قىزمەتكە تۇرعان سوڭ قاسىنا كەلۋگە تۋرا كەلدى. مەن جالپى وزگەرىس اتاۋلىنى وتە اۋىر قابىلدايمىن. بىرقالىپتى ءومىردى جاقسى كورەمىن. كوپشىل ەمەسپىن. كوپشىلىك جينالعان جەرلەرگە بارعان سوڭ بىرازعا دەيىن وزىمە كەلە الماي, شارشاپ جۇرەمىن. دوس-اعالارىم, تۋىستارىم ءبارى الماتىدا قالىپ, كوڭىلىم قۇلازىپ جۇرگەندە «اباي تۆ» ارناسىنا قىزمەتكە العان ءلاززات مۇراتقىزىنا راحمەت. جۇمىسقا اينالىپ, بۇل جاققا دا اقىرىنداپ ۇيرەنە باستادىم.
– قازاققا اقىندىق تۋىس. جولدا نەمەسە تويدا اڭگىمەڭىز جاراسىپ, قاۋقىلداسا قالعان جاڭا تانىسىڭىز, ءارى قازاعىڭىز سۋرەتكەر جازۋشى بولماسا دا, ءسوز جوق, اقىن. بۇل ءسوزىمىز راسقا اينالماعان جاعدايدا ودان قۇرىعاندا «كەي-كەيدە ولەڭ جازاتىنىم بار» دەگەن جاۋاپ ەستيسىز. وسىدان كەيىن ەكى قازاقتىڭ ءبىرىن اقىن, ال ەكى ولەڭ جازعاندى – ۇلى اقىن دەمەسەك, تاعى ۇيات سياقتى. قازاقتا شىنىمەن دە ۇلى اقىن كوپ پە, الدە اقىندىق ونەرگە بەرەر ولشەم تاياز با؟
– سوڭعى كەزدە « ۇلى» دەگەن, تاعى باسقا دا شىعارماشىلىق ادامدار ەسىمىنىڭ الدىنا قويىلاتىن انىقتاۋىشتاردىڭ قادىرى كەتىپ بارادى. ءبارىمىز ۇلى, ءبارىمىز دانىشپان بوپ كەتسەك, اباي قايدا قالادى؟ قازىر ءتىپتى كەيبىر ماقالا, پىكىرلەردىڭ ءوزى تويدا سويلەنگەن ءسوز سياقتى اسەر قالدىرادى. پافوس. سوعان قاراعاندا ءبىزدىڭ تويىمىز الەۋمەتتىك جەلىلەردى بىلاي قويىپ, ادەبيەتكە دە كىرىپ كەتكەن سياقتى. ەشكىم «انانى ۇلى, تالانتتى دەپ ايتپاساڭ, قۇريسىڭ!» دەپ جەلكەمىزگە مىلتىق كەزەپ ايتقىزبايدى. ءوزىمىز ايتامىز. ۇلى بولعان سوڭ ەمەس, بالكىم سىيلاس, جاقىن دوسىمىز بولعان سوڭ, نە بولماسا, ءبىر ىشكى ەسەبىمىز بار... بىرەۋلەرگە قانشا ماقتات, ءبارىبىر جۇرت جازعانىڭدى وقيدى عوي. سول كەزدە ءبارىبىر ول ءسوزدىڭ راس-وتىرىگى اشىلىپ قالادى.
قازاقتا اقىن بارشىلىق. بىراق ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز ورنى, ءوز جولى بار. ءوزىنىڭ قاي تۇستا ەكەنىن ءبارى دە ىشتەي بىلەدى دەپ ويلايمىن. بىراق اتىمىزدىڭ الدىندا كەرەمەت ءبىر انىقتاۋىشتاردىڭ جايقالىپ تۇرۋىنا كوبىمىز قارسى ەمەسپىز. بۇل ونەرگە دەگەن ولشەمنىڭ تايازدىعىنىڭ ەمەس, ۇلتتىق مىنەزىمىزدىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ ويلايمىن. ءبىر-ءبىرىمىزدى ماقتاساق, جەر-كوككە سىيعىزباي ماقتاپ, جامانداساق, جەر قىلاتىن, اسقاقتاۋ سويلەيتىن حالىق بولعاندىقتان.
