پارلامەنت سەناتىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا دەپۋتات نۇرتورە ءجۇسىپ ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە ەكولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋالىن جولدادى, - دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
"قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا - ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋى مەن دەنساۋلىعىنا قولايلى اينالاداعى ورتانى قورعاۋ مەملەكەتتىڭ ماقساتى بولىپ تابىلاتىنى بەكىتىلگەن (31 باپ). وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ - ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ ەكولوگيالىق نەگىزى. قازاقستاندا كورىكتى جەر كوپ. ارقادان - اتىراۋعا, الاتاۋدان – اقتاۋعا, ارالدان – التايعا دەيىن كەڭ جازيرا جەرىمىز بار. "جەر شوقتىعى" اتانعان كەلىستى كوكشەتاۋ, ۇلىلىعىن جاقپار تاسقا جاسىرعان ۇلىتاۋ, قازىنالى قاراتاۋ, ايبارلى الاتاۋ, باسىنا بۇلت قونعان مۇزتاۋ... "جەر ءجانناتى" - جەتىسۋ...تولىپ جاتىر. "بۋرابايدىڭ" ءبىر ءوزى – شۆەيتساريادان نەسى كەم؟" - دەلىنگەن نۇرتورە ءجۇسىپتىڭ ساۋالىندا.
وسى ورايدا ول "بۋرابايدىڭ" جالپىۇلتتىق كۋرورت اتانعانىنا بيىل 100 جىل تولاتىنىن اتاپ وتكەن.
"100 جىلدىق تاريحىندا تالاي قۇرىلىمدىق وزگەرىس بولدى. 2000 جىلى قازاقستان ۇكىمەتى ءوز قاۋلىسىمەن "بۋراباي" مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى" دەگەن مەملەكەتتىك مەكەمە قۇردى. قازىر "بۋراباي" قازاقستان پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسىنىڭ قاراۋىنا قارايدى. ۇلتتىق پاركتىڭ جالپى جەر كولەمى – 129 299 گەكتار. بۇل – ەرەكشە قورعاۋعا جاتاتىن تابيعي ايماق. ال وسى بۋرابايعا بارعاندا ءبىز نە كورەمىز؟ قاپتاعان قوقىس... شاشىلعان زاتتار... پلاستيكالىق بوتەلكە, ۋماجدالعان پاكەتتەر... كولدىڭ سۋى لاس... قانداي كەرەمەت دەمالىس ايماعى! قادىرىن نەگە بىلمەيمىز؟ مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركتىڭ تازالىققا جاۋاپتى ءتيىستى بولىمدەرى مەن قۇرىلىمدارى بار. مۋسوردان اياق الىپ جۇرە المايتىن جاعدايعا جەتتىك. بۋرابايدا دەمالۋشىلار تاستاعان تۇرمىستىق قالدىقتار مەن قوقىستار تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىدە تارالعان بەينەروليك سونىڭ دالەلى", - دەلىنگەن ساۋالدا.
سونداي-اق ول قوقىس تەك قانا بۋرابايدا عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن وڭىرىندە بارىن ايتقان.
"تاستايتىن دا ءوزىمىز, لاستايتىن دا ءوزىمىز! بۇل نەدەن؟ تۋعان تابيعاتىمىزدى ايالاپ كۇتە المايتىنداي باسىمىزعا نە كۇن تۋدى؟سونشاما لاستايتىنداي, وسىنشاما قورلايتىنداي تۋعان جەرىمىزدىڭ نە جازىعى بار؟ جەر – بىزدىكى! ەل – بىزدىكى! قازاقستانعا شەتەلدەن العاش ورالعان اقساقال ۇشاقتان تۇسە سالىپ, تۋعان جەردى سۇيگەنى ەستەرىڭىزدە بار ما؟ تۋعان جەرگە دەگەن وسىنداي ىڭكارلىك نەگە جوق بىزدە؟" - دەدى ن.ءجۇسىپ.
بۇدان سوڭ ول قوعامدى تازالىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا شاقىرعان.
"قازاق حالقى – وسى مەملەكەتتىڭ يەسى.ء بىز بارىنە جاۋاپتى ۇلتپىز. ۇلتتىق سانامىزدى وزگەرتەيىك! تابيعاتتى تازا ۇستاۋ ءۇشىن جانىمىزدى تازا ۇستايىق! جاپپاي تازالىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرايىق! دالامىز دا, قالامىز دا تازا بولسىن! تۋعان جەرىمىزدى انامىزداي ارداقتاۋ وزىمىزگە بايلانىستى!" دەلىنگەن ساۋالدا.
سونداي-اق ول جەر بەتىندە كولەمى جاعىنان 9-شى ورىندى الاتىن كەڭ-بايتاق قازاقستاندى بابالارىمىز اتتىڭ ۇستىندە ءجۇرىپ قورعاعانىن ايتادى.
