ماڭعىستاۋ مەديتسيناسى: «مۇراگەرلىك» قاشان بىتەدى؟

عيمارات, مامان, اپپارات – ءبارى قات

حالىق پەن سالا باسشىلىعىنىڭ اراسىنا ايتارلىقتاي سىنا قاققان, كەيىنگى كەزدەرى الەۋمەتتىك جەلى بەلسەندىلەرى «وڭ جامباسىنا» الىپ وڭدى-سولدى, كەيدە ورىندى-ورىنسىز سىلكىلەي سىناپ جۇرگەن سالا پروبلەمالارى «ەgemen Qazaqstan» گازەتى بەتىندە دە بىر­نەشە رەت كوتەرىلىپ, 2018 جىلى 8 تامىزدا «ماڭعىستاۋ مەديتسيناسى نەگە مالتىعىپ تۇر؟» دەگەن كولەم­دى ماقالاعا وزەك بولعان ەدى. ما­قا­لادا ايتىلعانداي, باسشى­لىق اۋىسادى, پروبلەمالار قالا بەرەدى, ياعني ماڭعىستاۋ مەديتسي­نا­سىندا جىلدار بويى قوردالان­عان ماسەلەلەرگە ورىن اۋىس­تىر­­عان باسشىلار «مۇراگەرلىك» ەتۋ­مەن ۋاقىت ءوتىپ جاتىر, ءبىر قى­زىعى بىردە ءبىر باسشىنىڭ ەڭ بول­­ما­عاندا ءبىر ماسەلەنى شەشۋ­گە ۇمتىلماۋى تاڭعالار­لىق, بۇل – حا­لىق جاعدايىنا جانى اشى­ماس­تىق پا, الدە قاراجات جە­تىس­پەۋشىلىگى مە نەمەسە «دارىگەرلىك قۇپيا» دەپ ايتىلمايتىن وزگە سەبەبى بار ما – تۇسىنىكسىز.

ماڭعىستاۋدا سالانىڭ ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايى­نىڭ كۇردەلەنۋىنە كىم كىنالى؟ مىسالى, اقتاۋ قالاسىندا وبلىستىق پە­ري­ناتالدىق ورتالىقتان باسقا جاڭا دارىگەرلىك عيمارات جوق – كىلەڭ كەڭەس وداعى كەزىنەن قالعان سىرتقى كورىنىسى سۇپ-سۇر اڭقالارى ارسا-ارسا بولعان عيماراتتاردىڭ ىشكى كورىنىستەرى دە ءماز ەمەس – كوڭىل قۇلازىتىپ جىبەرەتىن ەسكى-قۇسقى, وعان دارىگەرلىك قىزمەتتىڭ ساپاسى قوسىلعاندا تۇرعىندارعا رەنجۋدەن باسقا امال دا قالمايدى. ابدەن ەسكىرگەن عيماراتتاردىڭ دەنى قايتا تۇرعىزۋدى نەمەسە كۇر­دەلى جوندەۋدى تالاپ ەتەتىنى كوزگە كورىنىپ تۇر.

قۇرىلىسى بىرنەشە جىلعا سو­زىلعان ونكولوگيالىق ديسپانسەر قولدانىسقا انە-مىنە بەرىلەدى دەپ ءاربىر ەسەپتە ايتىلۋمەن عانا كە­لەدى. اقتاۋدا قالالىق اۋرۋحانا جوق, بۇل ماسەلەنىڭ كوتەرىلگەنىنە 15 جىل بولعانمەن, بيىل عانا شە­­شىلەدى دەگەن جىلىمىق حابار قۇلاققا جەتكەن. بىراق قاشان شە­شىلىپ, قولدانىسقا بەرىلە­تىنىن, قان­شا جىل كۇتۋگە تۋرا كەلە­تى­نىن ەشكىم بىلمەيدى. ال 120 مىڭ تۇر­عىنعا لايىقتالعان ينفەك­تسيا­لىق اۋرۋحانا مەن تۋبەركۋلەز ديس­پان­سەرىنىڭ احۋالى تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق.

– 1978 جىلى اشىلىپ, كازىرگى تاڭدا 205 كەرەۋەتتەن قۇرالعان, ونىڭ ىشىندە جاڭادان تۋعان نارەس­تەلەر پاتولوگياسى, جۇيكە جۇيەسى, پەدياتريا, حيرۋرگيا, تراۆ­ما­تو­لوگيا-ورتوپەديا, وتوري­نو­لارين­گولوگيا, جۇقپالى اۋرۋلار جانە جان ساقتاۋ بولىمدەرى قىز­مەت كور­سەتەتىن ماڭعىستاۋ وبلىس­تىق كوپبەيىندى بالالار اۋرۋحا­ناسى­نا رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­تەن قازىر جوندەۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلۋدە. سوڭعى ۇلگىدەگى زاماناۋي قوندىرعىلار ساتىپ الۋ قاجەتتىلىگى بار, الايدا كوپ قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. ونى شەشۋ جولدارى ين­ۆەستيتسيا تارتۋ بولىپ وتىر. اسى­رەسە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ دەمەۋشىلىك كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلدى. بيىل اقپان ايىندا «توتال ە ەند پ دۋنگا گمبح» جشس ەسەبىنەن «Hamilton G5» وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتى, رەنتگەندىك دياگنوستيكالىق «س-دۋگا Ares MR» جانە «4ك مەن 3D» فورماتىنداعى لاپاروسكوپيالىق حيرۋرگياعا قاجەتتى بەينەكەشەنى تارتۋ ەتىلگەن. 1 جاسقا تولماعان سابيدەن باستاپ 18 جاس ارالىعىنداعى ءجاسوسپىرىم بالالارعا ءارتۇرلى دەڭگەيدە كۇردەلى وتالار جاسالادى. جىلىنا اۋرۋحاناعا 10 مىڭنىڭ ۇستىندە بالالار جاتقىزىلىپ, ءتۇرلى ەم-دوم الادى. اقتاۋ مەن جاڭاوزەن قالالارى, سونىمەن قاتار بەينەۋ, قاراقيا, تۇپقاراعان, ماڭعىستاۋ جانە مۇنايلى اۋداندارىنىڭ تۇر­عىندارىنا كونسۋلتاتيۆتىك-دياگ­نوستيكالىق كومەكتەر كورسەتىلەدى, دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىستىق دەن­ساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باس­شىسى ج.جامانباەۆا.

تالاي شۋلى وقيعالارعا ارقاۋ بولعان ماڭعىستاۋ وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى جانىنداعى ينفەك­تسيالىق بولىمشە دە سىن كو­تەر­مەيتىن تۇستار كوپ دەسەك, سو­نىڭ ءبىرى – جوندەۋدىڭ جوقتىعى. 1981 جىلى تۇرعىزىلعان عيمارات كۇر­­دەلى جون­دەۋدى قاجەت ەتەدى, بىراق ما­سەلە قارجىعا كەلىپ تىرەلەدى.

اقتاۋ قالاسىنداعى جاع­داي وسىنداي بولعاندا, اۋىل­دىق جەر­لەردىڭ احۋالىنىڭ ماقتا­نار­لىق ەمەس ەكەندىگى ايتپاسا دا بەل­گىلى. مىسالى, قاراقيا اۋ­دانىن­داعى سەنەك پەن بوستان اۋىلدىق وكرۋگتەرىندەگى دارىگەرلىك امبۋلا­تورياسى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتسە, اققۇدىق جانە ەرالى ستان­­سا­سىنداعى مەديتسينالىق پۋنكت­­تەرگە دە جوندەۋ جۇمىستارى, سون­­­داي-اق فليۋرواپپارات, كوم­پيۋ­تەر­­لىك توموگرافيا, كلينيكالىق زەرت­­حا­نالىق اناليزاتورى, وتا جاساي­تىن زال, تىنىس الۋ اپپاراتى قاجەت.