– نيكولاي زابولوتسكي «پوەزيا تولىق بولۋى ءۇشىن ەڭ قاجەتتىسى موم (مۋزىكا, وبراز, مىسل)», ياعني اۋەن, وبراز, وي دەپ ەدى. ال ءسىز ءۇشىن پوەزياعا ەڭ الدىمەن نە كەرەك؟
– ولەڭدە مۋزىكا بولادى. جالپى ولەڭ مىڭ-ميلليون نوتادان تۇراتىن سياقتى كورىنەدى كەيدە ماعان. ءار ءسوزدىڭ, ءاربىر ءارىپتىڭ ءوز اۋەنى بار, سول بۇزىلعان جەردە ولەڭ دە ولەدى. ال وبراز بەن وي ءسوز بەن اۋەن ۇيلەسىمىنەن تۋادى. بۇل ءبىر تىلسىم نارسە. مەنىڭشە, پوەزياعا ەڭ قاجەتى – جۇرەك.
– اقىنعا تالعام ەكىباستان كەرەك. ىشكى تسەنزۋرا, ىشكى رەداكتور اۆتوردىڭ ەڭ ادال تارازىسى. بىزدە وزگەنىڭ جازۋىنا قاتاڭ تالاپ قوياتىن تالعامپازدار كوپ. ال وزىنە كەلگەندە تىم جومارت. گۇلنار سالىقباي وزىنە ساراڭ, وزگەگە جومارت جانداردىڭ قاتارىنا جاتا ما؟
– ەگەر ءار جولىندا ءدۇرس-ءدۇرس ەتىپ جۇرەك سوعىپ تۇرماسا, ول ولەڭ ەمەس. ولەڭ شىنايى بولسا, كەيبىر كەمشىلىكتەرىن ەلەمەۋگە دە بولادى. ماعان تەك بەلگىلى ءبىر وقيعاعا بايلانىستى قۇراپ جازىلعان ولەڭ-ماقالا ۇنامايدى.
ال وزىمە كەلسەم, جازىلعان نارسەنى جاريالاۋعا اسىقپايمىن. جاستاۋ كەزىمدە بىردەڭە جازىلا قالسا, جارىق كورگەنشە كوڭىلىم الىپ-ۇشىپ تۇرۋشى ەدى. كەيىن ول ولەڭدەر شىققان سوڭ كەمشىلىكتەرى بايقالادى. قازىر ولاي ەمەس. كوپ جازعان كەزدەرىم دە بولعان. «جان» دەگەن كىتابىمدى باسپاعا دايىنداعان كەزدە تەڭ جارتىسىنا جۋىعىن الىپ تاستادىم. كەيىن سول ولەڭدەرىمدى تاعى ءبىر وقىپ كورگىم كەلگەندە تاپپاي, وكىنگەن كەزدەرىم دە بولدى.
– كۇننىڭ كوزى مىڭ تۇسپەن قۇبىلسا دا, ءومىردىڭ سۋىق ءھام سۇرقاي تۇستارىن كورگەندە اق كويلەك-كوڭىلدى قالاي جاراقاتتاپ الماي ساقتاۋعا بولادى؟ الدە ول مۇمكىن ەمەس پە؟
– ادام جاس كەزىندە ماكسيماليست بولادى عوي. بالا كەزدە دۇنيە كەرەمەت بولىپ كورىنەدى. وسە كەلە ولاي ەمەس ەكەنىن بايقاي باستايسىڭ. ادامدار دا ءارتۇرلى. قاتىگەز الەمدە جالعىز قالىپ قويعانداي كەزدەر دە بولادى. ونىڭ ءبارى ولەڭدە تۇرادى. مارقۇم جۇماتاي اعا (جاقىپباەۆ) سونداي ولەڭدەرىمدى وقىعاندا «گۇلناش كوكە, مىنانداي ولەڭدى كوپ جازباشى, وزىڭە قيىن بولادى» دەۋشى ەدى. كەيىن سونداي ءبىر توپتامامدى تۇكەمسالعا (تۇرسىنجان شاپاي) وقىتقانىمدا ول دا: «وتە اۋىر ولەڭدەر ەكەن» – دەدى. سول تسيكلدى ۇيگە بارعان سوڭ جىرتىپ, لاقتىرا سالدىم. كەيىن كىتابىم شىققاندا تۇكەمسال: «سول ولەڭدەرىڭ جوق قوي, كەرەمەت ەدى. بىراق تۇتاس تسيكل رەتىندە اۋىر بولاتىن, كىتاپقا ءبولىپ سالۋ كەرەك ەدى», دەدى.
جاس كەزدە جۇرتتىڭ ءبارىن دوس كورەسىڭ. دۇنيە تۋرا سەنىڭ ويلاعانىڭداي بولۋ كەرەك سياقتى. كەيىن اقىرىنداپ يممۋنيتەت پايدا بولا باستايتىن سياقتى. جانىڭدى جارالايتىن نارسەلەردەن اۋلاق جۇرۋگە تىرىساسىڭ. ادامدارعا بۇرىنعىداي قاتتى رەنجىمەيسىڭ, ءبارىن دە تۇسىنگىڭ كەلەدى. جاراتقان يە عانا ءمىنسىز... بالۋان شولاق ايتىپتى دەگەن ءسوز بار عوي. «عاشىق قىلعان سۇرشا قىزىنىڭ» سۇلۋلىعىنا شاك كەلتىرگەندەرگە: «سەندەر وعان مەنىڭ كوزىممەن قاراڭدار» دەگەن. سول سياقتى سۇرقاي ءومىردىڭ دە ساۋلەلى ساتتەرى بولادى. تەك ونى كورەتىن كوز كەرەك.
– ءسىزدى ۇرانشىلاردىڭ جانىنان كورمەيمىز. ساياق جۇرەسىز. جالپى, ءسىزدىڭ ومىرىڭىزدە ۇران بار ما؟ بولسا, قانداي؟
– مەن ءوزىمنىڭ الەمىمدە ءومىر سۇرەمىن. وندا ۇران جوق, ءومىر عانا بار. شەشەم مارقۇم «ادامدارعا جاقسىلىق جاساي الماساڭ, قينالما, ەگەر جاماندىق جاساماساڭ, سونىڭ ءوزى جاقسىلىق» دەيتىن. وسىنى ورىنداۋعا تىرىسام. بۇل ەندى ۇران ەمەس شىعار. ۇستانىم...
– وزگەلەر تۋرالى كوپ ايتپايسىز. ال ءوزىڭىز تۋرالى ءتىپتى ساراڭسىز. وقىرمان بىلەتىن ءومىرىڭىز بەن ءبىز بىلمەيتىن ءومىرىڭىزدىڭ اراسىندا ورتاق دۇنيە بار ما؟
– مەنىڭ بار ءومىرىم – ولەڭىمدە.
– «جاڭبىرلى تۇندە جان جىلار...» دەپ ءوزىڭىز جىرلاعانداي, كوز جاسىڭىزعا ءجيى ەرىك بەرەسىز بە؟
– جالپى جىلاۋىق ەمەسپىن. بىراق كەيدە ءبىر كوزىمنەن جاس توقتاماي قوياتىنى بار. مۇڭايعاندا ەمەس, ەلجىرەپ, قۋانعان كەزدە. ال مۇڭايىپ, رەنجىگەندە كەرىسىنشە, قاتايىپ الام.
وتكەندە شاي ۇستىندە بالاما سۋرەت سالۋدى ۇيرەنگىم كەلەدى دەگەم. ءبىر كۇنى ۇستەلدەگى قويىن داپتەرىن جيناپ جاتىپ, ەرىكسىز كوزىم ءتۇسىپ كەتتى. «ماماما سۋرەتتەن ساباق بەرەتىن مۇعالىم ىزدەۋ كەرەك» دەپ جازىپ قويىپتى. ال كوزىمنەن جاس توقتاسىنشى... كۇنى بويى ەسىمە تۇسكەن سايىن جىلاپ جىبەرەمىن. بۇل ەندى قۋانىش جاسى عوي. وسىنداي جاعدايلار بولىپ تۇرادى ازداپ.
– ومىردە قاتتى ۇيالعان كەزدەرىڭىز بولدى ما؟
– بالا كەزىمدە ەركەلەۋ بولدىم. ءۇيدىڭ كەنجەسى بولعاسىن اكەم قاتتى ەركەلەتۋشى ەدى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىمىز. قىستىگۇنى بولاتىن. مەكتەپكە كوك پالتو كيىپ كەلگەن كورشىنىڭ قىزىن كۇنى بويى «كوك كەمپىر» دەپ مازاقتاپپىن. كەشكە قاراي ۇيگە الگى قىزدىڭ شەشەسى كەلىپ, قىزىنىڭ «ەندى مىنا پالتونى كيمەيمىن» دەپ, قيعىلىق سالىپ جاتقانىن ايتتى. قىسقاسى, مەنىڭ مەكتەپتە نە بۇلدىرگەنىمنەن ءۇيدىڭ ءىشى تولىق حاباردار بولدى. كورشى كەتتى. مەن اڭگىمەنىڭ ءبارىن تۇپكى بولمەدە وتىرىپ ەستىپ العام. ەندى قانداي شەشىم شىعار ەكەن دەپ, الاڭداپ كۇتىپ وتىرمىن. تىم-تىرىس. ەشكىم ۇرىسقان جوق. سودان كەيىن ءبىر جىل وتكەن سوڭ, قىس