بيىلعى ەرىكتىلەر جىلىندا جاھاندىق پاندەميا سالدارىنان كوپتەگەن باستاما جۇزەگە اسپادى. ايتسە دە, ەرىكتىلەر ءوز جوباسىن دامىتىپ, قوعامنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىنىن كورسەتتى.
وسى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن بارشا قازاقستاندىقتارعا كومەك كورسەتەتىن ەرىكتىلەردەن باسقا, وزەكتىلىگىن جوعالتپايتىن باسقا دا باعىتتار بار, ولاردىڭ قاتارىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ادام مەن تابيعاتتىڭ ۇيلەسىمدى ءومىر ءسۇرۋى ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان قوزعالىس بار. «تامىر» جابايى تابيعاتتا بولۋ مەكتەبى – ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىندە ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا باعىتتالعان جاڭا ۆولونتەرلىك جاستار جوباسى. مەكتەپتىڭ نەمەن اينالىساتىنى جانە نە ماقساتتا قۇرىلعانى تۋرالى ءبىزدىڭ تىلشىگە جوبانىڭ اۆتورى اسەل يسانوۆا جانە كاسىبي تاۋ گيدى, الپينيزمنەن 3-ءشى ساناتتى نۇسقاۋشى الەكساندر گولوۆانوۆ ايتىپ بەردى.
اسەل ءوزىن تابيعاتقا جانە بەلسەندى ءومىر سالتىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك اتموسفەراسىندا وسكەن تاجىريبەلى تاۋ ءتۋريستى دەپ اتايدى, ونىڭ اتاسى كوپتەگەن جىلدار بويى ىلە-الاتاۋىنا تۋريستەردى اپاردى, اناسى – الماتى مەن الماتى وبلىسى بويىنشا كاسىبي گيد, ال اكەسى – ساياحات پەن دجيپينگتىڭ اۋەسقويى. اسەلدىڭ پايىمداۋىنشا, ۇلتتىق پاركتىڭ اۋماعىندا تابيعات تا, ادامنىڭ ءوزى دە قاۋىپسىز بولۋى كەرەك, سوندىقتان دا پىكىرلەس ادامدارمەن بىرگە «تامىر» مەكتەبىن («كورەن») قۇردى. بۇل رەتتە باستى نيەت – باستامانىڭ تيان-شان شىرشاسىنداي «تامىرىن» تەرەڭگە جىبەرىپ, ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىنە كەلەتىن بارلىق اۋەسقويلاردى ءوز تاۋ جۇيەسىمەن قامتۋى, تۋعان جەرىنە قامقورلىق جاساۋعا بەي-جاي قارامايتىنداردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ.
ايۋساي شاتقالىندا ۇلتتىق پاركتەگى «تۋرانگا» ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ جوباسىنىڭ اۆتورلارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان ەرىكتىلەر وزدەرىنىڭ شاعىن بازالىق لاگەرلەرىن ورنالاستىردى. ولار وسى شاتقالعا كەلگەن ادامدارعا تەگىن نۇسقاۋ بەرەدى, كەلۋشىلەر وزدەرىنە قاۋىپسىز, جايلى بولۋ ءۇشىن جانە تابيعاتقا زيان تيگىزبەۋ ءۇشىن تاۋلاردا ءوزىن-ءوزى قالاي ۇستاۋ كەرەكتىگىن بىلە الادى. الايدا بۇل تەك ءبىرىنشى كەزەڭ, ويتكەنى «تامىر» كومانداسىنىڭ جوسپارلارى وتە كوپ.
- ءبىز ادامدارعا تابيعاتتا قاۋىپسىز جۇرۋگە بايلانىستى تەوريالىق جانە پراكتيكالىق ءبىلىم بەرەمىز. ءبىلىم بەرەتىن دارىستەر ارقىلى باعدارلامانىڭ ءاربىر قاتىسۋشىسى ەكولوگيالىق ويلاۋعا قوسىلادى, سونداي-اق, ولاردىڭ تابيعاتقا قاتىستى ەموتسيونالدىق ينتەللەكتى مەن ەمپاتياسى ارتا تۇسەدى. ءبىز ادامنىڭ جانى ادام مەن تابيعات اراسىنداعى كوپىر ەكەنىنە سەنىمدىمىز, ول ادامداردىڭ قورشاعان ورتاعا دەگەن تۇتىنۋشىلىق كوزقاراسىن وزگەرتە الادى جانە تابيعاتقا كەلۋشىلەردىڭ ءوزىن دە, تابيعاتتى دا ادام بالاسىنىڭ زياندى اسەرىنەن قورعايدى. ءبىزدىڭ كومانداداعى ارقايسىسىمىزدىڭ تابيعاتپەن قارىم-قاتىناستا تاجىريبەمىز بار, ءبىز «كەڭسەلەر» ەمەسپىز. ءبىزدىڭ ءىس-اركەتىمىز بەن جان-دۇنيەمىز نيەت تۇرعىسىنان تازا, مەن ناتيجە تاماشا بولاتىنىنا سەنەمىن, - دەپ ءتۇسىندىردى اسەل يسانوۆا.
«تامىر» اينالىساتىن ءۇش نەگىزگى باعىت – ءبىلىم بەرۋ, ەرىكتىلەر قوزعالىسى جانە تۋريستىك جولداردى ۇيىمداستىرۋ مەن ساراپتاۋعا كومەكتەسۋ. كارانتين اياقتالعان كەزدە ۆولونتەرلەر ءوز دارىستەرىن قايتا باستاۋعا ۇمىتتەنەدى. دارىستە ءالپينيزمنىڭ قازىرگى نۇسقاۋشىلارى, «تامىر» جوباسىنىڭ ماماندارى – الەكساندر گولوۆانوۆ پەن ميحايل نارتوۆ سپيكەر رەتىندە ءسوز الادى, سونداي-اق ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىنىڭ نۇسقاۋشىلارى ىلە-الاتاۋدىڭ بار بايلىعى مەن ءوز جۇمىستارى, ۇلتتىق پاركتىڭ اۋماعىندا بولۋدى قالاي دۇرىس جوسپارلاۋ كەرەكتىگى جايلى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەرمەك. جەكەلەي جانە ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان تاقىرىپتار – بۇل ورتتەر جانە قوقىستاردى جيناۋ.
- ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – نۇسقاۋشىلاردىڭ تاجىريبەسى مەن جان-دۇنيەسى ارقىلى ۇلتتىق پارك تۋرالى ايتۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ولاردىڭ وزدەرىن كورسەتۋ, نەمەن اينالىساتىنىن ايتۋ. ويتكەنى كوپتەگەن ادامدار نۇسقاۋشىلار جۇمىسىنىڭ ءمانى نەدە ەكەنىن تۇسىنبەيدى جانە كوبىنەسە ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى – قوقىستى جيناۋ دەپ سانايدى نەمەسە جاستار ايتاتىنداي, ولار كەلۋشىلەردى «مازالاۋ» ءۇشىن قاجەت. شىن مانىندە, ولاردىڭ نەگىزگى قىزمەتى – ورماندى, تاۋلاردى كۇتۋ جانە باعىپ-قاعۋ. ينسپەكتوردىڭ ءار كۇنى ارالاپ شىعۋدان باستالادى. ءاربىر ينسپەكتورعا ۇلكەن اۋماق بەكىتىلەدى, ول ونى مارشرۋت بويىنشا اينالىپ ءوتىپ, فلورانىڭ قانداي كۇيدە ەكەنىن, قانشا جانۋار كەزدەسكەنىن جانە ت.ب. جازىپ الۋى قاجەت. سونداي-اق, نۇسقاۋشىلار تيان-شان شىرشاسىنىڭ تۇقىمىن جيناپ الىپ, ونى ءوسىرىپ, سودان سوڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتان كەيىن, تاۋلارعا قايتا وتىرعىزۋ ءۇشىن پيتومنيككە بەرەدى. تيان-شان شىرشاسى وتە باياۋ وسەدى! ءورتتىڭ ءجيى ورىن الۋىنان ءبىز كوپتەگەن شىرشالاردى جوعالتامىز. ورتتەردىڭ نەگىزگى سەبەبى – تۋريستەر دۇرىس جاقپايتىن وت, ونىڭ ىشىندە وسى شىرشالاردىڭ تۇبىندە. ورتتەر ورمانعا تۇزەتىلمەيتىن زيان كەلتىرەدى جانە ءبىز ونى بولدىرماۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە جۇمىس ىستەيمىز. قوقىسقا كەلەتىن بولساق, ونى ۇلتتىق پاركتىڭ ينسپەكتورلارى جيناماۋى ءتيىس. ولار سوندا دا تازالاۋمەن اينالىسادى, ويتكەنى ۇلتتىق پاركتى جان-تانىمەن سەزىنەدى, وزدەرىنىڭ تىكەلەي جۇمىسى ءۇشىن قاجەتتى كوپ ۋاقىتىن وسىعان جۇمسايدى. ءبىز, ەرىكتىلەر رەتىندە, كومەككە كەلۋگە دايىنبىز, بىراق ءبىز بىرەۋدىڭ ارتىنان قوقىستى ماڭگى تازالاي المايمىز, سوندىقتان ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – تۋريستەردىڭ قوقىستى تاستاۋىن توقتاتۋعا قول جەتكىزۋ. بۇل دەگەنىمىز, تۋريستەردى تاربيەلەۋ كەرەك دەگەن ءسوز جانە ءبىز مۇنى ءبىزدىڭ دارىستەر ارقىلى تىكەلەي تاۋلاردا, اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق پاركتىڭ ۆيزيت-ورتالىعى بازاسىندا, ول جابدىقتالعان كەزدە, سونداي-اق الماتىداعى Outdoor ورتالىعىندا جانە قالاداعى باسقا دا الاڭداردا ءبىلىم بەرۋ جوبالارى ارقىلى جاسايمىز, - دەيدى ەرىكتىلەر.
