ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق كەڭەستىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ءبىلىم سالاسىنداعى قاشاننان بەرى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى سارالاي كەلە, اۋىل مەكتەپتەرىن قالا مەكتەپتەرىمەن تەڭەستىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. شىنىندا دا, بۇل – وتە وزەكتى ماسەلە. وبلىستاعى اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ احۋالى الاڭداتارلىق. تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقالى 150 مەكتەپ جابىلىپ قالعان. 2020-2021 وقۋ جىلىندا جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءبىلىم وشاقتارىندا 834 مۇعالىم جەتىسپەسە, ونىڭ 543-ءى اۋىل مەكتەپتەرىنە تيەسىلى. 66 مەكتەپتە سپورت زالى جوق.
وبلىستاعى 556 مەكتەپتىڭ 67 پايىزى شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەر. كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ قوردالانىپ قالعان جەرى دە وسى. ەڭ الدىمەن مۇعالىمدەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن ءبىر مۇعالىم بىرنەشە پاننەن بەرەتىن ولقىلىق تا وسى تۇستا. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بوتاگوز دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەمشىلىكتىڭ كەستەسىن وبلىستاعى 21 تىرەك مەكتەبى جازىپ جىبەرۋگە سەپتىگىن تيگىزۋدە. تىرەك مەكتەپتەردىڭ جانىنان رەسۋرستىق ورتالىقتار قۇرىلعان. وبلىستىق بيۋدجەتتەن ورتالىقتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن زامان تالابىنا ساي جاراقتاندىرۋعا 178 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر. وسى جەردە جىلىنا ءۇش مارتە سەسسيا ۇيىمداستىرىلادى. سەسسيا بارىسىندا تولىق ەمەس مەكتەپتەردە ءبىلىم الاتىن وقۋشىلار ءوز ءپانىنىڭ ناقتى ماماندارىنان ءدارىس الىپ, ءبىلىم نەگىزىن نىعايتا تۇسۋدە.
بۇل ورايدا, ەل پرەزيدەنتى ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتقانىنداي, تولىق ەمەس مەكتەپتەردە بارلىق ءپان مۇعالىمدەرىن ۇستاۋ وتە قيىن. كادر جەتىسپەۋشىلىگى وبلىستىڭ ءبىرجان سال, بۇلاندى, اتباسار اۋداندارىندا قاتتى سەزىلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى, اعىلشىن ءتىلى, ماتەماتيكا, فيزيكا, ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى, تاريح, حيميا پاندەرىنىڭ مۇعالىمدەرى جوققا ءتان. سوندىقتان امالسىزدان زەينەت جاسىنداعى ۇستازدار مەن وزگە ءپاننىڭ مۇعالىمدەرى ساباق بەرىپ امالداۋدا. ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنان دا قايىر بولماي تۇر. بۇل ورايدا, ەشتەڭە بىتپەي جاتىر دەگەن ۇعىم تۋماۋى كەرەك. ءار جىل سايىن وبلىس مەكتەپتەرىنە 900-دەن استام مامان باعىتتالادى. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە 1398 جاس مامان جۇمىسقا ورنالاسقان. ال جوعارىدا ايتقان باعدارلاما بويىنشا 797 مامانعا باسپانا ساتىپ الۋ ءۇشىن 2690,2 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات بولىنگەن. 927 مامانعا 133,2 ملن تەڭگە مولشەرىندە كوتەرمەاقى تولەنگەن. وسى ءبىر دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتىپ وتىرساڭىز, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ مۇعالىمنەن تاپشىلىق كورەتىن رەتى جوق ءتارىزدى. الايدا شىن مانىندە, باعدارلاما ارقىلى ەل مەكتەپتەرىنە ورنالاساتىن جاس تولقىننىڭ شالعايداعى شاعىن اۋىلعا ات باسىن بۇرۋى وتە سيرەك. ونىڭ باستى سەبەبى, اۋىلدىق جەردەگى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي, ەكىنشىدەن, نەگىزگى مەكتەپتە ساعات سانى از. مىنە, سوندىقتان جاس مامان جارتىمسىز جالاقىعا جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى.