مۇنايلى اۋدانىندا كوپ جىل­­­­دار بويى شەشىمىن تاپپاعان اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانا قۇرى­لىسىنىڭ جوبالىق-سمەتا­لىق قۇجاتتارى مەملەكەتتىك سا­راپتامادان وتۋدە. حالقىنىڭ سانى 12 مىڭنان اسىپ كەتكەن باتىر اۋىلىندا شۇعىل تۇردە دا­رى­گەرلىك امبۋلاتوريا سالۋ قاجەت­تىلىگى تۋىنداسا, ءدال وسىنداي ما­سەلە اتالعان اۋدانداعى داۋلەت, باياندى, قىزىلتوبە, قىزىلتوبە-2, اتامەكەن ەلدى مەكەندەرىنە دە ءتان.

بەينەۋ اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنا كومپيۋتەرلىك تو­موگرافيا ساتىپ الىنادى دەپ كۇتىلۋدە. سوندا بۇعان دەيىن اتال­عان اۋداننىڭ ناۋقاستارىنا قاتىستى «بەينەۋدەن كت جاسالدى دەگەن» اقپاراتتىڭ وتىرىك بولعانى ما؟ بەينەۋ اۋدانىنىڭ شالعاي اۋىلدارىندا دارىگەرلىك قىزمەت كۇردەلى جاعدايدا. فەلدشەرى جوق اۋىلدا قان قىسىمى كوتەرىلىپ قاتتى اۋىرعان جان ءۇشىن تاڭ الا­گەۋىمدە كورشى اۋىلدارعا تەلەفون سو­عىپ, بىرىنە-ءبىرى سىلتەۋمەن ولار­دىڭ ءبىرى ءتۇس اۋا ءبىر-اق كەلگەنى ەستە.

سونداي-اق اقتاۋ قالالىق پە­ري­ناتالدىق ورتالىعىنا فليۋرو­گرافيالىق اپپارات قاجەت. بۇل قولعا تۇسكەن مالىمەتتەر عانا, ايت­­­پەسە ايتىلماعان, سىرتقا شىعا­رىل­مايتىن ماسەلەلەر قانشاما؟! اپپاراتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى كەز كەلگەن مەديتسينالىق مەكەمەدەگى ماسەلە ەكەندىگىنە ەش كۇمان جوق.

«جەدەل جاردەم» قىزمەتى تۋرالى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. قىزمەتى بارىنشا ماڭىزدى, قاۋىرت بولسا دا وسى ۋاقىتقا دەيىن جەكە عيماراتى بولماعان ىرگەلى ۇجىمدا مامان جەتىسپەۋى, جىل بويى تاۋلىك سايىن تىنباي زىرعىپ جۇرەتىن كولىكتەردىڭ ءجيى ىستەن شىعۋى دا – مەكەمەنىڭ باستى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى. شا­قىرتۋلارعا ۋاقىتىندا كەلمەدى دەپ رەنجيتىن تۇرعىنداردىڭ اتالعان قىزمەتكە وكپەسى قارا قا­زانداي. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جانە شەتەلدىك كاسىپورىنداردىڭ قار­جىلاندىرۋىمەن ءبىراز ماسەلە شەشىمىن تاپقانمەن, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ كومەگىمەن بىرقاتار تەمىر تۇلپارلارى جوندەۋدەن وتكەن­مەن, بۇل ماسەلەنىڭ ۋاقىتشا شە­شىمى عانا ەكەن. ماڭعىستاۋدا «103» قىزمەتىنىڭ عيماراتى ساني­تارلىق تالاپتارعا ساي ەمەس دەگەن پىكىر قوعامدا ءجيى قوزعالىپ كەلەدى.

دارىگەر مامانداردىڭ جە­تىس­پەۋشىلىگى دە بارىنشا ماڭىز­دى. بۇگىندە وڭىردە بارلىق مامان­دىقتاعى 250 دارىگەر تاپشى. ما­مانداردىڭ تۇراقتاماۋىنا باستى سەبەپتىڭ ءبىرى – باسپانا ماسەلەسىنىڭ شەشىلمەۋى ەكەن, قازىر ءار مەكەمە وزىنە قاجەتتى دارىگەرگە ءۇي جالداپ بەرىپ وتىر.