«تۋرانگا» ەڭ الدىمەن, الەمنىڭ ۇزدىك ۇلتتىق پاركتەرىنىڭ تاجىريبەسىنە, اقش-تىڭ تابىستى ۇلتتىق پاركتەرىنە باعدارلانادى, ولار ءوز كەزەگىندە بيزنەسكە جانە ەرىكتىلەرگە تاۋەلدى, وسىنىڭ ەسەبىنەن داميتىنىن دا كورۋگە بولادى. ەرىكتىلەر – بۇل ۇلتتىق پارككە كومەككە قولىن سوزاتىن ادامدار. ستۋدەنت بولسىن, اي سايىن ءبىر كۇنىن تاۋلارعا كومەك بەرۋگە ارناعىسى كەلەتىن بانك قىزمەتكەرى بولسىن, كەز كەلگەن ادام «تامىردىڭ» ۆولونتەرى بولا الادى. ونىڭ ىشىندە تەك قوقىس جيناۋ ماسەلەسى عانا ەمەس. ەگەر ەرىكتى فلورا مەن فاۋنامەن اينالىسقىسى كەلسە, وندا ينسپەكتورمەن بىرگە تۇقىم جيناۋعا, وسىمدىكتەرگە كۇتىم جاساۋعا جانە ت.ب. كومەكتەسە الادى. جوبا ەرىكتىلەر ءۇشىن بىرنەشە ءتۇرلى قىزمەت باعىتتارىن قاراستىرادى, سوندىقتان دا ادامداردىڭ وزدەرى بۇل ىسپەن اسقان قىزىعۋشىلىقپەن اينالىسادى.
«تامىردا» بىرنەشە دەڭگەيدەگى مامانداردى دايىنداماق, ولار ۇلتتىق پارككە كومەگىن تيگىزەدى. بىرىنشىدەن, بۇل – ءبىز ايتقان ەرىكتىلەر. ەكىنشىدەن, كونسۋلتانتتار – بۇل بەلگىلى ءبىر تۋريستىك تاجىريبەسى بار ادامدار, ولار تىكەلەي ۇلتتىق پاركتە تۋريستەرگە تاۋدا جايلى جانە قاۋىپسىز بولۋ تۋرالى كەڭەس بەرەدى. بۇدان ءارى كونسۋلتانتتاردان كەيىن سكاۋتتار جۇرەدى – تاجىريبەلى ماماندار, جوبانىڭ نۇسقاۋشىلارى, ولار تەرەڭ ءبىلىم الادى. ودان دا جوعارى دەڭگەي – بۇل ۇلتتىق ساياباقتى كۇزەتىپ, ينسپەكتورلارعا كومەكتەسەتىن رەيندجەرلەر, دايىندىقتان ءوتىپ, شىڭدالعان ادامدار. بۇل مامانداردىڭ بارلىعى جاڭا «رەيندجەرلىك» فورماعا يە بولادى جانە ولاردىڭ ۇلتتىق پاركتەردىڭ قىزمەتىندەگى ءرولى شەشۋشى بولۋى ءتيىس. بولاشاقتا «تامىر» جوباسى اياسىندا تاۋ گيدتەرىن دە وقىتۋ جوسپارلانۋدا.
تاۋ گيدىنىڭ ۇلكەن تاجىريبەسى بار جانە ىلە الاتاۋىنىڭ بارلىق كۇردەلى باعىتتارى مەن سوقپاقتارىن ەڭسەرگەن الەكساندر گولوۆانوۆ ايتىپ وتكەندەي, مۇنداي ماماندىق بىزدە ءالى ماماندىقتار تىزىمىندە جوق.