تۇسكەندە شەشەم «پالتوڭ توزدى» دەپ دۇكەنگە ەرتىپ اپاردى. نەشە ءتۇرلىسىن كيىپ كورىپ, ءمازبىن. اسىرەسە, ءبىر قىزىل پالتو قاتتى ۇنادى. وزىمە شاپ-شاق. ءبىر كەزدە شەشەم ۇزىن, سولبىرەيگەن جاسىل پالتونى كيگىزدى. قىڭقىلداپ, قارسىلىق كورسەتە باستاپ ەم, «جاسىل كەمپىر بولاسىڭ! كي!» دەدى. سول كەزدە بىلتىرعى قىلىعىم ەسىمە ءتۇسىپ, قاتتى ۇيالدىم. قارسىلىق بىلدىرۋگە بەت جوق, امالسىز «جاسىل كەمپىر» بولۋعا تۋرا كەلدى. سول كۇنى ۇيالعانىم ەسىمنەن كەتپەيدى. ەشكىمدى مازاقتامايتىن بولدىم. كورشىنىڭ تەتە ءوسىپ كەلە جاتقان ءۇش قىزى بولاتىن. كيىمدى ۇلكەنىرەك ەتىپ الىپ, كەلەسى جىلى كىشىسىنە كيگىزەتىن شىعار. شەشەمنىڭ ۇستامدىلىعىنا, سابىرلىلىعىنا ءالى كۇنگە دەيىن قايران قالام. داۋىس كوتەرىپ ۇرىسقاندى بىلمەۋشى ەدى مارقۇم.
– «گۇلنار ءوز پوەزياسىندا بولمىس بوياۋىن ءجىتى ساراپتايتىن جانارى وتكىر, جانى بيىك, ويى كۇلبىلتەسىز, سەزىمى جالعانسىز ليريكالىق «مەننىڭ» جاڭاشا ءبىتىمىن سومدادى», دەيدى تۇرسىنجان شاپاي. تۇكەمسال اعا-دوسىڭىز تۆورچەستۆوڭىزعا قانشالىقتى ىقپال ەتتى؟
– تۇكەمسالمەن 90-جىلدارى تانىستىم. ول «جۇلدىز» جۋرنالىندا, مەن جازۋشىلار وداعىندا قىزمەت ىستەيتىنبىز. عالىم دەگەن اعام بار. دوسكەن. ەكەۋى سول توقسانىنشى جىلداردان بەرى ءالى كۇنگە دەيىن مەنى ايالاپ, ەركەلەتىپ كەلەدى. ولەڭ جازسام, ەڭ الدىمەن ەكەۋىنە وقىتاتىنمىن. ول كەزدە سمارتفون, كومپيۋتەر دەگەن جوق. ماشينكاعا تەرىپ اپارام. عالىم اعا كوڭىلىمە قاراي ما, كوپ سىناي قويمايتىن. تۇكەمسال ءۇڭىلىپ, ۇزاق وقىعان سايىن بەرەكەم كەتىپ, جۇرەگىم اۋزىما تىعىلىپ, قاتتى ۋايىمدايتىنمىن. وتىرىك ماقتامايتىنىن بىلەمىن. جاسپىز عوي, جازعانىمنىڭ ءبارى كەرەمەت دەپ ويلايمىز. بىراق, ەكى اعام ولەڭىمدى سىناعاندا رەنجىمەيتىنمىن. ءوزىمنىڭ سول كەمشىلىكتەردى بايقاماعانىما ۇيالىپ قالام... مەن جاقسى ولەڭ جازىپ كەلگەندە ەكەۋى بالاشا قۋاناتىن.
سودان بەرى وتىز جىلداي ۋاقىت ءوتىپتى. تۇكەمسال ول كەزدە الماتىداعى «سامال» شاعىن اۋدانىندا تۇرادى. سول كەزدە عىلىم اكادەمياسىندا قىزمەت ىستەيتىن, كوبىندە ۇيىندە بولاتىن. جۇمىستان شىققان سوڭ ءبارىمىز تۇكەمسالعا تارتامىز. عالىم اعا بارادى, مەن بارامىن. بەكبولات (تىلەۋحان), امانتاي ء(شارىپ), اسقار (التاي) دا سول ۇيدەن شىقپايتىن. تاماقتى تالونمەن الاتىن قيىن زامان, بىراق ونى ويلاپ, ۋايىمداپ جاتقان ءبىز جوق, ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن ادەبيەت, مۋزىكا تۋرالى اڭگىمە قىزىپ, ۇيگە قايتۋ كەرەك ەكەنىن, ەرتەڭ جۇمىس ەكەنىن ۇمىتىپ كەتەتىنبىز. تۇكەمسالداي, عالىم اعاداي دوس-اعالارىم بولعانى ءۇشىن تاعدىرىما مىڭ ريزامىن. ولارسىز ءومىرىمدى ەلەستەتە المايمىن...
