مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كوروناۆيرۋس ىندەتى ىرگەدەن سىعالاپ تۇرعان كارانتيننىڭ العاشقى ايلارىندا ەلىمىزدە مەديتسينا عىلىمىن دامىتۋعا نازار اۋدارىپ, بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى.
سونىڭ ىشىندە العاشقى وتاندىق ۆاكتسينالارمەن تانىسىپ, ودان ۇلكەن ءۇمىت كۇتۋگە بولاتىنىن جەتكىزگەن-ءدى. ءساۋىر ايىندا ەلورداداعى ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنا بارعان ساتىندە عالىمدارعا مەملەكەت تاراپىنان قاجەتتى كومەك بەرىلەتىنىن ايتا وتىرىپ, «ۆيرۋس پەن ونىڭ تارالۋى بيولوگيالىق لابوراتوريالاردىڭ, مەديتسينالىق جانە سانيتارلىق قىزمەتتەردىڭ جۇمىسىنا مەملەكەتتىڭ ەرەكشە كوڭىل ءبولۋى ءتيىس ەكەنىن كورسەتتى», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن.
پرەزيدەنتتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى ماسعۇت ايقىمباەۆ اتىنداعى اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالار ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنىڭ ۇجىمدارىن ىندەتتى انىقتاۋعا ارنالعان دياگنوستيكالىق تەست جۇيەسىن ازىرلەگەنىمەن قۇتتىقتاعانى دا ەستە.
قازىر وتاندىق بيومەديتسينا سالاسىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە COVID-19 كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قارسى قازاقستاندىق ۆاكتسينا سىناقتان ساتىمەن وتكىزىلىپ جاتىر. الەم باسپاسوزىنەن پاندەمياعا بايلانىستى كوپتەگەن ەلدەردىڭ كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينالاردى جەدەل تۇردە جاساي باستاعانىن بىلۋگە بولادى. قازاقستاندا دا اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالارعا قارسى ۆاكتسينالاردى ازىرلەۋ جانە دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىمەن ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ تاجىريبەسى جيناقتالعانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. اتالعان ينستيتۋت ۆاكتسينانى دايىنداۋعا ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ كىرىسكەن ەدى. بۇل عىلىمي ۇيىم قاۋىپتى ينفەكتسيالارمەن جۇمىس ىستەۋ ماقساتىندا 13 بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك زەرتحاناسىندا جۇمىس ىستەيتىن ەلىمىزدىڭ جەتەكشى ۆيرۋسولوگ-عالىمدارىن بىرىكتىرەدى.
قاۋىپتى جانە اسا قاۋىپتى جۇمىستاردىڭ بارلىق ءتۇرى قاۋىپسىزدىكتىڭ 3 دەڭگەيىندەگى زەرتحانادا (BSL-3) جۇرگىزىلەدى. بۇل 50 جىلدان استام ناتيجەلى جۇمىس اتقارعان جانە ۆاكتسينالاردى وندىرۋدە تاجىريبەسى مول, بىرەگەي ينستيتۋت. ينستيتۋتتىڭ زەرتتەۋلەرى نەگىزىنەن مەديتسينا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان ۆاكتسينالاردىڭ جاڭا تۇرلەرىن جاساۋعا, يممۋنوبيولوگيالىق پرەپاراتتاردى وندىرۋگە, قاۋىپتى جانە اسا قاۋىپتى اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ ءۇشىن تەست جۇيەلەرىن جاساۋعا باعىتتالعان. تەك سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە ينستيتۋت اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالار بويىنشا, ونىڭ ىشىندە «قۇس» پەن «شوشقا» تۇماۋىنا, نودۋليارلىق دەرماتيتكە, برۋتسەللەزگە قارسى 7 جاڭا ۆاكتسينا جاساۋ تەحنولوگياسىن دايىندادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قاۋىپسىزدىك جانە يممۋنوبيولوگيالىق قاسيەتتەرى بويىنشا سوڭعىسى وسى اۋرۋعا قارسى وزگە ۆاكتسينالارعا قاراعاندا ەداۋىر ساپالى. سونىمەن قاتار بيىل بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى تۇيە شەشەگىنە قارسى ۆاكتسينا جاسادى.
ال COVID-19 ۆيرۋسىن جۇقتىرعان باستاپقى ناۋقاستار ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىندا عانا انىقتالعاندىقتان عالىمدار پاتولوگيالىق ماتەريالعا تەك 23 ناۋرىزدا قول جەتكىزدى. الماتى قالاسىنىڭ جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىندا ەمدەلىپ جاتقان العاشقى ناۋقاستاردان ماتەريالدار الىنىپ, ينستيتۋتقا جەتكىزىلدى. BSL-3 قورعاۋ دەڭگەيى بار زەرتحانادا بيولوگيالىق ۇلگىلەردەن VERO جاسۋشالارىنىڭ كۋلتۋراسىندا SARS-CoV-2 قوزدىرعىشى (كوروناۆيرۋس قوزدىرعىشى) رەتىندە انىقتالعان ۆيرۋس ءبولىنىپ, ونىڭ بيولوگيالىق قاسيەتتەرى زەرتتەلدى.
وتە قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە 9 مامىردا اتالعان ينستيتۋتتىڭ عالىمدارى العاشقى ۆاكتسينانى شىعاردى. 15 مامىردا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى قازاقستاندىق ۆاكتسينانى ءوز سايتىندا كلينيكاعا دەيىنگى سىناقتارعا ارنالعان كانديداتتىق ۆاكتسينا رەتىندە تىركەدى. ددۇ-دا تىركەلگەن كۇنى زەرتحانالىق جانۋارلارعا ۆاكتسينانىڭ كلينيكاعا دەيىنگى سىناقتارى باستالدى. بۇگىنگى تاڭدا سىناق ناتيجەلەرى ددۇ رەگلامەنتتەگەن بارلىق پارامەتر بويىنشا, اتاپ ايتقاندا, ۋىتتىلىق, پيروگەندىلىك, اللەرگەندىلىك, يممۋنوگەندىك ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس ۆاكتسينانىڭ ددۇ مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك فارماكوپەياسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىنىن كورسەتەدى.
سونىمەن قاتار بقپعزي ۆاكتسينانى انتيدەنەلەر ءتيترى جوعارى يممۋنوگەندىلىكتى كورسەتكەن پريماتتاردا دا سىناقتان وتكىزىپ جاتىر. كلينيكاعا دەيىنگى زەرتتەۋلەر اياقتالعاننان كەيىن كوپ ۇزاماي ۆاكتسينانىڭ كلينيكالىق سىناقتارى باستالادى. سونداي-اق بقپعزي ءارتۇرلى پلاتفورمالاردا تاعى ءۇش ۆاكتسينانى: سOVID-19-عا قارسى قوسالقى, ۆەكتورلىق جانە ءتىرى كانديداتتىق ۆاكتسينالاردى دايىنداپ جاتىر.
ءيا, قازىرگى پاندەميا قۇرساۋىنداعى جاھان جۇرتى ءۇشىن ىرگەلى عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزى زور. بۇل ۆاكتسينالىق سىناق جۇمىستارىنىڭ ەل ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاپ, ىندەتتەن امان الىپ قالۋ تۇرعىسىنداعى كومەگىن كۇللى قازاقستاندىقتار كۇتىپ وتىر.