ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى اگرارلىق سالانىڭ دامۋ دەڭگەيىنە كوز جۇگىرتىپ كورەيىك. بىلتىر وزبەكستاندا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 28,7 پايىزعا جەتىپتى. شيكىزات رەسۋرسىنا كەندە ەمەس تۇرىكمەنستان دا اتاكاسىپتى دامىتىپ جاتقانى بايقالادى – 20 پايىز. ءۇشىنشى ورىندا 19,2 پايىزبەن تاجىكستان تۇر. قىرعىزستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 11,6 پايىز بولسا, قازاقستاندا بار بولعانى 4,4 پايىز.
كورىپ وتىرعانىمىزداي, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە اتاكاسىپتەن قاشىقتاپ كەتكەنى ءبىزدىڭ حالىق ەكەن. جىل باسىندا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ: «اۋىل شارۋاشىلىعى تالاي ەكسپەريمەنت جۇرگىزىلگەن, كوپ ازاپ شەككەن سالا» ەكەنىن سىناعانى وسىعان بايلانىستى.
اگروسەكتورى دامىماعان ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋى, ءوز حالقىن ءوز جەرىندە دايىندالعان ونىممەن اسىراۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنى بەلگىلى. بۇل ورايدا ەلىمىزدىڭ دۇكەن سورەلەرىندەگى ازىق-ت ۇلىكتىڭ 35 پايىزىن يمپورتتىق ءونىم قۇرايتىنىن ايتا كەتەيىك. قازاقستانعا ازىق-ت ۇلىك ەكسپورتتايتىن 25 مەملەكەتتىڭ قاتارىندا رەسەي, ۋكراينا سياقتى جاقىن ماڭايداعى ەلدەردى ايتپاعاندا يتاليا, نيدەرلاند, يرلانديا سىندى ەۋروپا مەملەكەتتەرى, گانا, كۋبا سياقتى دۇنيەنىڭ ءبىر قيىرىندا ورنالاسقان ەلدەر دە بار.
سىرتتان كەلەتىن ءونىم كوپ بولعاسىن با, ايتەۋىر سوڭعى 3 جىلدا ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى 30 پايىزدان ارتىق قىمباتتاپتى. ياعني تاعامدى سىرتتان تاسۋدىڭ سالدارى تەڭگەنىڭ تەربەلىسكە تۇسۋىنە دە اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جەتەكشى ەكونوميسى سەرگي زوريانىڭ ايتۋىنشا, COVID-19 پاندەمياسى ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى مەن اگرارلىق سەكتور ءونىمىنىڭ ەكسپورتىنا ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. ءىرى ەكسپورتتاۋشى سانالاتىن 16 مەملەكەت بيىلعى ناۋرىز-مامىر ايلارى ارالىعىندا ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا شەكتەۋ قويدى. الداعى بىرنەشە ايدا ىندەتتىڭ بەتى قايتپاسا, تاۋار اينالىمىن شەكتەۋشىلەردىڭ قاتارى تولىعا ءتۇسىپ, ەكسپورتقا اۋزىن اشىپ وتىرعان قازاقستان سياقتى ەلدەردىڭ جاعدايى قيىنداپ كەتۋى مۇمكىن.
– ورتالىق ازيا ەلدەرىندە حالىقتىڭ شىعىنىنىڭ 40-60 پايىزى تاماقتانۋعا جۇمسالادى. كارانتين كۇشەيسە, ازىق-ت ۇلىكتىڭ كەي ءتۇرىنىڭ باعاسى شارىقتايدى, ادامداردىڭ تابىسى تومەندەيدى. اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىسىنىڭ توقىراۋى, شيكىزاتتى ساقتاۋعا قاتىستى پروبلەمالار, تاسىمال جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋى جاعدايدى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى ىقتيمال. ودان بولەك, كارانتين كەزىندە شىعىنعا ۇشىراعان جەرگىلىكتى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن وندىرۋشىلەردىڭ نەسيەسىن جابۋىنا قاتىستى دا ماسەلە تۋىندايدى. قورىتا كەلگەندە, 6 اي ىشىندە ەكونوميكالىق رەتسەسسياعا بايلانىستى ازىق-ت ۇلىكتى ىشكى تۇتىنۋ دەڭگەيى قۇلدىراپ, ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارى دەۆالۆاتسياعا ۇشىرايدى دەگەن كوڭىلسىز بولجام بار, – دەيدى سەرگي زوريا.
جالپى, ەلىمىزدە اگروسەكتوردى ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالدىرۋ تۋرالى مەجەلى مىندەتتىڭ العا قويىلعانىنا بىرنەشە جىل بولعان-دى. ارىگە بارماي-اق, بىلتىر سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى جارتى تريلليون تەڭگەنى قۇراپ, الدىڭعى جىلعى مەجەدەن 41 پايىزعا اسىپ ءتۇسىپتى. 82 مىڭ ءىرى قارا, 370 مىڭنان استام ۇساق مال ساتىپ الۋعا «قازاگرو» 63 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولدى. ءتيىستى مينيسترلىك تاراتقان اقپارعا سەنسەك, قازاقستاندا وندىرىلگەن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارى الەمنىڭ 72 ەلىنە ەكسپورتتالادى ەكەن. بىلتىر ەكسپورت كولەمى 6,4 پايىزعا ارتىپ, 3,3 ملرد. اقش دوللارىن قۇراپتى. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى 2,2 پايىزعا, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى 2,4 پايىزعا وسكەن.
الايدا ءوندىرىس كولەمىنىڭ وسكەنى 1 جىلدا ازىق-ت ۇلىك قۇنىنىڭ 10 پايىزدان ارتىق قىمباتتاۋىنا توسقاۋىل بولا المادى. اسىرەسە جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ازىق-ت ۇلىك تۇرىنە جاتاتىن كارتوپ, پياز, ءسابىز, نان, سيىر مەن قوي ەتى, قانت جانە باسقالارىنىڭ باعاسى كوتەرىلدى.
قالاي بولعاندا دا, جىلدار بويى شيكىزات ەكسپورتىنا يەك ارتقان ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن سىن ساعاتى تۋعان سىڭايلى. «ارپا-بيداي – اس ەكەن, التىن كۇمىس – تاس ەكەن» دەگەن ءسوزدىڭ اقيقاتتىعىنا COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە كوز جەتكىزگەن جايىمىز بار. ءتيىستى مينيسترلىك تاراتقانداي, اگرارلىق سەكتورداعى الەۋەتىمىز شىنىمەن دە ارتتى ما, الدە جوق پا, ونى بىلەتىن ۋاقىت الىس ەمەس سىڭايلى.