ەڭبەك ادامى – الەۋمەتتىك قۇرىلىمداردىڭ ماڭىزدى بولشەگىنە اينالۋى ءتيىس. ەڭبەك يدەياسى – ازاماتتىق قۇلشىنىستى ارتتىرىپ, قوعامدى توپتاستىرۋشى, يدەيالىق-باعدارلىق ۇيىستىرۋشىعا اينالا الادى. قوعامنىڭ بارلىق توبىنا ءتان ەڭبەك يدەياسى ادامداردى الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە ءبولىپ قاراماستان بارلىعىن تولىق قامتيتىن الەۋەتكە يە.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جىلعى 5 مامىردا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا «شىندىقتى ايتساق, شەتەلدەردە حالقىمىز ناعىز ەڭبەكقور جۇرت رەتىندە ءالى تانىلا قويعان جوق. بۇل ءبىزدىڭ بەدەلىمىزگە دە ەداۋىر نۇقسان كەلتىرەدى. قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا عانا كوپ ماسەلەنى شەشىپ, مەملەكەتىمىزدى دامىتامىز, ءال-اۋقاتىمىزدى ارتتىرامىز», دەگەن بولاتىن.
الەۋمەتتىك ءومىردى ەڭبەك يدەياسى اياسىندا ۇيىمداستىرۋدى مەملەكەت دامۋىنىڭ العىشارتى رەتىندە قاراۋ ورىندى. قوعامدىق قاتىناستاردا جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيتىن جاستاردىڭ بولۋى, اۋادان اقشا جاساپ, تەز تابىسقا كەنەلگىسى كەلەتىن ويلاردىڭ تارالۋى, جەڭىل جۇمىستى مىسە تۇتاتىن ادامدار قاتارىنىڭ كوبەيۋى جالپى قوعامدىق سانانىڭ پروگرەسسيۆتىلىگىنە قارسى سالماق تۋدىرۋى مۇمكىن. سوڭعى وقيعالار تىزبەگىندە كۇماندى قارجىلىق ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىنە, ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ لوتورەياسىنا قاتىسۋ سەكىلدى پاتەرناليستىك كوڭىل-كۇيدى كوبەيتەتىن شارالارعا كوپتەگەن ادامدار تارتىلىپ جاتىر.
قوعامدىق سانادا كەڭ ەتەك الىپ كەتۋى مۇمكىن توعىشارلىق, ماسىلدىق, ەنجارلىق سەكىلدى الەۋمەتتىك باعدارلار ورناي باستاعاندا ەڭبەك ەتۋگە دەگەن ىنتا مەن جىگەر ازايىپ, جۇمىس ونىمدىلىگى تومەندەي تۇسەدى. ادام مۇمكىندىكتەرىن اسىرا باعالاپ, ەڭبەك نارىعىن قازىردەن تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ قولىنا ۇستاتۋ تۋرالى بولجامدار راسقا اينالعان كۇننىڭ وزىندە ونىڭ كوكجيەگى ازىرگە كوز قارىقتىرادى. ەندەشە ەڭبەك كۇشىن ۇيىمداستىرۋ, كادرعا ارقا سۇيەۋ بۇگىندە وزەكتى بولىپ قالا بەرمەك.
وسى رەتتە, ادام كاپيتالى تۋرالى تۇجىرىمدار تەك وزىق شىققانداردى ماراپاتتاپ, كوتەرمەلەۋگە باعىتتالعاندىعىن اتاپ وتكەن ءجون. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نىسانى دا, ونىڭ جۇزەگە اسۋ نۇكتەسى دە الەۋمەتتىك قۇرىلىمدار بولىپ تابىلادى. ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى بەرىك الەۋمەتتىك ءتارتىپ ارىپتەستىككە ۇلاسىپ, ماقساتتى مەجەلەرگە قول جەتكىزۋى كەرەك. ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى مەن دامۋى وسى الەۋمەتتىك ءتارتىپتىڭ تسيركۋلياتسياسىنا تىكەلەي بايلانىستى.
ەلدەگى كوروناۆيرۋس ىندەتىنە بايلانىستى ورناعان توتەنشە جاعداي ۋاقىتىندا ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى دارىگەرلەر مەن پوليتسەيلەردىڭ قولىنا قارادى. سول سەكىلدى, كەز كەلگەن جۇمىسشى كۇشىن تالاپ ەتەتىن سالالاردىڭ بارلىعى قاراپايىم ادامداردىڭ ەڭبەك قولىنسىز ءبىر قادام العا باسپايتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا, قوعامدا ەڭبەك ادامىنىڭ الەۋمەتتىك بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرۋ, ادال ەڭبەككە ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەندىگى ءسوزسىز.
