مۇنايلى ءوڭىر مۇعالجار اۋدانىنىڭ وبلىس ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى سالماقتى. وسى ءوڭىردە قارا التىن ءوندىرىپ جاتقان “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اق جىل سايىن جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇل كاسىپورىندار مۇنايدى كوبىرەك وندىرۋگە, ەكولوگيالىق جاعدايدى ساۋىقتىرۋعا قىزمەت ەتۋدە. وسى ماسەلەلەردى بۇرىنعىدان گورى وركەنيەتكە سايكەس شەشۋ ءۇشىن اكتسيونەرلىك قوعام بيىل جاڭاجول كەن ورنىندا بىردەن ءۇش كاسىپورىننىڭ قۇرىلىسىن سالماقشى. وسىعان بايلانىستى وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ مۇعالجار اۋدانىنداعى جاڭاجول كەن ورنىنا كەلىپ, “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اق-تىڭ بىرنەشە نىساندارىن ارالادى. وبلىستىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار قاتارىنا جاتاتىن “سنپس اقتوبەمۇنايگاز” اق-تىڭ ءبىر مەزەتتە ءۇش بىردەي وندىرىستىك كاسىپورنىنىڭ ىرگەتاسىنىڭ قالانۋ سالتاناتىنا قاتىستى. بۇل نىساندار – №4 مۇناي دايىنداۋ زاۋىتى, جاڭاجول كەن ورنىندا تازارتىلماعان گازدى جەر قاباتىنا ايدايتىن سورعىلىق جانە كەشەندى مۇناي مەن گازدى ايىرىپ ايداۋ ستانسالارى قۇرىلىسى. بۇل جوبالارعا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى سوماسى 500 ملن. اقش دوللارىنا جۋىق.
وسى جيىندا ءسوز العان “سنپس – اقتوبەمۇنايگاز” اق-تىڭ باس ديرەكتورى سيۋي كەتسيان مۇنداي ءىرى ءۇش جوبانىڭ بىردەن جۇزەگە اسىرىلۋى كاسىپورىن تاريحىندا العاش رەت كەزدەسىپ وتىرعانىن, بۇل نىساندار پايدالانۋعا بەرىلگەندە مۇناي ءوندىرۋدى جىلىنا 9 ملن. تونناعا جەتكىزۋگە, ال ىلەسپە گازدى الاۋعا جاعۋدى اناعۇرلىم قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە توقتالدى. بۇل كاسىپورىنداردىڭ گازدى كەشەندى ءوندەۋدى جۇزەگە اسىراتىنىن جەتكىزدى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ تابىستى جۇمىس ىستەۋىنە قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان وبلىستىق اكىمدىككە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ تابيعات پەن ءوندىرىستىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن ساقتاي وتىرىپ, وبلىس ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسا بەرەتىنە سەندىردى.
سالتاناتتى شارادا وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ ءسوز سويلەپ, بۇل كۇندى ەلىمىزدىڭ, وبلىستىڭ ومىرىندەگى تاريحي ەستە قالارلىق ءسات رەتىندە باعالادى.
– بۇل جوبالار تەك وبلىستىڭ عانا ەكونوميكاسىن دامىتىپ قويمايدى, قازاقستاننىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ تاياۋ بولاشاقتاعى ون جىلداعى ءمىندەتتەرىن ءجانە دامۋ قارقىنىن ناقتى كورسەتىپ بەردى. ونىڭ وركەندى وزەگى ەلىمىزدەگى قولعا الىنعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما بولىپ تابىلادى. وبلىستا وسى كەزەڭدە ارقايسىسى 50-100 ملن. اقش دوللارى تۇراتىن 131 يننوۆاتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلماقشى. مىنە, بۇگىن ىرگەتاسى قالانىپ جاتقان وسى ءۇش نىسان وسى باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار. بيىل اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ وبلىس ەكونوميكاسىنا 1 ميلليارد اقش دوللارىنا جۋىق كولەمدە ينۆيستيتسيا سالۋعا نيەتتەنىپ وتىرعانى قۋانتادى. بۇل بۇرىنعى جىلدارعا قاراعاندا اناعۇرلىم كوپ. “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اق-تىڭ جاڭا نىسانداردى مەرزىمىندە پايدالانۋعا بەرۋدە قالىپتاسقان ەڭبەك ءداستۇرى بار. ونى 2007 جىلى №3 گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ العاشقى كەزەگىن ىسكە قوسقاندا كورگەنبىز. كاسىپورىن باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وسى ءۇش نىساننىڭ العاشقى كەزەگى جىلدىڭ اياعىنا تامان پايدالانۋعا بەرىلەدى. وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قۇرىلىستا 600-700 ادام ەڭبەك ەتسە, بۇل كاسىپورىندار پايدالانۋعا بەرىلگەندە 150-200 ادام جوعارى جالاقىلى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. تازارتىلماعان گازدى جەر قاباتىنا ايداۋ ستانساسى ىسكە قوسىلعاندا اۋاعا زياندى زاتتار شىعارۋ تىيىلادى, الاۋعا جاعىلىپ كەلگەن گاز تولىقتاي بۇقتىرىلادى. جالپى, بۇل نىسانداردى پايدالانۋعا بەرۋ ءبىرشاما تيىمدىلىكتەرگە قول جەتكىزەدى, –دەدى ەلەۋسىن ناۋرىزباي ۇلى.