كادر ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن تالپىنىس تا جاسالىپ جاتىر. 2017 جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن پەداگوگيكالىق ماماندىقتارى بويىنشا جوعارى ءبىلىمدى مامانداردى دايارلاۋعا 298 گرانت بولىنگەن. مىنە, وسى ورايدا ءبىر ۇسىنىس ايتا كەتسەك ارتىعى بولماس, وسى گرانتتار ەڭ الدىمەن شالعايداعى شاعىن اۋىلدىڭ بالالارىنا ءبولىنۋى كەرەك. ولار وزدەرى جاقسى بىلەتىن, تىنىس-تىرشىلىگىنە ۇيرەنگەن اۋىل تۇرمىسىنان قايمىقپايدى عوي. ەكىنشىدەن, وسى گرانتتار ارقىلى وقىپ, ءبىلىم العان تۇلەكتەردىڭ مىندەتتى تۇردە اۋىلدا جۇمىس ىستەۋىن قاداعالايتىن جۇيە قاجەت.
– قازىرگى كۇنى شالعايداعى شاعىن اۋىلداردى ۇستاپ تۇرعان مەكتەپ ەكەندىگى بەلگىلى, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ءالىمجان مولداش, – ەگەر مەكتەپ جابىلسا, مۇعالىمدەر اۋىلدا ءبىر كۇن دە تۇرمايدى. جۇمىس ىزدەپ قونىس اۋدارادى. وعان ارينە, ەشكىمدى كىنالاۋعا بولمايدى. اتا-انالار دا مەكتەبى بار ەلدى مەكەندەرگە قونىس اۋدارادى. دەمەك, مەكتەپ اۋىلعا, اۋىل مەكتەپكە دانەكەر بولىپ تۇر.
مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, نەگىزگى مەكتەپ بولىپ ەسەپتەلگەنىمەن, سىنىپتارى تۇگەل ەمەس ءبىلىم وشاقتارى دا از ەمەس. 2007 جىلى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن باستاۋىش مەكتەپتەردى ۇستاپ تۇرۋعا ۇيعارىم جاسالعان. ءتىپتى مۇمكىندىگى جوق جەردە وقۋشىلاردى تاسىمالداپ وقىتۋ دا ۇيىمداستىرىلۋدا. بۇل ورايدا ءبىرىنشى كەزەكتە وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نازار اۋدارىلادى. ونىڭ ۇستىنە مەكتەپتەگى ءتىل ماسەلەسى دە بار. شاعىن اۋىلداردىڭ دەنى جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ مەكەنى. مەكتەبى ساقتالىپ قالعان اۋىلدار كۇنى كەشەگى كەڭشار ورتالىقتارى. مۇنداي جەرلەردىڭ كوپشىلىگىندە ءبىلىم وشاعىنداعى ءتالىم-تاربيە ءبىر-اق تىلدە, ورىس تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ال شالعايداعى شاعىن اۋىلدىڭ تۇرعىندارى بولسا, پەرزەنتتەرىن ءوز انا تىلدەرىندە وقىتقىلارى كەلەدى. ماسەلەنىڭ مانىنە تەرەڭدەپ بارعان سايىن ءبىر-بىرىمەن قيىن ءتۇيىنى ساباقتاسىپ جاتقان باياعى ماقتاقىزدىڭ ەرتەگىسى ءتارىزدى بولىپ كورىنەدى كوزگە.