ەڭبەك ادامىنىڭ دارەجەسى مەن قوعامداعى ورنىن ايقىنداۋ بىرنەشە ماسەلەلەرگە بايلانىستى قاجەت ەتىلەدى. بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك سالاداعى وزگەرىستەر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىنە سايكەسە بەرمەيدى. ەكىنشىدەن, اسىرە ساياسيلانعان توپتار مەن پوپۋليستىك ۇرانداردىڭ كوبەيۋى مەملەكەت دەڭگەيىندە ەڭبەك ادامىنىڭ ءرولىن ءوسىرۋدى قاجەت ەتەدى. ۇشىنشىدەن, قايتىمدى الەۋمەتتىك ساياسات. قوعامنىڭ ءالجۋاز توپتارىنا باعىتتالعان الەۋمەتتىك پاكەتتەر جۇرتشىلىقتىڭ ەڭبەككە قۇلشىنىسىنا كولەڭكە تۇسىرمەۋى ءتيىس. تورتىنشىدەن, جاستارعا تاربيە بەرۋدىڭ باستى قۇرالى رەتىندە ەڭبەك يدەياسىن ىلگەرىلەتۋ قاجەت. بەسىنشىدەن, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى كوتەرىپ, ءوز تاعدىرىن قولىنا الاتىن جەتىلگەن تۇلعالاردى قالىپتاستىرۋ.
ءار سالادا ەڭبەك ادامى ءۇشىن كورسەتىلەتىن قىزمەت پەن الەۋمەتتىك كوتەرمەلەۋلەردە جەڭىلدىكتەر قاراستىرۋدىڭ يدەولوگيالىق ءمانى بار. وزبەكستان تاجىريبەسىندە كوشە سىپىرۋشىسىنا ءۇي كەزەگىن الاردا باسىمدىق بەلگىلەنگەن. ال اعىلشىنداردا الەۋمەتتىك ستيمۋل كوزدەلگەن ۆيكتوريا كرەسىنىڭ لاۋرەاتى قاتارداعى جاۋىنگەر بولعان كۇننىڭ وزىندە شەرۋ ۋاقىتىندا گەنەرال شەندىلەردىڭ الدىندا كەلۋگە تولىق قۇقىلى.
«ەڭبەك – ءبارىن جەڭبەك» قوعامنىڭ ۇرانىنا اينالۋ ءۇشىن دە كوزقاراستىق, اقپاراتتىق ىقپال ەتۋ قۇرالدارى ارقىلى ۇزدىكسىز جۇمىس جۇرگىزىلۋى كەرەك. اسىرەسە ەڭبەكتى باعالاۋ, ءوز سالاسىنىڭ مامانى بولۋ, ادال قىزمەت ەتۋ تاعى باسقا قۇندىلىقتار باستى نازاردا بولعانى شارت.
ەڭبەك ادامى يدەياسى الەۋمەتتىك تۇرلاۋلى كۇشكە اينالۋى ءۇشىن ەڭبەك ادامىنىڭ بەينەلىك ۇلگىدەگى الەۋمەتتىك پورترەتىن قالىپتاستىرعان ورىندى سەكىلدى. ول مۇعالىم, دارىگەر, ماشينيست, اسپازشى بولۋى دا مۇمكىن. كاسىبى مەن قىزمەتى وڭ باعالانعان سالانىڭ ەڭبەك ادامىنىڭ پورترەتى مەن ءتۇسى, فورماسى الەۋمەتتىك ۇلگىلەردە (توسبەلگى, مەكتەپ فورماسى سەكىلدى) بەينەلەنىپ, قوعامدا ادال ەڭبەككە دەگەن وڭدى رەزونانستىق كۇي تۋدىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. بۇل رەتتە, ەڭبەككە ىنتالاندىرۋدىڭ باسقا دا ويلاستىرىلعان ءادىس-تاسىلدەرىنىڭ جۇيەسىن ازىرلەۋگە بولادى.
قورىتا كەلگەندە, ەڭبەك ادامى يدەياسى جالپى حالىقتى ەڭبەككە جۇمىلدىرىپ, ەڭبەك ادامىنا دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرۋى ءتيىس.
ماركەتينگ دامىعان زاماندا ءىرىلى-ۇساق كومپانيالار ەڭبەككە ىنتالاندىرۋدىڭ ءتۇرلى تاسىلدەرىن وندىرىسكە ەندىرۋدە. مۇنداي جەكەلەگەن مىسالدار ارقىلى ولاردىڭ تابىستى كاسىبىنىڭ قۇپياسىن تۇسىندىرۋگە بولار ەدى. سول سەكىلدى, مەملەكەت دەڭگەيىندە تۇتاس ءبىر يدەولوگيالىق قوندىرما ارقىلى ەڭبەككە دەگەن ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسىن وزگەرتىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن تابىسىنىڭ ارتۋىنا قول جەتكىزۋگە بولادى.
جالپى ەڭبەك ادامى يدەياسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە ساي كەلەدى. وندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ساناعا سىڭگەن پاتەرناليستىك پيعىل مەن ماسىلدىقتان ارىلتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگى ايقىندالعان. ەڭبەك ادامىنا مەملەكەت تاراپىنان مارتەبە بەلگىلەپ, كوتەرمەلەۋ ماڭىزدى. بۇل ادامداردى سەنىمدىلىككە, جەكە بەلسەندىلىككە, ماقساتتار مەن ويلاردىڭ بىرلىگى ارقىلى تۇراقتىلىق پەن ۇيلەسىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە اتسالىسۋعا ۇندەيدى. وسىلايشا قازىرگى تاريحتىڭ ەڭ قيىن ساتتەرىندە ءوزىمىزدى جانە مەملەكەتتىلىگىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن بويىمىزعا جاقسى قاسيەتتەردى, قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرامىز. وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋدا ەڭبەك ادامى يدەياسى ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسارى ءسوزسىز.
نۇرعيسا كوشەروۆ,
ساياساتتانۋشى