الەۋمەتتىك جەلىنى اشىپ قالساڭ دا, الدەكىممەن اڭگىمەلەسە قالساڭ دا سىني پىكىرلەرگە كوپ كەزدەسەسىڭ. اسىرەسە بيلىكتى جەردەن الىپ, جەرگە سالىپ, قوعامدى كىنالاپ, حالىقتىڭ كەمشىلىگىن بەتىنە باسىپ جاتقانداردىڭ قاتارى قالىڭ. قۇددى سىن ايتۋدان اتان جارىسقا ءتۇسىپ جاتقاندايمىز.
كەز كەلگەن قوعامنىڭ دامۋى قاتەلىكتەن ساباق الىپ, سىنعا قۇلاق ءتۇرىپ, سوعان ساي ارەكەت ەتۋىنە بايلانىستى. بىراق كەيىنگى كەزدە سىن ايتۋدىڭ رەتى وسى دەپ, باس-كوزگە قاراماي داۋ-جانجال شىعاراتىندار كوبەيىپ بارادى. ءبىر قىزىعى, ايتىلىپ جۇرگەن سىنداردىڭ كوبى بۇلتارتپاس دايەك پەن ناقتى دالەلگە ەمەس, قۇر ايعايعا قۇرىلعان.
كوپ جاعدايدا وسىنداي داۋ-جانجالدىڭ, سىننىڭ سوڭى نەگىزسىز بولعانىن كورىپ جاتامىز. الىسقا بارماي-اق قويالىق. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعالى بەرى ەلىمىزدە نەشە ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. اسىرەسە دەنساۋلىق سالاسىن ەرىنبەگەننىڭ ءبارى سىنادى. ماسەلەن, WhatsApp مەسسەندجەرىندە «حالىقتى ۋلاۋ ءۇشىن اۋاعا ۆيرۋس شاشىپ ءجۇر ەكەن» دەگەن قاۋەسەت جەلدەي ەستى. بۇعان دالەل رەتىندە تۋربولەنتتى اۋا قالدىرعان ۇشاقتىڭ سۋرەتىن, ماساعا قارسى دەزينفەكتسيا جاساپ جۇرگەن قىزمەتكەرلەردىڭ ۆيدەوسى قوسا تارادى.
قازاقستانداعى بۇكىل قاۋەسەت پەن دەرەكتەردى تەكسەرىپ وتىراتىن Factcheck.kz سايتى بۇل مالىمەتتەردى زەرتتەپ, شىندىقتان مۇلدەم الىستىعىن دالەلدەگەن-ءدى. بىراق ايگىلى جازۋشى مارك تۆەن ايتپاقشى, «شىندىق ورنىنان تۇرام دەگەنشە, وتىرىك الەمدى ءۇش اينالىپ شىعادى». WhatsApp-تا تاراعان وسى اقپاراتتىڭ جالعاندىعى انىقتالعانمەن, سىن ايتۋشىلار وعان ءمان بەرگەن دە جوق. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, دالەلسىز سىن ايتۋ نەگىزىنەن قاۋەسەتكە سەنۋدەن باستالادى. وسىندايدا مىنانداي وي كەلەدى. «بالكىم, قاۋەسەتكە سەنۋ مەنتاليتەتىمىزدە بار شىعار...». قازاقتا «ۇزىنقۇلاق» دەگەن ۇعىم بار عوي. بۇرىنعى كەزدە «ۇزىنقۇلاقتان ەستۋىم بويىنشا» دەپ ايتىپ جاتاتىن. باياعىدا «ۇزىنقۇلاقتان» جەتكەن اقپارات اڭگىمەلەسۋ ارقىلى تاراسا, بۇگىنگە WhatsApp بۇل مىندەتتى مۇلتىكسىز اتقارىپ تۇر.
اعىلشىن جازۋشىسى گيلبەرت چەستەرتون «ەگەر ادام ەشتەڭەگە سەنبەسە, ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن بارىنە سەنە باستايدى», دەيدى. بۇرىن وقىرمان گازەتتەن وقىعانىنا, كورەرمەن تەلەديداردان كورگەنىنە, تىڭدارمان راديودا ايتىلعانعا سەنەتىن. قازىرگى تاڭدا ادامدار سمارتفوننان جەتكەن حابار اتاۋلىعا ءشۇبا كەلتىرمەيدى. رەسمي مالىمەتكە قاراماستان, WhatsApp-تان كەلگەن اقپاراتقا يمانداي سەنەمىز. وسىدان كەلىپ, وسەك پەن جورامال – ادام ساناسىنىڭ وتە كۇشتى مانيپۋلياتورى دەگەن ۇعىمنىڭ راستىعىن مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى.