– نەگىزىندە, ۇكىمەتكە وكپە دە جوق. مىسالى شاعىن اۋىلداعى 10-15 بالاعا داڭعاراداي مەكتەپتى ۇستاپ تۇرۋعا قانشاما قاراجات قاجەت. اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك قازاندىق ارقىلى جىلىتىلادى, كەمىندە 3-4 پەش جاعۋشى ۇستاۋ كەرەك. ونداعان توننا كومىر قاجەت. سۋدى تاسىمالدايدى, دارەتحاناسى دالادا, –دەيدى ەل اعاسى الپىسباي تۇرسىنباەۆ, – ۇتىمدىسى بىرنەشە شاعىن اۋىلداردىڭ ورتاسىندا ينتەرنات اشۋ شىعار. قالا بالاسىنىڭ مۇمكىندىگى مول, ولار وبلىس ورتالىعىنداعى ءتۇرلى مادەني شارالاردى كورە الادى. كىتاپحانا دا, سپورت ۇيىرمەلەرى دە, كوركەمسۋرەت مەكتەپتەرى دە سوندا. ال كەيبىر اۋىلداردا ينتەرنەت جەلىسى مەكتەپتە بولعانىمەن, بارلىق ۇيدە بار دەپ ايتۋ قيىن. ەگەر ءبىر جەردەن ۇيىمداستىرىلسا, وسىنداي كەمشىلىكتەردى جويۋعا بولار ەدى.
ۇسىنىسى كوڭىلگە قونىمدى بولعانىمەن, بۇل ورايدا دا قولبايلاۋ بار. ماسەلەن, مۇنداي مەكتەپتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى باستاۋىش مەكتەپتەر. وبلىستاعى مۇنداي ءبىلىم وشاقتارىنىڭ سانى – 28. اتا-انالار مەكتەپ تابالدىرىعىن جاڭا اتتاعان باۋىر ەتى بالالارى كوزدەرىن جاۋدىرەتىپ ينتەرناتقا بەرە قويار ما ەكەن. تۋعان جەرىن تاستاپ كوشىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولىپ جۇرگەندەردىڭ ءبىر سەبەبى وسى.
اۋىلداعى ءبىلىم وشاعىنىڭ جاعدايى بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەدى دەسەك, جالعان بولار ەدى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جەتىلدىرۋ ءالى دە وڭىنان ورالىپ وتىرعان جوق. بۇگىنگى كۇنى وبلىستىڭ 66 ءبىلىم وشاعىندا سپورت زالى جوق. اۋىل تۇگىل وبلىس ورتالىعىنىڭ وزىندە دە كەلەڭسىز كورىنىس قىلاڭ بەرۋدە. ماسەلەن, كوكشەتاۋ قالاسىنداعى گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق ليتسەيىندە سپورت زال مۇلدەم جوق. جاس ورەندەر قىستا شاڭعى تەبۋ مەن ۇستەل ويىندارىمەن, وزگە ۋاقىتتا جەڭىل اتلەتيكامەن عانا اينالىسا الادى.
ايماقتا سپورت زالداردىڭ تاپشىلىعىنان بۇلاندى اۋدانىنداعى التىندى ورتا مەكتەبىندە جاڭا سپورت زالىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ال ەسكى عيمارات اپاتتى جاعدايدا. تسەلينوگراد اۋدانىندا ۇلكەن سپورت زالدارى بار 4 جاڭا مەكتەپ سالۋ جوسپارلانۋدا. ياعني قوسشى مەن قوياندىدا – 1200 ورىندىق جانە ماكسيموۆكا مەن قاجىمۇقان ورتا مەكتەپتەرىندە 300 ورىنعا شاقتالعان ەكى مەكتەپ سالۋ كوزدەلگەن. ارشالى اۋدانىنداعى يجەۆسك ورتا مەكتەبىنە قارجى ءبولىنىپ, جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇلاندى اۋدانىندا ماكينسك قالاسىنداعى №3 ورتا مەكتەپتىڭ سپورت زالى تاياۋدا عانا اياقتالدى.
ءسوز سوڭىن شيىرىپ ايتقاندا, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ احۋالى ماقتانارلىق جاعدايدا ەمەس. تىعىرىقتان شىعىپ, تالاپ بيىگىنەن كورىنۋ ءۇشىن جان-جاقتى ويلاستىرىلعان كەشەندى شارا قاجەت ءتارىزدى. ايتالىق, ءبىلىم وشاعىندا, ءبىلىم وشاعىنىڭ ارقاسىندا ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان اۋىلدى دا امان الىپ قالاتىن شەشىم كەرەك.
اقمولا وبلىسى