وڭىردەگى بىرقاتار مەديتسينا مەكەمەلەردىڭ كرەديتورلىق قا­رىزدارى بار. ميل­ليون­داعان بە­رەشەگى بار مەكەمەلەردىڭ تى­نىسى تارىلاتىنى بەلگىلى نارسە. قارىز قاشان, قالاي جابىلادى؟

جاڭا باسشىعا جۇمىس كوپ

وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا جۋىردا جاڭا باسشى تاعايىندالدى. بۇعان دەيىن ءوزىن بىلىكتى دارىگەر-گينەكولوگ جانە وبلىستىق پەريناتالدىق ورتا­لىقتى جەمىستى باسقارعان تاجى­ريبەلى باسشى رەتىندە كورسەتە العان جامال جامانباەۆاعا ەندى بۇكىل وبلىستىڭ مەديتسينا سالا­سىنداعى ماسەلەلەرمەن بىلەك سىبانا كۇرەسۋگە تۋرا كەلىپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە پاندەميانىڭ ىلاڭىنا تۇسپا-تۇس كەلگەن ول بۇعان دەيىن اب­دەن توزىعى جەتىپ, كەتەۋى كەتكەن سا­لانىڭ جىرتىعىن جاماپ, جوعىن تۇگەندەۋگە مىندەتتى, بىراق مۇمكىن­­دىك قانشالىقتى؟ ادەتتە جىلت­ى­راق ويىن-ساۋىقتاردى وتكىزۋدەن اقشا ايامايتىن وبلىستا حالىقتىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن قاجەتتى دەڭگەيدە قارجى بولىنە مە؟ وسى ورايدا ماڭعىستاۋ مەديتسيناسىنداعى قات-قابات ماسەلەلەردىڭ شەشىمى بولا ما دەگەن ساۋالمەن باسقارما باسشىسىنا ساۋال جولداعان ەدىك.

ونىڭ ايتۋىنشا, اقتاۋ قالا­سىندا جانە مۇنايلى اۋدانىندا اۋرۋ­حانالار, بەينەۋدە جەدەل جاردەم ستانساسى, اۋدانداردا دارى­گەرلىك امبۋلاتوريالار سالۋ جوس­پار­لانعان. جاڭاوزەندە زاماناۋي مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ قۇرى­لىسى قارقىندى جۇرۋدە. بيىل اقتاۋدا 300 توسەكتىك كوپبەيىندى قا­لالىق اۋرۋحانا, جاڭا ينفەك­تسيالىق اۋرۋحانا عيماراتىن سالۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپقان.

– مۇنايلى اۋدانىندا ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى باستالادى دەپ كۇتىلۋدە. سالىستىرۋ ءۇشىن: مۇندا حالىق سانى 170 مىڭ ادامدى قۇرايدى, بۇل جاڭاوزەن قالاسى حالقىنىڭ سانىنان 20 مىڭ ادامعا ارتىق. مۇنايشىلار قالاسىندا 8 ءىرى مەديتسينالىق ۇيىم جۇمىس ىستەيدى, ال مۇنايلى اۋدانىندا 1 ەمحانا مەن بىرنەشە دارىگەرلىك امبۋلاتوريا جۇمىس ىستەپ تۇر. العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ قوسىمشا ورتالىقتارىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر, ونىڭ ىشىندە تۇرعىندارعا مە­دي­تسينالىق كومەكتى بارىنشا جا­قىنداتۋعا, جۇمىسقا ورنالاس­تى­رۋ ماسەلەسىن شەشىپ, مۇنايلى اۋدا­نىندا مەديتسينالىق قىزمەت كور­سەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى, – دەيدى جامال جا­مان­باەۆا.

بۇدان باسقا, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى بەي­نەۋ اۋدانىندا ءوز الدىنا جەدەل جاردەم عيماراتىن سالۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدا. جاڭا­وزەندەگى تۋ­بەر­كۋلەز ديسپانسەرىنىڭ عي­ماراتىن ينفەكتسيالىق ستاتسيونارعا بەرۋ ماسەلەسى شەشىلگەن. قاراقيا اۋدا­نىنىڭ قىزىلساي اۋىلىندا مە­ديتسينالىق پۋنكتتىڭ قۇرىلىسى باستالماق. تۇپقاراعان اۋدانى­نىڭ دارىگەرلىك امبۋلاتوريالارىن­دا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مەديتسينالىق پۋنكتتەردى اۆتو­كو­لىكپەن قامتاماسىز ەتۋ, سايىن-شاپاعاتوۆ اۋىلىندا ءموبيل­دى دارىگەرلىك امبۋلاتوريا سا­لۋ ما­سە­لەسى قاراستىرىلۋدا. «وزەن­مۇ­نايگاز» كومپانياسى جاڭاوزەن قالاسىندا زاماناۋي مەديتسينالىق ورتالىق سالۋدى ءوز موينىنا الدى جانە مەديتسينالىق ۇيىم كوپ ۇزاماي پايدالانۋعا بەرىلەدى.

– ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇ­رىلىسى اياقتالۋعا جاقىن جا­نە ونىڭ بازاسىندا ونكولوگ-دارى­گەرلەر ءۇشىن رەزيدەنتۋرا قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. وسىلايشا, وبلىستا ونكولوگ-دارىگەرلەر تاپشىلىعى ماسەلەسى شەشىلمەك. ماسەلەن, 2016 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ جە­تەكشى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەزيدەنتۋراسىنىڭ بازاسى بولىپ تابىلاتىن جانە اكۋشەر-گينەكولوگ دارىگەرلەرىن دايارلايتىن وبلىستىق پەري­نا­تالدىق ورتالىقتا بۇرىن وسىن­داي پروبلەما بولاتىن, ءبىز بۇل ماسە­لەنىڭ شەشۋ جولدارىن وسى­لايشا تاپقان بولاتىنبىز, – دەدى باسقارما باسشىسى.

وڭىردە جاس ماماندار مەن تاجى­ريبەلى دارىگەرلەردى تارتۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلۋدە, بيىل مەديتسي­نالىق مەكەمەلەر 120 دارىگەرمەن تولىعادى دەپ كۇتىلۋدە, سونداي-اق مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك بويىنشا جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وبلىستىڭ مەدي­تسينالىق ۇيىمدارىن قۇرساقتا تۋا بىتكەن دامۋ اقاۋلارىن انىقتاۋ ءۇشىن ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ اپپاراتتارىمەن, ستاتسيونارلىق جانە جىلجىمالى رەنتگەن اپ­پاراتتارىمەن, مونيتورلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, مەديتسينالىق قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جوس­پارلانۋدا. ال جەدەل جاردەم قىزمەتى بويىنشا «قازىرگى تاڭدا وبلىستا جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ سانيتارلىق ماشينالارمەن قام­تا­ماسىز ەتىلۋى 67 پايىزدى قۇرايدى. ولاردىڭ 60 پايىزى توزعان. جەدەل جاردەم قىزمەتى ءۇشىن ليزينگكە 52 سانيتارلىق ماشينا الۋ جوسپاردا بار. وسىلايشا كولىك قىزمەتىنىڭ جابدىقتالۋى 95 پايىزعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە» دەگەن جاۋاپ بەردى.

باسقارمانىڭ جاڭا باس­شى­سىنىڭ جاۋابىنان ماسەلەلەردى «جابۋلى قازان جابۋلى» كۇيىن­دە قالدىرماي, شەشۋگە دەگەن تال­پىنىس بار ەكەنىن اڭعاردىق. بىراق, بۇعان دەيىن «بولاشاقتا شە­شى­لەدى, كۇتىلەدى, جوسپارلانعان, پىسىقتالۋدا» دەگەندەي جاۋاپ­تار­دان مەزى بولعان حالىق ناقتى ءىستىڭ ءبىتىپ, مۇنايلى ءوڭىردىڭ مەديتسينا سالاسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ بولعانىن قالايدى. ايتپەسە, ءسوز بەن ۋادە تالاي ايتىلىپ, تالاي ۇمىتىلعان. دەمەك, جاڭا باسشىعا اتقاراتىن جۇمىس تا, ايتىلاتىن سىن دا كوپ – جىلدار بويى شە­شىمىن تاپپاي قوردالانعان, پروب­لەماسى شاش ەتەكتەن دەن­ساۋلىق سالاسىن قابىلداپ العان ول ماسە­لەگە «مۇراگەر» بولىپ قالماي, بىرقاتارىن شەشە السا دەيمىز.

ماڭعىستاۋ وبلىسى