ەجەلگى گرەكيادا قوعامدىق ماسەلە تالقىلاعاندا كىم قاتتى ايقايلاسا, سونىڭ ءسوزى دۇرىس دەپ شەشىلەدى ەكەن. قازىرگى تاڭدا وحلوكراتيا دەپ اتالاتىن ۇعىم وسىلايشا ەللادالار ەلىنەن باستاۋ العان. اريستوتەلدىڭ وتانىنان باستالعان بۇل ءادىس بۇگىندە دە توقتاماي تۇر. قازىر الەۋمەتتىك جەلىلەردە كىم «حايپ» جاساپ, ۋ-شۋ شىعارسا, سونىڭ ايتقانى دۇرىس سانالادى. بىلايعى جۇرت وقيعانىڭ اق-قاراسىن اجىراتپاي-اق داۋىسى قاتتى شىققاننىڭ سوزىنە كامىل سەنەدى.
سىن ايتۋ تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, مىنا ءبىر قيسسا ويعا ورالادى. بىردە بەينەلەۋ ونەرىن جاڭادان مەڭگەرىپ جۇرگەن جاس جىگىت تانىمال ويشىلعا كەلىپ, ءومىرىن وزگەرتەر اقىل-كەڭەس بەرۋدى سۇرايدى. جىگىتتىڭ كاسىبىن سۇراعان ويشىل وعان: ء«وزىڭنىڭ ەڭ ۇزدىك دەگەن تۋىندىڭدى حالىق كوپ جۇرەتىن الاڭعا اپارىپ قوي. ءسويت تە, جۇرتتان وزىنە ۇناماعان جەرىنە سىزىپ كەتۋىن سۇراپ ءوتىنىش قالدىر. ءۇش كۇننەن كەيىن قايتا كەلەرسىڭ», دەيدى. مۇنى ەستىگەن جىگىت ەلگە تانىمال ۇستازدىڭ ايتقانىن بۇلجىتپاي ورىندايدى. ءۇش كۇننەن كەيىن الاڭعا كەلسە, ەڭ ۇزدىك تۋىندىسىنىڭ ساۋ-تامتىعى قالماعان. ءارلى-بەرلى وتكەن جۇرت سۋرەتتى شيمايلاپ تاستاپتى. جىلارمان بولعان سۋرەتشى ويشىلعا كەلەدى. سوندا ابىز: «ەندى, وزىڭە ەڭ ناشار كورىنەتىن تۋىندىڭدى وتكەندەگى جەرگە اپارىپ قوي. بىراق بۇل جولى حالىقتان ۇناماعان جەرىن جوندەۋدى سۇرا», دەيدى.
مەجەلى مەرزىم وتەدى. ەڭ ۇزدىك تۋىندىسى شيمايلانعان جىگىت كوڭىلسىز الاڭعا اياڭدايدى. قاراسا, ناشار دەپ ەسەپتەگەن سۋرەتىنە ءبىر ءىز تۇسپەي, سول قالپى تۇر. اڭ-تاڭ بولعان جىگىت ابىزدان مۇنىڭ ءمانىسىن سۇرايدى. «بۇنىڭ سىرى مىنادا. ەلدىڭ ءبارى بىرەۋدىڭ سىنىن ايتۋعا بەيىم, بىراق ونى جوندەۋگە ەشكىم بەل شەشىپ كىرىسپەيدى», دەپ جاۋاپ بەرىپتى ابىز.
قوعامدى كىنالاپ, حالىقتىڭ كەمشىلىگىن بەتىنە باسىپ جاتقاندار ءوزى سىناعان جۇرتتىڭ ءبىر بولشەگى ەكەنىن ەستەن شىعارىپ العان. جوعارىداعى قيسسادا ايتىلعانداي, بىرەۋدى سىناۋ وڭاي, ونى جوندەۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. قورىتا ايتقاندا, قازىرگى تاڭدا سىن ايتۋ وڭايعا ءتۇسىپ, «ايعايشىنىڭ الدى – ءجون, ارتى – سوقپاققا» اينالىپ تۇر.