قازاقستان – قۋاتتى ەل. بىزدە مۇناي مەن گاز, ءتۇستى مەتالدار سەكىلدى تابيعي بايلىعىمىز بار. جەرىمىز دە ۇلان-عايىر. سول جەردى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا يگەرىپ, حالىقتى كوكونىس, باقشا ونىمدەرىمەن قامتىپ وتىرعان قۇرىلىمدار از ەمەس. ءبىزدىڭ «داستان» شارۋا قوجالىعى جىل سايىن 120 گەكتار القاپقا كوكونىس, باۋ-باقشا داقىلدارىن ەگىپ, ءوڭىر تۇرعىندارىنا ساپالى ءونىم ۇسىنىپ كەلەدى. مەملەكەت تاراپىنان شىعىننىڭ 25-30 پايىزىن وتەۋ ءۇشىن سۋبسيديا الىپ وتىرمىز.
كەشە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان جولداۋىندا جەردىڭ شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايتىنىن قاداپ ايتتى. ۇكىمەتكە بيزنەسپەن بىرلەسىپ, الداعى 5 جىلعا ارنالعان اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ جاڭا ساپالى ۇلتتىق جوباسىن ازىرلەۋدى باستاۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. بۇل, ارينە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارىن ءبىر سەرپىلتكەنى داۋسىز. ءدال وسىلاي دەۋدىڭ بىرنەشە سەبەبى بار.
بىرىنشىدەن, تورتكۇل دۇنيەنى جايلاعان پاندەميا ءبىر-بىرىمەن ەكونوميكالىق, ىسكەرلىك, ءتىپتى ساۋدا بايلانىسىن ورناتقان ەلدەردىڭ ارىپتەستىگىن تەجەگەنى داۋسىز. سەبەبى قاۋىپتى ىندەتتىڭ كەڭ تارالماۋى ءۇشىن شەكارالار جابىلدى. بۇل قازاقستانعا وزگە ەلدەردەن يمپورتتىق ونىمدەردىڭ تاسىمالدانۋىن توقتاتتى. بۇرىن ءبىز كورشىلەس رەسەيدەن اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ تۇقىمىن الۋشى ەدىك. ءتىپتى مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى دا وزگە ەلدەن تاسىمالدايتىنبىز. دەمەك, ەندى بىزگە حالىقتى وتاندىق ساپالى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن قامتۋدى كوبەيتەتىن كەز كەلدى.
ەكىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى مامانداردى ءالى تولىق دايىنداي الماي وتىرمىز. بىزگە اگرونوميا مەن ۆەتەريناريا سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارى قاجەت. جىل سايىن جوعارى وقۋ ورىندارىن اتالعان ماماندىقپەن بىتىرگەن تۇلەكتەر قايدا؟ ولار ەڭبەك جولىن نەگە شارۋا قوجالىقتارىنان باستامايدى؟ بيىل شارۋا قوجالىعىنا جۇمىسقا شاقىرۋعا جوعارى ءبىلىمدى اگرونوم ىزدەپ, اتىراۋدى ايتپاعاندا, كورشىلەس باتىس قازاقستان وبلىسىنان دا تابا المادىق.
ۇشىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعىن عىلىمي تۇرعىدا دامىتۋ كەنجەلەپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. سەبەبى بىزدە كوكونىس, باقشا داقىلدارى تۇقىمىنىڭ, مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ ەرەكشەلىگى تۋرالى سەمينار-كەڭەستەر وتكىزىلمەيدى. وسى سالاداعى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي ورتالىقتاردىڭ عالىمدارى شارۋا قوجالىقتارىنا اقىل-كەڭەسىن بەرىپ, ءتىپتى ستۋدەنتتەردى وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتكىزۋگە ۇسىنىس بىلدىرسە, ءبىز ولارعا قولداۋ كورسەتەر ەدىك.