- قازىر تاۋ گيدتەرىمەن جاعداي كۇردەلى. بۇل كەزەكتە ادامداردى جيناپ, ولاردى ءتيىستى دايىندىقسىز, ءبىلىم مەن داعدىلارسىز تاۋعا اپاراتىن كوپتەگەن ەنتۋزياستار بار. سوڭعى 3-4 جىلدا تاۋ تۋريستەرىنىڭ اعىنى بىرنەشە ەسە ءوستى جانە وسى تولقىندا كوپتەگەن تاۋ ينتەرنەت-قاۋىمداستىقتارى پايدا بولدى. ءبىر جاعىنان, بۇل – بەلگىلى ءبىر دارەجەدە جاعىمدى قۇبىلىس, ويتكەنى ولار الەۋەتتى تۋريستەرگە كەم دەگەندە قاجەتتى جابدىقتار مەن كەرەكتى ءبىلىمنىڭ ءتىزىمىن بەرەدى. ادامداردىڭ باسىم بولىگى, ادەتتە, تاۋلارعا وزدەرى, كوبىنەسە بالالارمەن بىرگە, ءوز قورقىنىشتارى مەن قاۋىپ-قاتەرلەرىنىڭ جەتەگىندە بارادى. سوندىقتان ءبىز تاۋلاردا مامانداردىڭ تۋريستەردى قالاي ىزدەگەنى جانە قۇتقارعانى تۋرالى جاڭالاقتاردان ۇنەمى ەستيمىز. مەن اسەلدىڭ «تامىر» جابايى تابيعاتتا بولۋ مەكتەبىن قۇرۋ يدەياسىن قولدادىم, ويتكەنى جاعدايدى وزگەرتكىم كەلەدى. مەنىڭ الپينيزم نۇسقاۋشىسى دەگەن رەسمي ستاتۋسىم بار, بىزدە تۋريزم نۇسقاۋشىسى دەگەن تۇسىنىك تە بار. ءبىز كلۋب, ەڭ دۇرىسى تاۋ گيدتەرى مەكتەبىن قۇرعىمىز كەلەدى. باتىستا بۇل كەڭ ۇعىم جانە مەنىڭ يدەيام ترەكينگ-گيدتەر مەكتەبىنەن باستاۋ, ياعني ادامداردى تاۋ جورىقتارىنا اپاراتىن گيدتەر. ول الپينيزم ەمەس, قانداي دا ءبىر ەكسترەمالدى دۇنيە ەمەس, ترەكينگ-گيد – بۇل جورىقتى ساۋاتتى ۇيىمداستىراتىن, جابدىقتاردى, ءمازىردى, تاماقتى دايىندايتىن جانە ادامداردى تەحنيكالىق قيىندىقتارسىز قاراپايىم مارشرۋت بويىنشا قاۋىپسىز وتكىزە الاتىن مامان, - دەدى الەكساندر گولوۆانوۆ.
ەرىكتىلەردىڭ جانە ۇلتتىق پاركتەگى ەكوتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى جوبانىڭ ۇمتىلىستارى اشىق, ءارى تۇسىنىكتى بولىپ كورىنەتىن سىندى, تەك ءۇن قوساتىن قولداۋشىلارىن تابۋى ءتيىس. نەلىكتەن قارسىلاستاردىڭ داۋىستارى ءالى دە ەستىلەدى؟ «تامىر» قۇرعان بەلسەندىلەر ءبىزدىڭ تاۋلارىمىزدا ەكوتۋريزمنىڭ دامۋىنا قارسىلاستار بار دەپ سانايدى, ويتكەنى شىنايى, وڭ اقپارات جوقتىڭ قاسى. الايدا بەلسەندىلەر اعارتۋشىلىق جانە ءبىلىم بەرۋ جۇمىستارىنىڭ قاجەتتىلىگى اياسىندا, ادامدار وزدەرى تاۋعا كەلىپ, تۋريستىك جولدار مەن سول جەردە بولىپ جاتقان دەمالىس ورىندارىنىڭ ۇقىپتى وزگەرۋىنىڭ ناتيجەلەرىن كورۋى كەرەك دەپ سانايدى. جاقىن ارادا قاتاڭ كارانتيندىك شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ بىزگە بۇل ءىستى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن ءۇمىت بار. دەسەك تە, جۇمىس كۇندەرى تاۋلار جاياۋ جانە ۆەلوتۋريستەر ءۇشىن اشىق, ايۋساي شاتقالىنداعى لاگەردە جۇرگەن ەرىكتىلەر ولارعا ءبارىن كورسەتىپ, ايتىپ بەرۋگە دايىن. بۇل رەتتە ء«جۇز رەت ەستىگەننەن گورى, ءبىر رەت كورگەن ارتىق» دەگەن قاعيدانىڭ وزەكتىلىگى الدىڭعى قاتارعا شىعادى.