"قولدانىستاعى زاڭنامالاردا جەكە تۇلعالار مەن زاڭدى ۇيىمداردىڭ قورشاعان ورتاعا قاتىستى قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بەلگىلەنگەن. مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ تەتىكتەرى دە قاراستىرىلعان. بىراق قازىرگى قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي مۇنىڭ ءبارىنىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەنىن بايقاتادى. حالىقارالىق تۇرعىدا كانادانىڭ تاجىريبەسىن باسشىلىققا الۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ اۋاسى, سۋى, جەرى, فلوراسى مەن فاۋناسى تىكەلەي مەملەكەت قامقورلىعىندا بولۋى ءتيىس", - دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, كانادا ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى – ەڭ الدىمەن, تابيعي رەسۋرستاردى – جەردى, جەر قويناۋىن, ورماندى, سۋدى, دالانى – بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىپ وتىر. اسىرەسە, ەكولوگيالىق ستاندارتتى قاتاڭ ساقتايدى. ءىرى كومپانيالاردا ەكولوگيالىق داعدى كودەكسى ەنگىزىلگەن. ۇكىمەتتىك ەمەس ەكولوگيالىق ۇيىمدار كوپ. قورشاعان ورتانى قورعاۋشىلار جۇيەسى, كانادا قورشاعان ورتانى قورعاۋ قورى, پاركتەر مەن جابايى تابيعاتتى قورعاۋ قوعامى دەپ اتالاتىن ۇيىمدار وتە جاقسى جۇمىس ىستەيدى.
ونەركاسىپتىك جانە اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندار قىزمەتىندە ەكولوگيالىق رەتتەۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل بولىنەدى. پاركتەر قىزمەتى, مەتەورولوگيا قىزمەتى, لاستانۋعا قارسى قىزمەت جۇمىستارى جوعارى دەڭگەيدە. حالىققا ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋگە باسا ءمان بەرىلەدى. سونىڭ ارقاسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ ساپالىق ستاندارتى جاسالعان. كانادانىڭ «جاسىل جوسپار» اتتى ۇلتتىق باعدارلاماسى قابىلدانعان.
"بۇل ەلدەگى ۇلتتىق پاركتەردىڭ, قورىقتار, مەملەكەت قورعاۋىنداعى ايماقتار كولەمى مەن سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. مۇنداي ايماقتار ەل تەرريتورياسىنىڭ 15 پايىزىن الادى. ولار كەرەمەت تابيعات بايلىعىن كەلەشەك ۇرپاق ەنشىسىنە قالدىرۋدىڭ بارلىق امالدارىن قاراستىرعان", - دەلىنگەن ساۋالدا.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك تۇرعىدان شۇعىل تۇردە تازالىقتى ساقتاۋ, باقىلاۋ, رەتتەۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى ءبىلىنىپ وتىر.
"سىزدەن وسى ماسەلەنى قاراپ, ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى قۇرىلىمدارى ارقىلى ءوز قۇزىرەتتەرى شەڭبەرىندە ءىس-شارالار كەشەنىن جەدەل قابىلداۋدى سۇرايمىز. سوندىقتان قورشاعان ورتاعا قاتىستى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تولىق ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنا ارنايى تاپسىرما بەرسەڭىز دەگەن ۇسىنىسىمىز بار. ارينە, ءبارىن مەملەكەتكە, ۇكىمەتكە ارتىپ قويۋ ازدىق ەتەدى. ەلدىڭ بەلسەندى, سانالى ازاماتتارىنا, زيالى قاۋىمعا, جەر-جەردەگى باتاگوي اقساقالدارىمىز بەن وسكەلەڭ جاس ۇرپاققا كوپ نارسە بايلانىستى", - دەي كەلە تۋعان جەرىمىزدى تازا ۇستاۋ تۋرالى قازاقستان ۇكىمەتى ارنايى شارا قابىلداماسا بولمايتىنىن ايتقان.
سونداي-اق ساۋالدا تەك قانا دەمالىس ايماقتارىندا ەمەس, تۇتاس رەسپۋبليكا تەرريتورياسىندا "تۋعان جەردى تازا ۇستاۋ" جالپىۇلتتىق اكتسياسىن ۇيىمداستىرۋ كەرەكتىگى ايتىلعان.
"بۇل تۇراقتى وتەتىن شارا بولۋى قاجەت. مۇنداي اكتسيانى بارلىق قازاقستان ازاماتتارى قولدايدى دەپ سەنەمىز! قۇرمەتتى اسقار ۇزاقباي ۇلى, "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى" قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ 27-بابىنا سايكەس, سىزدەن, جوعارىدا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا تولىق جازباشا جاۋاپ بەرۋدى سۇرايمىز", - دەلىنگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا.