سارعايعان سۋرەتتەردە ساعىنىش بار

بىردە قالا ورتالىعىنداعى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ ءبىرىنىڭ ماڭىنان ءوتىپ بارا جاتىپ, ەسكى قالدىقتاردى تاستايتىن كونتەينەردىڭ ماڭىنان جەردە شاشىلىپ جاتقان ءبىر بۋما قاعاز كوزگە شالىندى. سار­عايعان قاعازدار اراسىندا توم-توم كىتاپتار دا بار. ولاردىڭ اراسىندا ەسكى فوتوالبومنىڭ اشىلعان پاراقتارى دا شاشىلىپ جاتىر. قوڭىر كۇزدىڭ ىزعارلى جەلى قاعازداردى بەي-بەرەكەتسىز كوتەرىپ, جان-جاققا ۇشىرىپ الىپ كەتۋدە. مەنەن كومەك سۇراعانداي ەكى-ءۇش فوتوسۋرەت مەزگىل-مەزگىل ءىشىن تارتىپ سوعىپ تۇرعان جەلدىڭ قاۋقارىنا شىداماي الدىما جالپ-جالپ ەتىپ كەلىپ قونىپ, اياعىما ورالدى. سۋرەتتىڭ بىرىندە قولىنا دومبىرا ۇستاعان, مۇرتى قياقتاي, باسىنا قازاقي بورىك كيگەن كەلبەتتى قارت كىسى بەينەلەنگەن. ەكىنشىسىندە كيمەشەك كيگەن قارت اجە باۋىرىنا ءسابيدى, ءسىرا, نەمەرەسى بولۋ كەرەك, قىسا ۇستاپ تۇر. ۇشىنشىسىندە  اسكەري فورما كيگەن, كەۋدەسىنە وردەندەر مەن مەدالدار تىزىل­گەن كىسى. باسقا ونداعان سۋرەت سارعايعان جاپىراقتارمەن جا­رىسىپ, قانا­تىنا وق تيگەن قارعالارداي ۇدەرە سوققان جەلگە قالباڭ-قالباڭ ەتىپ بەي-بەرەكەت ۇشىپ بارادى. ولاردىڭ قايدا بارىپ «پانا» تاباتىنى بەلگىسىز. سول ءبىر ىڭ­عايسىز, جۇرەككە سالماق سالاتىن كورىنىس كوپكە دەيىن كوز الدىمنان كولبەڭدەپ كەتپەي قويدى. الگى فوتوسۋرەتتەر كىمدەردىكى بولدى ەكەن؟ ولاردى كەرەكسىز ساناپ, كىم قوقىسقا لاقتىرىپ تاستادى؟

راسىندا دا, قازىر ۇيىنە اتا-اجەلەرى سوناۋ ەرتەرەكتە تىر­نەك­تەپ جيناعان سانداعان توم-توم كىتاپ كوپشىلىك جاستاردى ەشبىر قىزىقتىرمايدى. ولاردى ەش كادەگە جارامايتىن, تەك شاڭ-توزاڭ جينايتىن ۇيدەگى كەرەكسىز دۇنيەگە سانايتىندار بۇگىنگى قو­عامدا جىل وتكەن سايىن كو­بەيىپ كەلەدى. سونىسى وكىنىشتى-اق. جارايدى, ولار ءۇشىن كىتاپ كەرەكسىز, قىزىقسىز دۇنيە بولسىن. بىراق وتباسىلىق ەسكى فوتوالبومدار, سارعايعان ەستەلىك حاتتار, قويىنداپتەرلەر نەگە «باعاسىن جوعالتقان», قۇنسىز دۇنيەلەر قاتا­رىنا قوسىلىپ كەتتى؟ نەگە ولار قازىرگى وسكەلەڭ بۋىنعا, جارىسا جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس­تارعا كەرەكسىز بولىپ قالدى؟ نەگە؟..

ارينە, ولاردىڭ كوزقاراسىمەن, نە بولسا سونى ۇيگە جىيۋدىڭ قاجەتى جوق, ەسكى-قۇسقى كەرەكسىز دۇنيەدەن ارىلۋ كەرەك. ونىسى ورىندى دا شىعار. بارلىق الەم بۇل كۇندەرى سونداي ۇردىستە. بىراق ەسكى فوتوالبومداعى اتا-اجەڭنىڭ, اكە-شەشەڭنىڭ, اعا-اپكەڭنىڭ جانە دە باسقا باۋىرلارىڭ مەن جورا-جولداستارىڭنىڭ, اسكەردە بىرگە بولعان, ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم العان ەسكى تانىستارىڭنىڭ سۋرەتىن قوقىس جاشىگىنە لاقتىرىپ تاستاۋعا ءداتىڭ قالاي بارادى, جۇرەك وعان قالاي شىدايدى؟ اتتەڭ-اي... ولاردىڭ ارقايسىسى سەن ءۇشىن ەرەكشە, اسا قيماس اسىل بەينە عوي. اتا-اجەڭ­نىڭ, اكە-اناڭنىڭ كوزى, ءتىپتى سەنىڭ ءومىرىڭنىڭ ءبىر بولىگى ەمەس پە؟

وسىنداي اۋىر سۇراقتار مەنى ەرىكسىز بالا كەزىمدەگى ءبىر وقيعانى ەسىمە ءتۇسىردى. ءيا, قولدان كەلگەنشە ءبارىن باسىنان باستاپ اسىقپاي بايان­داپ بەرەيىن.

قاسيەتتى قاراتاۋدىڭ جونىن­داعى ءبىزدىڭ الاقانداي ءۇشباس اۋلىنىڭ شەتكى كوشەسىندە جالعىز-باس­تى زەينەپ دەگەن انا تۇردى. قولىمىز قالت ەتكەن ساتتەردە پيونەر-تيمۋرشىلار توبىندا جۇرگەن ءۇش-ءتورت بالا جيىلىپ, كومەككە بارىپ, قولعابىس تيگىزەتىنبىز. كوپشىلىكتىڭ اڭگىمەسى بويىنشا, زەينەپ اپانىڭ كۇيەۋى ۇلى وتان سوعىسى باستالعان جىلى اسكەرگە الىنعان. مايدان دالاسىنانان مەزگىل-مەزگىل جازعان ءۇشبۇرىش حاتتارى ەكى جىلداي كەلىپ تۇرادى دا, ءارى قاراي حابار كۇرت ءۇزىلىپ, بۇرىنعى مەكەنجايى­نا قانشا رەت حات جازسا دا جاۋاپ الا الماعان. جەرگىلىكتى اسكەري كوميسسارياتتان «سوعىستا بەلگىسىز سەبەپتەردەن جوعالىپ كەتتى» دەگەن قىسقا جاۋاپ كەلگەن. ءسويتىپ, زەينەپ اپا تاعدىردىڭ ايداۋىمەن قولىنداعى ءۇش جاسار قىزىمەن 27 جاسىندا جەسىر قالعان. كولحوزدىڭ اۋىر جۇمىسىنا جەگىلىپ, ارقا ەتى ارشا, بورباي ەتى بورشا بولىپ, اۋىر تۇرمىس تاۋقىمەتىنە كونىپ, «شىقپا جانىم, شىقپا» دەي ءجۇرىپ, ايتەۋىر ەلدەن قالماي جالعىز قىزىن ورىندى تاربيەلەپ, ءوسىردى. توقتاۋسىز سىرعىپ جىلدار وتە بەرەدى. بىراق زەينەپ اپا سوعىستا ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەن كۇيەۋىن ءتىرى بولسا كەلىپ قالار دەگەن ءۇمىتىن ۇزبەي, ۇزاق جىلدار بويى جاعىمدى جىلى حابار كۇتىپ, وشاعىنىڭ وتىن سوندىرمەي, ءتۇتىنىن تۇتەتىپ, ەشكىمگە تۇرمىسقا شىقپادى. قىزى ءوسىپ, جەتىلىپ, ءوز تەڭىن تاۋىپ تۇرمىسقا شىققان. وعان اناسىنىڭ ارتار ەشقانداي كىناسى, وكپەسى جوق. ءومىر زاڭىنا قارسى تۇرۋ – كۇنا. جالعىز باس­تى انا جىلى ورنىن سۋىتپاي ەل-جۇرتىنىڭ ورتاسىندا ءبىر­سارىندى تىرشىلىك ەتىپ جاتتى. اۋلاسىنداعى ءبىراز جەڭىل-جەلپى جۇمىستى (باقشاسىنىڭ جەرىن وڭدەۋ, كومىرىن كىرگىزىپ بەرۋ جانە ت.ب.) بىتىرگەن بىزدەردى بەرەكەلى داستارقانىنا شاقىرىپ, ءسۇت پەن قايماق قوسقان قوڭىر شا­يىن بە­رەتىن. ىستىق باۋىرساق, قولدىڭ سارىمايى, ءدامدى قۇرت پەن ىرىمشىك, قانت پەن ناۋات, ورىك پەن مەيىزى داس­تارقانىنان ۇزىلمەيتىن.

