سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن كەزەكتى پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, دەپۋتاتتار بىرقاتار سالالىق زاڭدى قاراپ, حالىقارالىق كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالادى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن قابىلداۋعا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭدى جانە وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جانە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسى جانە قۇقىقبۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنە جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭداردى قاراپ, ماقۇلدادى.
«ماقۇلدانعان زاڭدار توپتاماسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىنا بايلانىستى قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك راقىمشىلىق جاساۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەندى. زاڭدار اياسىندا توقتاتىلاتىن جانە جازادان بوساتىلاتىن ىستەردىڭ ساناتتارى ايقىندالدى. بىرقاتار سانات بويىنشا جازا مەرزىمدەرى قىسقارتىلادى. اكىمشىلىك راقىمشىلىق ەل تاريحىندا العاش رەت جۇزەگە اسىرىلاتىنىن دا ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. سەنات ماقۇلداعان زاڭدار قوعامدا اتا زاڭنىڭ گۋمانيستىك ءارى پروگرەسسيۆتى قۇندىلىقتارىن ورنىقتىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام ەكەنى انىق», دەدى پالاتا سپيكەرى.
وتىرىستا دەپۋتاتتار بىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدى دە راتيفيكاتسيالادى. ولاردىڭ قاتارىندا «مامانداندىرىلعان مەكەمەلەردىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن يممۋنيتەتتەرى تۋرالى كونۆەنتسياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەسكەرتپەسىن جانە مالىمدەمەسىن الىپ تاستاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان – وزبەكستان مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ رەجىمى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدار بار. سونداي-اق سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى اراسىنداعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ماقساتتار جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىنا قاتىستى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭداردى قاراپ, ماقۇلدادى.
بۇل قۇجاتتار ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن اۋعانستاننىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە باعدارلانعان ورنىقتى دامۋ, كليماتتىق تۇراقتىلىق, ينكليۋزيۆتى ەكونوميكالىق ءوسۋ, الەۋمەتتىك ساياسات جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق سالالارىنداعى بىرلەسكەن باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
«قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قۇرىلىمدارىمەن ىنتىماقتاستىقتى جۇيەلى تۇردە نىعايتىپ كەلەدى. كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن وسى باعىتتاعى ۇزاقمەرزىمدى حالىقارالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى بۇۇ وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ قۇرىلۋى. بۇل جۇمىسقا ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ماقسات-مىندەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيا دا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. الماتى قالاسىندا قۇرىلعان ارنايى ورتالىق ايماقتاعى ەلدەردىڭ ورنىقتى دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى. قابىلدانعان شەشىمدەر وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
كۇن تارتىبىندەگى كەلەسى ماسەلەلەر گازبەن جابدىقتاۋ جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, تسيفرلاندىرۋ جانە دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ, جول قوزعالىسى جانە كولىكتەگى وزىق تەحنولوگيالاردى رەتتەۋ, جانۋارلار دۇنيەسى, ورمان, اڭشىلىق جانە بال اراسى شارۋاشىلىعى سالالارىنا قاتىستى زاڭدار بولدى.
سونىڭ ىشىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە گازبەن جابدىقتاۋ جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدا كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى جىلۋمەن جابدىقتاۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ, پايدالانىلماعان فراكتسيالاردى وندىرۋشىلەرگە قايتارۋ ارقىلى سۇيىتىلعان مۇناي گازىن تاراتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ جانە گيدرواككۋمۋلياتسيالىق ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالار تارتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار قاراعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن جەتىلدىرۋ, قورعانىس جانە اسكەري قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق قورعالۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ارنالعان تۇزەتۋلەردى قامتيدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار باستاماشى بولعان, ماشينا جاساۋ سالاسىن قولداۋعا باعىتتالعان زاڭعا باسا ءمان بەرىلدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ماشينا جاساۋدى دامىتۋ جانە كولىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ اۆتوموبيل ونەركاسىبىن دامىتۋ, سالالىق كلاستەرلەر قۇرۋ, ارنايى ەكونوميكالىق مەن يندۋستريالىق ايماقتاردى دامىتۋ, سونداي-اق دۋالدى ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى ماڭىزدى شارالاردى كوزدەيدى.
«ماشينا جاساۋ جانە كولىك سالالارىن دامىتۋعا ارنالعان زاڭ وتاندىق ماشينا جاساۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتۋدى كوزدەيدى. ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىنداردىڭ اينالاسىندا قالىپتاساتىن «ونەركاسىپتىك كلاستەرلەردىڭ» مارتەبەسىن ايقىنداپ, ولاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ناقتىلايدى. قۇجات وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن ءتيىمدى ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزىپ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماق سۋبەكتىلەرىنە قويىلاتىن تالاپتاردى وڭتايلاندىرادى. بۇل نورمالاردىڭ بارلىعى ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەپ, سەنات توراعاسى زاڭعا باستاماشى بولعان دەپۋتاتتارعا العىس ءبىلدىردى.
سەنات وتىرىسىندا باسقا دا زاڭدار قارالىپ, ماقۇلداندى. ولاردىڭ قاتارىندا كولىك سالاسىنا وزىق تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزۋگە, جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن تسيفرلاندىرۋعا, جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە ۇلتتىق كيبەرقاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ارنالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تسيفرلاندىرۋ, دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ, جول ءجۇرىسى جانە كولىكتەگى وزىق تەحنولوگيالاردى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ بار.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تەلەكوممۋنيكاتسيالار نارىعىن جانە دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى جانە بال ارا شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭداردى دا ماقۇلدادى. ولار ءتيىستى سالالاردىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان.
جانۋارلار دۇنيەسىن پايدالانۋ تالاپتارى مەن اڭشىلىق قاعيدالارىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماقساتىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جانۋارلار دۇنيەسى, ورمان جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىعى جانە كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدار قارالىپ, ماقۇلداندى.
بۇعان قوسا «اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكس قورشاعان ورتاعا ەميسسيالار مونيتورينگىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرىن ورناتۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن جاڭا باپپەن تولىقتىرىلدى. بۇل شارا ونەركاسىپتىك شىعارىندىلارعا اشىق جانە ۇزدىكسىز باقىلاۋ جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.