– جۇرەك قانا مەكەن ەتەر
سارايمىز,
ءھام باقىتتى بولۋعا دا
جارايمىز.
وكىنبەيمىز ورمەك توقىپ
وتىرىپ,
وزگەگە ەمەس,
تەرەزەگە قارايمىز –
پەنەلوپا ەكەۋمىز.
ارمانى ولمەس, ءتوزىمى مىقتى, جۇرەگىنە عانا قۇلاق اساتىن ءھام باقىتتى بولۋعا دا جارايتىن پەنەلوپا مەن گۇلنار ولەڭنىڭ سوڭىندا نەگە وزگەگە ەمەس, تەرەزەگە قارايدى؟
– ءومىر تەك كۇتۋدەن تۇرادى. جاقسىلىق كۇتەسىڭ, ەرتەڭدى كۇتەسىڭ.قىزىقتىڭ ءبارى الدا سياقتى كورىنەدى. بالكىم قيالىڭداعى كەيىپكەرلەردى كۇتەسىڭ. ءۇمىت تەرەزەسىنە تەلمىرىپ... ءسويتىپ جۇرگەندە ءومىر زىرىلداپ وتە شىعادى ەكەن.
– سۇلتان ورازالين شىڭعىس ايتماتوۆتان سۇحبات الىپ وتىرىپ:
– سوڭعى ۋاقىتتا قازاق جازۋشىلارىن كوپ وقىپ ءجۇرسىز عوي. كىمدى ايتاسىز؟ – دەپ سۇراق قويىپتى. سوندا شىڭعىس ايتماتوۆ:
– وبال بولادى, – دەگەن ەكەن.
جاس اقىنداردان كىمدەردى وقىپ تۇراسىز؟ توسىن ويلارىمەن, نازىك ليريكاسىمەن كوزگە تۇسكەندەر بار ما؟ ۇلكەندى-كىشىلى ءبىراز بايقاۋلارعا قازى بولىپ ءجۇرسىز. جالپى, بۇگىنگى ولەڭدەردەن نە بايقادىڭىز؟
– جاستاردى وقيمىن. ولەڭ وقىسام, قۋانىپ قالامىن. بىلتىر قاراعاندىدا وتكەن جاستار فورۋمىنا بارعاندا ولەڭدەرىن تىڭداپ, قاتتى تولقىدىم. ولاردىڭ جانى تازا عوي. كەيبىرەۋىندە شەبەرلىك جاعى جەتىسىڭكىرەمەي جاتۋى مۇمكىن, بىراق شىنايى. ءبىر جاعىنان ولاردى ايايمىن. تولەگەن اعامىزدىڭ ولەڭى بار عوي, «اقىن بوپ ءومىر كەشىرۋ وڭاي دەيمىسىڭ, قاراعىم, اۋزىندا بولۋ بۇل ءوزى سىزداعان بارلىق جارانىڭ...» دەگەن. جاقسى كورەمىن. ايايتىنىم, ءوز باسىمدا بار...
ءبىر بايقاعانىم, جاستاردىڭ كوبىسى اق ولەڭ جازۋعا قۇمار ەكەن. اق ولەڭ ۇيقاسپاعانىمەن, ىشكى ۇيقاسى, وزىندىك اۋەنى بولادى. سول جاعى جەتپەي جاتادى. سوندىقتان ون رەت وقىپ, نە دەمەك بولعانىن تۇسىنە الماي وتىراسىڭ. جاس كەزدە ىزدەنىس, ەلىكتەۋشىلىك كەشىرىمدى, بىراق اركىمنىڭ وسى باستان ءوز جولىن ىزدەگەنى دۇرىس.
– اقىن گۇلنار سالىقباي ءان جازادى. كومپوزيتورلىعىڭىز تۋرالى اڭگىمەلەسەيىكشى...