– قىسىلماڭدار, اسىقپاي ءىشىپ-جەڭدەر, اينالايىندار. جاساعان جاقسىلىقتارىڭ قۇ­داي­دان قايتسىن. مەن سەندەر سياقتى قولعانات بالالارعا ريزامىن. سەندەردى تاربيەلەگەن اكە-شەشەلەرىڭە دە مىڭ راحمەت, كوپ جاساڭدار, جارقىندارىم, – دەپ كوڭىلدەنىپ, اسا مەيىرىمدىك سەزىممەن ارقالارىمىزدان قا­عاتىن. سوزدەن ءسوز شىعىپ, اڭ­گىمە قىزىپ, ونىڭ ارناسى ەستە­لىكتەرگە كوشەتىن. جارىقتىق اپا­مىز كەيبىر سۋرەتتەرگە ەرەك­­­شە توقتالىپ, قىزىعا اڭ­گى­مە قوزعايتىن. قابىرعاعا ىلىن­گەن كۇيەۋى مەن قىزىنىڭ, نەمە­رەلەرىنىڭ سۋرەتتەرىن نۇسقاپ: «مى­نا اتالارىڭ مەن قىزىمنىڭ, نەمەرلەرىمنىڭ بەينەسىنە قاراپ كۇش الامىن. سولاردىڭ ارقاسىندا ءوزىمدى سەرگەك سەزىنەمىن. اللا تاعالاعا شۇكىرشىلىك ەتەمىن», دەي وتىرىپ قولىنا فوتوالبومدى الىپ, ونداعى سۋرەتتەردى, مايداننان كۇيەۋىنىڭ جازعان حاتتارىن كورسەتىپ, ۇزاق سونار اڭگىمەگە كوشەتىن كەزدەرى دە بولاتىن بەي­باقتىڭ. كەيدە سول سارعايعان قاعازداردى بىزگە وقىتىپ, تەرەڭ كۇرسىنىپ, داۋسى دىرىلدەپ, جانار­ى سۋلاناتىن. ءسىرا, سارى ساعى­نىشقا اينالعان كۇندەرىن ەسكە الىپ, جال­عىزدىقتان جالىعىپ, ءىشى كۇڭى­رەنەتىن بولۋى كەرەك. نە دەگەنمەن ول دا جاس كەزىندە باقىتتى بول­عان­دى ارمانداپ, بولاشاعىنان جاق­سىلىق, ءۇمىت كۇتكەن ءبىز سياقتى ءبىر پەندە عوي.

 اتىڭ وشكىر سوعىس بولماعاندا زەينەپ اپا دا ەل قاتارلى تۇرمىس-تىرشىلىك ەتپەس پە ەدى؟! اتتەڭ, تاعدىر وعان ونداي جايماشۋاق كۇندەردى, سايالى ءومىردى قيماپتى. ەندى مىنە, جالعىز ۇيدە جالعىز ءومىر كەشۋدە. كوڭىل كىربىڭى ءبىر ءسات تە وكىنىشتى ۇمىتتىرمايدى. قو­لىنداعى الگى فوتوسۋرەتتەر مەن سارعايعان ءۇشبۋ حاتتار وزىنە ماڭگىلىك سەرىك بولىپ كەلەدى. ول ءۇشىن ولاردان قىمبات, اسىل, جان­عا جىلى دۇنيە جوق مىنا الەم­دە. بارلىعى, بارلىعى: ويى دا, قيالى دا, سەنىمى دە, ءۇمىتى دە سولاردا...

زەينەپ اپا دا ءسويتىپ جۇ­بايىن, قوساعىن كۇتىپ, ومىردەن ءۇمىت ۇزبەي, كەلەر كۇندەرگە سەنىپ ارتا ءجۇرىپ قارتايىپ بارىپ مىنا ومىردەن وزدى, جارىقتىق. ونىڭ سارى التىنداي جيناعان, قۇرمەتتەگەن, قاستەرلەگەن فوتوالبومى, حاتتارى نە بولعانى بىزگە بەيمالىم... ءسىرا, مەنىڭ ويىمشا, ارتىنا ەرگەن قىزى مەن جيەن-نەمەرەلەرى جيىپ الىپ, ءوز وتباسى ءارحيۆىنىڭ قاتارىنا قوسقان بولۋ كەرەك. الدە, باسقاشا بولدى ما ەكەن؟.. ايتۋعا اۋىز بارمايدى. ايتەۋىر ولاي بولماۋىن تىلەيمىن...

ءيا. ادامدار ومىرگە كەلەدى, ۋاقىتپەن جارىسىپ وسەدى, ومىرىنە سەرىك بولاتىن سۇيىكتىسىن تابادى, ۇل-قىز ءوسىرىپ, ومىردەن ءوتىپ, ارتىنا ءىز قالدىرادى.

جاقسى ادامدار تۋرالى سان رەت جاعىمدى ەستەلىكتەر ايتىلىپ, كوڭىل شىركىن ءبىر راقاتتانىپ, جاسارىپ قالادى. ءار كەز سولاي بولسا ەكەن دەپ تىلەيسىڭ. بىراق ومىردە ولاي بولماۋى دا مۇمكىن عوي.

ساعىندىق وردابەكوۆ,

دارىگەر-حيرۋرگ, جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

تاراز