تورتىنشىدەن, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ بارىندە بىردەي بىلىكتى اگرونوم جوق. سول سەبەپتەن, تۇقىمدار مەن مينەرالدى تىڭايتقىشتار ساتاتىن دۇكەندەردە كەم دەگەندە ءبىر اگرونوم بولعانى ءجون. ويتكەنى ولار دۇكەنگە كەلگەن شارۋاگەرگە تۇقىمنىڭ ساپالىق قۇرامى, وزگە دە ەرەكشەلىگى تۋرالى كەڭەس بەرەر بولسا, تۇرعىندارعا ساپالى ءونىم ۇسىنۋعا جول اشىلار ەدى.
بەسىنشىدەن, جاستاردى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ەڭبەككە باۋلۋ دا قالىس قالىپ وتىر. ءبىز جىل سايىن اۋىلداعى اتا-انالاردىڭ كەلىسىمەن بالالاردى جەڭىل جۇمىسقا تارتىپ كەلەمىز. بيىل شارۋا قوجالىعىندا 15 ءجاسوسپىرىم جۇمىس ىستەدى. ولارعا ەڭبەگىنە ساي جالاقى تولەدىك. ماقساتىمىز – ەڭبەككە باۋلۋ. سونىمەن بىرگە ماڭداي تەرمەن تاپقان ناننىڭ ءدامى ءتاتتى بولارىن سەزىندىرۋ.
التىنشىدان, ءبىز جەردى جالعا الىپ وتىرمىز. ءوزىمىز وسىرگەن ءونىمدى 100 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان اتىراۋ قالاسىنداعى قويماعا تاسىمالداماي, القاپتىڭ باسىندا ساقتاعىمىز كەلەدى. بۇل ءۇشىن ارينە الەمدىك ستاندارتقا ساي كەلەتىن قويما سالۋدى ويلاستىرىپ ءجۇرمىز. ەرتە پىسەتىن كوكونىستەردى وسىرەتىن جىلىجاي, ءتىپتى شاعىن ءونىم وڭدەۋ تسەحىن اشساق دەگەن ماقسات بار. الايدا جەردى جالعا الۋ مەرزىمى اياقتالعاندا, قىرۋار قارجىعا سالعان مۇنداي نىسانداردى قايتەمىز؟ ەڭبەگىمىز ەش بولماي ما؟ مىنە, ءبىزدى وسىنداي ماسەلەلەر الاڭداتادى.
ويتكەنى ءىنىمىز ەكەۋمىز «داستان» شارۋا قوجالىعىن قۇرۋ ءۇشىن بانكتەن دە, مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن نەسيەنى دە المادىق. شارۋاشىلىعىمىزدى اياقتان تۇرعىزۋ ءۇشىن جەكە قاراجاتىمىزدى سالۋدان تارتىنعان جوقپىز. اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الدىق, كوكونىس پەن باقشا داقىلدارىن وسىردىك. قازىر شارۋاشىلىق اياعىنا نىق تۇردى. اسىل تۇقىمدى مالعا بەرىلەتىن سۋبسيديانى الىپ وتىرمىز. حالىققا كوڭىلگە قونىمدى باعامەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ۇسىنىپ كەلەمىز. بىرنەشە ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعادايىنىڭ جاقسارۋىنا قولداۋ كورسەتتىك. شارۋاشىلىقتىڭ قۇرىلعانىنا 10 جىل تولعاندا ۇزدىكسىز 10 جىل جۇمىس ىستەگەندەرگە جەڭىل كولىكتەردى سىيعا تارتتىق. جىل سايىن ءبىر وتباسىنا تۇرعىن ءۇي سالىپ بەردىك.
ءبىزدىڭ شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەۋشىلەر قاتارى قىسقارمايدى. ولاردى داعدارىستىڭ قىسپاعىنا قالدىرعان جوقپىز. جالپى, قانداي قيىندىقتى دا ەڭسەرىپ, ەكونوميكانى وركەندەتۋدىڭ كىلتى – ەڭبەكتە. سول سەبەپتەن, الەمدىك پاندەميادان كەيىن وتاندىق ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا دا بەتبۇرىس قاجەت. ال بۇل ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان بەس جىلدىق باعدارلاماسىندا ءبىز بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان جوعارىداعى ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋدىڭ تەتىگى قاراستىرىلعانىن قالايمىز.
قونىس ەرمانوۆ,
«داستان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى
اتىراۋ وبلىسى,
ماحامبەت اۋدانى