كەشەندەگى شارادان كەيىن وبلىس اكىمى جاڭاجول ۆاحتالىق مۇنايشىلار قالاشىعىن ارالاپ, جۇمىسشىلاردىڭ تۇرمىس جاعدايىمەن تانىستى. جاتاقحانالاردا جۇمىسشىلاردىڭ دەمالۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان, بولمە سايىن تەلەديدار قويىلعان, ىستىق جانە سالقىن سۋ كەلىپ تۇر. وبلىس باسشىسىنىڭ قىتايلىق جۇمىسشىلاردىڭ تۇرمىستىق ارتىقشىلىقتارى بار ما دەگەن ساۋالىنا جوق دەگەن جاۋاپ قاتقان باسشىلار, قازاقستاندىق جۇمىسشىلار مەن قىتايلىقتاردىڭ بىرگە تۇراتىنىن, ءبىر اسحانادان تاماقتاناتىنىن دا جەتكىزدى. جۇمىسشىلارعا كۇنىنە ءۇش مەزگىل تەگىن تاماق بەرىلەدى ەكەن. تاماققا ءبولىنەتىن قارجىنى تاعى دا كوبەيتكەلى وتىرعان كورىنەدى. ەلەۋسىن ناۋرىزباي ۇلى سودان كەيىن 130 ورىندىق اكت زالى بار مادەنيەت ۇيىندە بولىپ, وسىنداعى كىتاپحانا جۇمىسىمەن تانىستى. مەديتسينالىق پۋنكتتىڭ ءوزىنىڭ جەدەل جاردەم كولىگى بار, برازيليالىق قۇرال-جابدىقپەن جاراقتاندىرىلعان. “مەديكەر” جشس كومپانيا جۇمىسشىلارىنا تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان كورىنەدى.
وبلىس اكىمى باستاعان توپتىڭ ءىسساپارى مۇعالجار اۋدانىنىڭ ساعا اۋىلىندا جالعاستى. مۇندا 776 ادام تۇرادى. 2009 جىلى اۋداندىق بيۋدجەت قارجىسىنا سالىنعان 120 ورىندىق مەكتەپ جارىق تا, ەڭسەلى. ساعالىقتاردى تولعانتاتىن ماسەلە – بالاباقشانىڭ جوقتىعى. مۇندا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى 72 بالا تىركەلگەن. وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان ساعا اۋىلىندا جاڭادان 50 ورىندىق بالاباقشا سالۋ ءۇشىن “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اق باسشىلىعىنا ۇسىنىس ەنگىزىلدى. وبلىس اكىمىمەن كەزدەسۋدە ءسوز العان ون بالا ءتاربيەلەپ وسىرگەن ارداقتى انا ءماريا قوناقباەۆا مۇنايلى وڭىردەگى وركەندى ىستەردىڭ حالىقتىڭ تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرعانىنا دالەل رەتىندە ءوز وتباسىن مىسالعا كەلتىردى. ونىڭ وتاعاسى, التى ۇلى وسى مۇناي سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى ەكەن. اۋىل كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر, اۋىز سۋ كوشەلەرگە قۇبىرمەن كەلىپ تۇر. بىلتىر ەڭسەلى ورتا مەكتەپ سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلىپتى. ءار ءۇيدىڭ اۋلاسىنان ونداعان ءىرى قارا, قىرىق-ەلۋ قوي-ەشكى ورەدى. اۋىلدىڭ احۋالى جاقسى, تۇرمىسى ءتاۋىر. سوندىقتان دا بۇل اۋىلدان ىرگە كوتەرىپ, كوشىپ جاتقان ەشكىم جوق.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
اقتوبە وبلىسى.