– مەن كومپوزيتور ەمەسپىن. بىراق بالا كەزىمنەن ءان-كۇيگە قۇمار بوپ ءوستىم. ول كەزدە ءبىز جاقتا تەك راديو عانا بار. سودان بەرىلەتىن بارلىق ءاندى جاتتاپ الاتىنمىن. ءتىپتى باسىندا كونسەرۆاتورياعا بارعىم كەلدى. شەشەم قارسى بولدى. ول كىسى كەرەمەت ءانشى ەدى. تۇكەمسال, عالىم اعا, بەكبولاتتار بىلەدى. بالالار ۇيىندە وسكەن. تاتار, ورىس, ۋكراين اندەرىن كەرەمەت ايتاتىن. مەن مەكتەپ بىتىرگەن جىلى وقۋعا تۇسە الماي, اۋىلعا كەلىپ, ەسترادالىق انسامبلدە ءبىر جىل جۇمىس ىستەگەم. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە ءان سالعاندىقتان شاقىرعان شىعار. كەيىن قىزىق بولدى. العاشقى ولەڭدەرىمنىڭ كەيبىرەۋىن العاشىندا ىڭىلداپ, ءان سياقتى ايتىپ ءجۇرىپ جازدىم. «جاپىراق جاتىر جىعىلىپ, جاعدايىڭ قالاي ال سەنىڭ؟» دەگەن سياقتى ولەڭدەرىم سولاي تۋدى. ول كەزدە ستۋدەنتپىز. مارقۇم ءجاميلا دەگەن كۋرستاسىم گيتارا ۇيرەنىپ ءجۇر ەكەن. مەن دە قالىسپاي, جايلاپ ۇيرەنە باستادىم. ەكى-ءۇش اككورد قوي باياعى. سوسىن جاڭاعى ءان سياقتى بولىپ جازىلعان ولەڭدەردى اقىرىنداپ ايتىپ كورەتىنمىن. كەيىن وسىنىڭ ءبارىن بىلەتىن مارحابات دەگەن جاقسى كورەتىن ءسىڭىلىم ءبىر-ەكى ءان جازىپ بەرىڭىز دەپ قولقا سالدى. جۇلدىز باقىتجانقىزى ورىنداعان دۇنيەلەر سولاي دۇنيەگە كەلدى. بىراق, ولاردى ءان دەۋ قيىن. اننەن گورى سوزىنە باسا ءمان بەرىلەتىن بارد جانرىنا نەمەسە شانسونعا كەلىڭكىرەيتىن سياقتى.
– «جازۋشىنىڭ ساحناسى اق قاعاز». ءوز ساحناڭىزدا جاقسى ونەر كورسەتە الدىڭىز با؟
– ونەر كورسەتكەن جوقپىن, ءومىر ءسۇرىپ ءجۇرمىن. مەن ول جەردە ءارتۇرلى ادامداردىڭ رولىندە ويناعان جوقپىن. دۇنيەگە ءوز بيىگىمنەن قاراپ, ءوز جۇرەگىمنىڭ ءسوزىن ايتىپ كەلەمىن.
– جاڭادان اشىلعان «اباي» تەلەارناسىنىڭ باس رەداكتورىسىز. قازىر تەلەارنالاردىڭ تىلىنە بايلانىستى سىن كوپ ايتىلىپ ءجۇر. ءبىراز جىلداردان بەرى وسى سالادا قىزمەت ىستەپ كەلەسىز عوي, وسى ولقىلىقپەن كۇرەسە الدىڭىز با؟
– قازىرگى جۋرناليستەردىڭ كوبى ءتىلدى دۇرىس بىلمەيدى. مىسالى, وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىنعى جاڭالىقتاردان ءۇزىندى كەلتىرەيىن: «مەملەكەت باسشىسى پالەن دەگەن جازۋشىنى قابىلداپ, ەكەۋى قازاق ادەبيەتىنىڭ بولاشاعى تۋرالى شۇيىركەلەستى». رەسمي جاڭالىقتار وسىنداي بولسا, باسقاسى نە بولادى؟ جۋرناليستەر كىتاپ وقىمايدى, ازىن-اۋلاق ءار جەردەن كوزى شالىپ قالعان ادەبي سوزدەرى بولسا, سونى ءتىل بىلەتىندىگىنىڭ دالەلى رەتىندە ءار جەرگە تىقپالاي بەرەدى. نەمەسە جەرگىلىكتى جەردە ايتىلاتىن سوزدەردى قولدانادى. وزدەرى قۇدايداي كورىپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىلەر سولاي سويلەسە, ونى تىڭداپ وسكەن بالالار نە بولادى؟ تەلەۆيدەنيەنىڭ ءوزىنىڭ ءتىلى بار. ادەبي نورماعا ساي, ايتۋعا جەڭىل, تىڭداعان قۇلاققا قونىمدى, اۋىزەكىگە جاقىنداۋ بولۋ كەرەك. ۇلتتىق ارناعا باس رەداكتور بولىپ بارعان كەزدە ءبىر جاعىنان ستسەناريلەردى جوندەپ, حابار ەفيرگە شىعاردا جۇرگىزۋشىنىڭ ءسوزىن تەكسەرىپ, ابدەن ازاپقا ءتۇستىم. تەلەحيكايالاردىڭ تىلىمەن الىستىم. ستسەناريدى جوندەگەنمەن, جۇرگىزۋشى ءسوز بىلمەسە, ەڭبەگىڭ دالاعا كەتەدى. سوسىن قازىر ءسوز قولدانىستا كوپ كەزدەسەتىن قاتەلەردى ءتىزىپ, بۇرىسى, دۇرىسى قايسى, قاعازعا ءتۇسىرىپ, رەداكتور, ستسەناريست, جۇرگىزۋشىلەرگە تاراتا باستادىم. كەيىن ونى جۋرناليستەردىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك جەلىگە سالىپ جىبەرىپ, بىرنەشە باسىلىم, سايتتاردا جاريالاندى. قازىر سول كورسەتىلگەن قاتەلىكتەردىڭ كوبىسى تۇزەلىپ قالدى. ول كەزدەگىدەي ەكىنىڭ ءبىرى «بولادى ما؟», «بارۋىمىز كەرەكپىز» دەپ سويلەمەيتىن بولدى. وعان دا شۇكىر. بىراق ءبىزدىڭ تىلىمىزدەگى ولقىلىقتار ونىمەن شەكتەلمەيدى. وتكەندە تەلەۆيزور كورىپ وتىرسام, اۋا رايىن ايتىپ جاتىر ەكەن. «ەرتەڭ الماتى اسپانىن بۇلت تورلايدى» دەيدى. «ەرتەڭ الماتىدا كۇن بۇلتتى بولادى» دەگەنى. بۇرىن تەلەۆيدەنيە رەداكتورلىق ەدى, قازىر پروديۋسەرلىك بولدى. بۇل رەداكتورلار ەكىنشى ورىندا دەگەن ءسوز. ياعني ءتىل ەكىنشى ورىندا. قازىرگى پروديۋسەرلەردىڭ جۇمىسىمەن اينالىساتىندار بۇرىن ادمينيستراتور دەپ اتالاتىن. ولار حاباردىڭ ءتۇسىرىلۋىن ۇيىمداستىرىپ, قاجەتتى رەكۆيزيتتەردى تۇگەندەيتىن, تاپسىرىستار بەرەتىن. ال حاباردىڭ مازمۇنىنا, تىلىنە رەداكتور جاۋاپ بەرەتىن. بارىنە بىردەي توپىراق شاشا المايمىن, بىراق ەتى ءتىرى, تەلەۆيدەنيەدەن حابارى بار قىز-جىگىتتەردىڭ كوبى پروديۋسەر بولىپ ءجۇر. ال رەداكتور بولۋ ءۇشىن ساۋاتتى بولۋمەن قاتار, ادەبيەتتى, مادەنيەتتى, تاريحتى تەرەڭ ءبىلۋ كەرەك. ءتىلدىڭ اقساۋىنىڭ ءبىر سەبەبى وسىندا ما دەيمىن. تاعى ءبىر ماسەلە, قازىر باعدارلامالار ىشكى ءونىم ەمەس. كوپشىلىگى سىرتتا تۇسىرىلەدى. اۋتسورسينگتىك كومپانيالاردا. ونداي كومپانيالاردىڭ باسشىلارىنىڭ كوبىسى قازاق تىلىنەن ماقۇرىم بولادى. ءوزى موينىنا العان جوبانىڭ ءتىلىن بىلمەك تۇگىل, نە تۋرالى ەكەنىن دە تۇسىنە المايتىندار, تەلەجۋرناليستيكادان مۇلدە حابارى جوقتار بار. سوندىقتان كىم كورىنگەنگە ستسەناري جازدىرادى. تەك كوپ قالاماقى سۇراماسا بولدى. ونداي ستسەناريستەردىڭ ىشىندە «گۋگلداتىپ» جىبەرىپ, قاجەتتى نارسەنى ءار جەردەن سول كۇيىندە كوشىرە سالاتىندار دا بارشىلىق. «قاراعىم-اۋ, نەگە كوشىرەسىڭ؟» دەسەڭ, «اپاي, وندا تۇرعان نە تۇر, جاي عانا ءۇزىندى الدىم عوي» دەيدى. ء«ۇزىندى العاندا اۆتورىن كورسەتەدى» دەيمىن. كۇلەسىڭ بە, جىلايسىڭ با؟ تۋرا بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجاسىنداعىداي». «اباي دا اقىن, مەن دە اقىن» دەيتىن.
«اباي تۆ» ارناسىنىڭ اشىلعانىنا كوپ بولعان جوق قوي. بۇل ارنادا ونداي كەمشىلىكتەر بولماس دەپ ۇمىتتەنەمىز. قازىر الداعى ۋاقىتتا جارىققا شىعاتىن باعدارلامالاردىڭ ستسەناريلەرىن قاراپ, جوندەۋگە كەلمەسە, ءتىلدى جاقسى بىلەتىن, تاجىريبەلى ستسەناريستەرگە قايتا وتكىزىپ جاتىرمىز. اباي اتامىزدىڭ اتىنداعى ارنانىڭ ءتىلى اقساماۋعا ءتيىس.
– الداعى ۋاقىتتا پروزا جازۋىڭىز مۇمكىن بە؟
– قازىر كينوستسەناري جازعىم كەلىپ ءجۇر. مەن بالا كەزىمدە سۋرەت سالعاندى جاقسى كورۋشى ەدىم. اسپانداعى بۇلتتارعا قاراسام دا, جاڭبىر جاۋىپ تۇرعاندا تەرەزەگە قاراسام دا كورگەنىمدى ءبىر بەينەلەرگە ۇقساتىپ, قاراپ قالاتىنىم بار. ارمانىم – بەينەلەۋ ونەرىنەن ساباق العىم كەلەدى. الىپپەسىنەن باستاپ. سۋرەت سالۋدى ۇيرەنگىم كەلەدى.
– گۇلنار سالىقبايدى اقىن دەپ مويىنداتقان ء«بىر جۇتىم اۋا, قىزىل كۇن» تىرناقالدى جيناعىڭىزدىڭ شىققانىنا دا, مىنە وتىز جىل بولىپتى. قاراساق, اقىندىق ءومىر جولىڭىز قيىن بولعان جوق. جاقسى, تالانتتى ادامداردىڭ شاپاعاتىن كوپ كوردىڭىز. كىتاپتارىڭىز دا جاپپاي وقىلدى. مەملەكەتتىك سىيلىقتى دا ۋاقىتىندا الدىڭىز دەپ ويلايمىن. بىراق, بىزگە بەيمالىم نارسە كوپ قوي. وتىز جىلعى تۆورچەستۆودا نە ىستەلمەدى؟ نە جازىلمادى؟ وكىنىش بار ما؟
– وكىنىش بار. شىعارماشىلىقپەن تولىق اينالىسا المادىم. ۋاقىتىمنىڭ كوبى كۇنكورىستىڭ قامىنا كەتتى. زامان سونداي عوي. بالا وقىتتىم. جۇمىس ىستەدىم. قوسىمشا تاپسىرىستار الدىم دەگەندەي. بىراق بۇل تەك مەنىڭ باسىمداعى جاعداي ەمەس قوي.
– ۇلىڭىزدىڭ مۋزىكاعا قىزىعۋىنا ءوزىڭىز ىقپال ەتتىڭىز بە؟
– جوق. بالا كەزىندە سۋرەت سالدى, سوسىن ولەڭ, اڭگىمە جازدى. ءتىپتى مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە «گارري پوتتەردىڭ» جالعاسىن جازىپ جۇرەتىن. 3-4-كلاستا «مەنىڭ دوسىم» دەگەن شىعارما جازىپ, مۇعالىمىن جىلاتقانى بار. ويىنشىق ايۋ ەكەن دوسى. جوعارى كلاسقا كەلگەندە گيتاراعا قۇمارتقان سوڭ, الىپ بەردىم. جاستاردىڭ ستيلىندە ءان جازاتىنى بار, ونى ءوزى وڭدەيدى. بىراق, ماماندىعى بويىنشا قىزمەت ىستەپ ءجۇر. جالپى مۋزىكانىڭ ادام جۇرەگىنە مەيىرىم قۇيعاننان باسقا زيانى جوق قوي.
– الەۋمەتتىك جەلىگە كەلۋىڭىزگە نە سەبەپ بولدى؟
– ءبىزدىڭ كىتاپتارىمىزدىڭ تارالىمى وتە از. كەيدە وقىرماندارىم كىتاپ سۇراپ حابارلاسادى. ەكى مىڭ كىتاپ كىمگە جەتسىن. سوسىن بالام «فەيسبۋكتان پاراقشا اشىپ, ولەڭدەرىڭدى جاريالاپ وتىرايىق» دەپ قويمادى. قازىر ەكەۋمىز اقىلداسىپ, پاراقشاعا اندا-ساندا ولەڭ قويىپ ءجۇرمىز.
– شىنايى اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن
مارجان ءابىش,
«Egemen Qazaqstan»