«قازاقستان – ەۋروپالىق وداق»: ارىپتەستىك نىعايا تۇسەدى

كەيىنگى جىلدارى ەۋروپالىق وداقپەن ىنتىماقتاستىق تۇراقتى وڭ سەرپىن كورسەتىپ كەلەدى. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق ەلدەرى اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 45,2 ملرد دوللاردى قۇرادى. 2026 جىلدىڭ العاشقى 4 ايىندا ءوزارا ساۋدا كولەمى 12,4 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل رەتتە وتاندىق ەكسپورت 9,27 ملرد دوللار بولدى. شيكىزاتتىق ەمەس سەكتور ساپالىق ءوسىم كورسەتتى, اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ەو ەلدەرىنە ەكسپورتى 34,3%-عا ارتىپ, 266,2 ملن دوللارعا جەتتى.

وتىرىستى اشقان پرەمەر-مينيستر پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشى­لىعىمەن ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى ساياسي, ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە توقتالدى. جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى­مەن قازاقستان ەكونوميكانى ساپالى ارتاراپ­تان­دىرۋعا ءارى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ­عا باعىتتالعان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باس­تى. ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيالىق احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس, پرواكتيۆتى ينۆەستيتسيالىق ساياسات جۇزەگە اسىرىلىپ, 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداما جاڭارتىلدى. ينۆەستورلار مەن جوعارى بىلىكتى ماماندار تارتۋ ماقساتىن­دا Altyn Visa ارنايى ۆيزالىق رەجىمى ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار Kazakh Invest كومپانياسى­نىڭ حالىقارالىق قاتىسۋى كەڭەيىپ, Kazakhstan Investment House ينۆەستورلاردى سۇيەمەل­دەۋ­دىڭ بىرىڭعاي ورتالىعى قۇرىلماق. باس پرو­كۋرا­تۋرا جانىنان بيزنەستى قورعاۋدى كۇ­شەيتۋ ءۇشىن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ كو­­ميتەتى جۇمىس ىستەيدى. ال «بايتەرەك» ۇلتتىق ين­ۆەس­تيتسيالىق حولدينگ رەتىندە قايتا قۇرىلدى.

ولجاس بەكتەنوۆ قازاقستاننىڭ ينۆەستور­لارعا قولايلى جاعداي جاساۋ باعىتىن ۇستانىپ وتىرعانىن ايتتى. سونداي-اق ۇكىمەت شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە ءارى اشىق ديالوگتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرەتىنىن جەتكىزدى.

«پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋروپالىق وداقپەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. بۇگىندە ءبىزدىڭ ارىپتەستىگىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. قازىردە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋداسىنىڭ 30%-دان استامى ەۋروپالىق وداقتىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالاردىڭ جيىنتىق كولەمى 200 ملرد دوللاردان استى. بۇل كورسەتكىشتەر ەلدەرىمىز اراسىنداعى ءوزارا ەكونوميكالىق قىزىعۋشىلىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىن ايقىن كورسەتەدى. ەلىمىز ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, ونەركاسىپ كووپەراتسياسى مەن كولىك بايلانىسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىندە ەۋروپالىق وداقتىڭ سەنىمدى ءارى بولجامدى سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرەدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

اسا ماڭىزدى شيكىزات ماتەريالدارى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانى دا ءسوز بولدى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋعا نازار اۋدارىلدى. بيىلعى 5 ايدا مارشرۋت باعىتىندا ترانزيتتىك تاسىمالداۋ كولەمى 69%-عا, ال كولىك قۇرالدارىنىڭ سانى 38%-عا وسكەن. ەلىمىز ورتا ءدالىزدى ەۋروپالىق وداقپەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىپ وتىر, Global Gateway باستاماسىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋگە مۇددەلى. وتاندىق تاراپ سونداي-اق ۆيزالىق رەجىمدى وڭايلاتۋدا ديالوگتى ىلگەرىلەتۋدى دە جاقتايدى.

وتىرىس بارىسىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ ەلىمىزدەگى ەلشىسى الەشكا سيمكيچ, گەرمانيا ىستەرىندەگى ۋاقىتشا سەنىم بىلدىرىلگەن وكىل ۋلريح كيننە, قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق بيزنەس-اسسوتسياتسياسى (EUROBAK) توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دياس اسانوۆ, Confindustria-نىڭ ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز بويىنشا باس ديرەكتورى ليۆيو ماتستسۋوككولو جانە Xcalibur Smart Mapping كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى سايد سۇلتانوۆتار بايانداما جاساپ, ۇسىنىستارىن ايتتى.

الەشكا سيمكيچ ءوز سوزىندە زياتكەرلىك مەنشىك پەن فارماتسەۆتيكالىق زەرتتەۋ دەرەكتەرىن قورعاۋ, كەدەندىك راسىمدەردى جەتىلدىرۋ, تەحنيكالىق تالاپتاردى بىرىزدەندىرۋ, كاسىپكەرلەرگە تۇسىنىكتى ءارى اشىق رەتتەۋشى ورتا قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. گەرمانيا ىستەرىندەگى ۋاقىتشا سەنىم بىلدىرىلگەن وكىل ۋلريح كيننە ءوز سوزىندە تەحنيكالىق ستاندارتتاردى جوسپارلى ۇيلەستىرۋ ارقىلى ەكونوميكالىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋ مەن تەرەڭدەتۋ ماسەلەسىن كوتەردى. قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنيكالىق رەتتەۋ, ستاندارتتاۋ, مەترولوگيا, اككرەديتتەۋ, سايكەستىكتى باعالاۋ سالاسىنداعى تاسىلدەردى ودان ءارى جاقىنداستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتتى.

قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق بيزنەس-اسسوتسياتسياسى (EUROBAK) توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دياس اسانوۆ بولجامدى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق ورتانىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءارى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ەلىمىزدىڭ رەتتەۋ ساياساتىنا دەگەن سەنىمىن ودان ءارى نىعايتۋعا نازار اۋداردى.

Confindustria-نىڭ ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز بويىنشا باس ديرەكتورى ليۆيو ماتسۋوككولو يتاليالىق تاراپتىڭ سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ, سونداي-اق ينۆەستورلار ءۇشىن رەتتەۋشى ورتانىڭ بولجامدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ۇسىنىسىن ايتتى.

Xcalibur Smart Mapping كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى سايد سۇلتانوۆ اسا ماڭىزدى شيكىزات ماتەريالدارى سالاسىنا زاماناۋي گەوعىلىمدى ەنگىزۋ, گەولوگيالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جانە جوعارى دالدىكتەگى اەروگەوفيزيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ جونىندەگى جوبانى ۇسىندى.

كوتەرىلگەن سۇراقتارعا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى پىكىر ءبىلدىردى. قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ كەدەن­دىك اكىمشىلەندىرۋ جانە تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن قولدانۋ ماسەلەلەرىن ايتتى. كەدەندىك راسىمدەردىڭ اشىقتىعى مەن بىركەل­­كىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سالانى اۋقىمدى تسيفرلاندىرۋ جۇرگىزىلىپ جاتقانى جونىندە ءسوز بولدى. ەلدىڭ سىرتقى شەكارا­لارىنداعى 9 اۆتوموبيلدىك وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ جۇمىسى اياقتالدى. سونداي-اق اۆتو­مات­تاندىرىلعان باقىلاۋ تەتىكتەرى مەن ەلەكتروندىق دەكلاراتسيالاۋ جۇيەلەرى ەنگىزىلەدى.

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ءنۇسىپوۆ تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسىن جانە ءونىمنىڭ سايكەستىگىن باعالاۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ءىس تۋرالى حاباردار ەتتى. EUROBAK-پەن كونسۋلتاتسيالاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءونىمدى سايكەستەندىرۋ اكتىلەرىن راسىمدەۋدى جەڭىلدەتۋ, تەحنيكالىق رەگلامەنتتەردى ازىرلەۋگە بيزنەستىڭ قاتىسۋىن كەڭەيتۋ, E-كترم اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ اياسىنداعى ۇسىنىستار دايىندالعانىن تىلگە تيەك ەتتى.

ادىلەت ءمينيسترى ەرلان سارسەمباەۆ زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىن قورعاۋ مەن فارماتسەۆتيكالىق دەرەكتەردىڭ ەكسكليۋزيۆتىلىگى ماسەلەلەرى اياسىندا ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرمە بەردى. قازاقستان دسۇ-نىڭ تولىققاندى مۇشەسى رەتىندە حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى قاتاڭ ورىندايتىنى ايتىلدى. ۇلتتىق زاڭناما, حالىق دەنساۋلىعى تۋرالى كودەكستى قوسا العاندا, دارىلىك زاتتاردىڭ كلينيكاعا دەيىنگى ءارى كلينيكالىق سىناقتارىنىڭ قۇپيا اقپا­راتى مەن دەرەكتەرىن قورعاۋدىڭ 6 جىلدىق مەرزىمىنە ناقتى كەپىلدىك بەرەدى. ءوتىنىش بەرۋ­شىنىڭ كەلىسىمىنسىز ولاردى جاريا ەتۋگە نەمەسە كوممەرتسيالىق پايدالانۋعا جول بەرمەيدى.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى يران شارحان ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا, مينە­رالدى-شيكىزات بازاسىن دامىتۋ جانە ماڭىز­دى ماتەريالدار سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قي­مىل ماسەلەسىنە قاتىستى ۇستانىمىن جەتكىزدى.

سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا, ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ساكەن سارسەنوۆ, جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى باحتيار مۇحامەتقاليەۆ جانە سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى الىبەك قۋانتىروۆ پىكىر ءبىلدىردى.

وتىرىس قورىتىندىسىندا ولجاس بەكتەنوۆ مينيسترلىكتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارىنا ءوزارا ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن ءاربىر ماسەلەدە ەۋروپالىق سەرىكتەستەرمەن ەكىجاقتى كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋدى تاپسىردى. ەل ۇكىمەتى ەۋروپالىق بيزنەس-قوعامداستىقپەن بارىنشا اشىق, ايقىن جانە سىندارلى ديالوگتى قولداۋعا باعىتتالعان جانە جاڭا سەرپىندى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن.