مەملەكەت باسشىسى ق. ك. توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى بايسالدى بايىپپەن قابىلدانعان, قازىرگى كۇردەلى جاعدايدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالاردى قامتيدى.
پرەزيدەنت مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن ۇسىندى, كۇردەلى جاعدايدا الەۋمەتتىك سالادا جانە ەكونوميكانى دامىتۋدا جەدەل شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن تىكەلەي پرەزيدەنتكە باعىنىشتى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن مالىمدەدى. بۇل وتە دۇرىس شەشىم, سەبەبى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-قيمىلىن ادام رەسۋرستارىن بارىنشا ءتيىمدى جۇمىلدىراتىن جاڭا فورمات وتە قاجەت.
بۇكىل الەمگە قاۋىپ توندىرگەن پاندەميا ەلىمىزدەگى باسقارۋشى ورگانداردىڭ ءالسىز تۇستارىن ايقىنداپ بەردى. الماعايىپ زاماندا جەدەل شەشىم قابىلداي الماۋ كوپتەگەن قيىندىقتار تۋعىزدى.
بۇگىنگى قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ جولى ارتاراپتاندىرىلعان جانە وزىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكا قۇرۋ. قازبا بايلىقتارىن, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شيكىزات كۇيىندە شەتەلگە شىعارۋ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ەڭ وسال تۇسى. وسى سالالاردا عىلىمعا نەگىزدەلگەن قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن تەز ارادا جولعا قويۋ قاجەت.
قر ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى عىلىم مەن ءوندىرىستى ۇشتاستىرۋعا باعىتتالعان. اكادەميانىڭ 10 بولىمشەسىنىڭ جانە وڭىرلەردەگى 13 فيليالىنىڭ مۇشەلەرى جولداۋ اياسىندا مەملەكەت باسشىسى ق. ك. توقاەۆتىڭ ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى وندىرىستەردى دامىتۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن جۇمىس جاساۋدا.
ۇلكەن ءوندىرىس ورىندارى بار قاراعاندى, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى اكادەميا مۇشەلەرى وڭىرلىك دامۋ باعدارلامالارىنا اتسالىسۋدا.
پرەزيدەنت جولداۋى جاڭا مىندەتتەر قويىپ, سونىمەن بىرگە ايماقتاردىڭ ەكونوميكاسىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشادى. قازاقستان يننوۆاتسيالىق سەرپىلىس جاساپ, وندىرىستىك تەحنولوگيانىڭ بەسىنشى-التىنشى دەڭگەيلەرىن دامىتۋعا, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا جانە پروگرەسسيۆتى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە باعىتتالعان ءتيىمدى يننوۆاتسيالىق, تەحنولوگيالىق جانە قۇرىلىمدىق ستراتەگيانى ازىرلەپ, جۇزەگە اسىرادى.
بۇل وبلىستاردا ءىرى مەتاللۋرگيالىق جانە وعان جاناما كاسىپورىندار شوعىرلانعان. ءوندىرىس ورىندارىنىڭ تەحنيكالىق جاراقتالۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋ قارقىنى جوعارى, سوندىقتان وتاندىق ءوندىرىس پەن قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءتيىمدى يننوۆاتسيالىق ايماقتىق ساياساتتى ازىرلەۋگە مۇمكىندىك مول. مۇنىڭ ءبارى ايماق ەكونوميكاسىنىڭ ءتيىمدى جانە ساپالى يننوۆاتسيالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتۇرلى ەكونوميكالىق قۇرالداردى تارتۋدى قاجەت ەتەدى.
بۇل جەردە ءوڭىردىڭ يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدا نەگىزگى ەلەمەنت دامۋ ينستيتۋتتارى, كاسىپورىندار, قوعامدىق ۇيىمدار, جوو, عزي وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرلەسكەن جۇمىس بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
جالپى العاندا, وبلىستاردىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىن تەجەيتىن فاكتورلار ءالى دە بار ەكەنىنە قاراماستان, بۇگىندە پرەزيدەنت العا قويعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا, ايماقتاعى كاسىپورىندار مەن سالالاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جاڭا باعىتتارى ايقىندالادى جانە داميدى.
وڭىرلىك باعدارلامالاردى ازىرلەۋ كەزىندە پەرسپەكتيۆالى قايتا وڭدەۋ وندىرىستەرىن ايقىنداۋ كەرەك. نارىقتىق قاتىناستار جاعدايىندا ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ نەگىزگى قۇراۋشىسى ونىڭ ساپاسى بولىپ تابىلادى. سوڭعى كەزدەرى بۇل ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگى ەلەۋلى دارەجەدە ءوستى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ق. ك. توقاەۆ وتاندىق ءونىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى, وندىرىسكە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋدى, دايىن ءونىمنىڭ اسسورتيمەنتىن كەڭەيتۋدى العا تارتتى. ەلىمىزدە پايدالى ءونىم شىعارىپ, سول ارقىلى قولداعى بار رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا از شىعىن شىعارىپ, ساپالى ءارى مول ءونىم ونىدىرۋگە, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن ارزانداتىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جان-جاقتى مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلۋدا.
ءوڭىر كاسىپورىندارىنىڭ يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ ودان ءارى ءوسۋى يننوۆاتسيالىق بيزنەسپەن تىكەلەي بايلانىستى.
بۇگىنگى كۇنى باستى ماقسات تەك قانا ءوندىرىستى, كاسىپورىنداردى عانا جانداندىرۋعا باعىتتالىپ قويماي, ىشكى نارىق پەن جالپى ىشكى ءونىم كورسەتكىشتەرىن ارتتىرۋعا, شاعىن جوعارى تەحنولوگيالىق فيرمالاردى دامىتۋعا, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن جۇمىستارعا, عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن, جاڭا تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋمەن بەلسەندى اينالىساتىن ۇيىمدار مەن كومپانيالاردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
كوپتەگەن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ بولۋىمەن جانە ايتارلىقتاي جوعارى عىلىمي الەۋەتىمەن سيپاتتالاتىن يندۋستريالدى وبلىستار, شىن مانىندە, ءوڭىر ەكونوميكاسىن جاڭا يننوۆاتسيالىق دەڭگەيدە دامۋدىڭ مۇمكىندىگىنە يە.
پايدالى قازبالارى بار وڭىرلەر ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن قايتا جانداندىرۋ ماسەلەسى تۇر. بۇل گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتى مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن دامىتۋ جانە ءوز دەڭگەيىندە ۇستاۋعا باعىتتالعان. ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەميانىڭ مۇشەلەرى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا قازىرگى زامانعى جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن قولدانۋدا. بۇل زەرتتەۋلەر جاڭا كەن ورىندارىن اشۋعا, ەسكى كەن ورىندارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جانە مونوقالالار ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ق. ك. توقاەۆ ينفراسترۋكتۋرا, كولىك سالاسىنا اسا زور ءمان بەرىپ وتىر. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنىڭ تابىستى اياقتالعانىن اتاپ ءوتتى. ەكىنشى كەزەڭى قارقىندى ىسكە اسىرىلۋدا.
وسىنداي جول جاساۋ سالاسىنىڭ الدىڭعى شەبىندە قازاقستان جول عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى سوڭعى 10 جىل ىشىندە 200-گە جۋىق جاڭا تەحنولوگيالار مەن ماتەريالدارعا زەرتتەۋ جاسادى, يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر قابىلدادى, ءۇش عىلىمي جاڭالىق اشىلدى. 170-كە جۋىق يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن جول تەلىمدەرى سالىندى. رەسپۋبليكا قالالارى مەن ايماقتارىندا جەرگىلىكتى جولداردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا بىرقاتار ءتيىمدى تەحنولوگيالار جاسالدى.
وتاندىق عىلىم سالاسىندا حالىقارالىق تاجىريبەگە باعىتتالعان وڭ ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. جىلدان-جىلعا عالىمدارىمىزدىڭ عىلىمي ماقالالارى حالىقارالىق Scopus جانە Web of Science بازالارىنا كىرەتىن رەيتينگى جوعارى جۋرنالداردا جاريالانۋدا. عىلىمي جوبالار كونكۋرستارىنا دا عىلىمي نەگىزدەرى رەيتينگى جوعارى جۋرنالداردا جاريالانعان عالىمدار قاتىسۋدا. حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتاعى عىلىمي جوبالارعا قوسىمشا قاراجات قاراستىرىلعان. عىلىمي جوبالارعا بەلگىلى شەتەلدىك عالىمدار ساراپتاما جۇرگىزەدى.
عالىمدارىمىزعا الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىندا تاعىلىمدامادان وتۋگە مۇمكىندىك جاساۋ, وتاندىق عىلىمنىڭ دەڭگەيىن تاعى دا ءبىر ساتىعا كوتەرەدى. اسىرەسە جاس عالىمدارعا قولداۋ كورسەتۋ عىلىمىمىزدىڭ بولاشاعىن ويلاۋ دەپ بىلەمىن. ءوز باسىمنان وتكەن وقيعا ەسىمە تۇسەدى. وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارى اسپيرانتۋرادا مەن قيسىق سىزىقتى گازوديناميكا ەسەبىمەن اينالىستىم. ول جىلدارداعى وزەكتى ماسەلە يادرولىق جارىلىس كەزىندەگى «سوققى تولقىنى» پروتسەسى ەدى. بۇل سۇراقتارمەن اقش-تىڭ لوس-الاموس لابوراتورياسىنداعى عالىمدار Thomson J.G., Warsi Z. A., Mastin C. W. اينالىستى. وسى لابوراتورياعا بارعىم كەلەدى دەپ جىلدا ۋنيۆەرسيتەت رەكتوراتىنداعى حالىقارالىق بولىمگە ءوتىنىش جاسايتىن ەدىم. ول ارمان جاس كەزدە ورىندالمادى, بۇل لابوراتوريا قۇرامىنا كىرەتىن كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنە ىسساپارمەن بارۋدىڭ جولى 2014 جىلى عانا ءتۇستى.
جولداۋدا وسى ۋاقىتقا دەيىن شەشىمىن تاپپاي قوردالانعان ماسەلە كوتەرىلدى. جەر قويناۋىنىڭ پايدالى قازبالارىمەن اينالىساتىن كاسىپورىندار تاپقان تابىستىڭ 1% عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋعا بولمەي, قابىلدانعان زاڭ تالاپتارىن ورىنداماي كەلەدى. ەندىگى جەردە بۇل سۇراق شەشىمىن تاباتىن بولدى.
الداعى ۋاقىتتا عىلىمعا نەگىزدەلگەن ونەركاسىپتى دامىتۋ ءۇشىن جوعارى اتالعان بيزنەستىڭ عىلىمعا بەت بۇرۋىنا قول جەتكىزۋ, عالىمداردىڭ الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىندا ماقساتتى تاعىلىمدامادان ءوتۋى جانە باسەكەگە قابىلەتتى جاس ماماندار دايىنداۋ ءىسى ءبىر-بىرىمەن بايلانىسقان جاعدايدا بيىك جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزەمىز.
قر ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى,
فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
پروفەسسور, اكادەميك
نۇرلان تەمىربەكوۆ