تىرشىلىك ىرعاعىن تەڭسەلتىپ جىبەرگەن توتەنشە جاعداي, كارانتين شارالارى ەشكىمگە وڭاي تيگەن جوق. ال كۇندەلىكتى كىرىسى مەن شىعىسىن قالت جىبەرمەي قاداعالاپ, ءناسىبىنىڭ اعىنىن رەتتەپ وتىرعان كاسىپكەرلەردىڭ دە قاپەلىمدە ابدىراپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. الايدا وقىستان كەزدەسەتىن قيىن جاعدايلارعا تەز ءارى ءتيىمدى بەيىمدەلىپ, تىعىرىقتان شىعار ۇتىمدى جولدى تابا بىلگەن كاسىپكەرلەر ەتەك-جەڭىن جيناپ الدى. دەگەنمەن, ولار قارجىلىق قيىندىقتار ءالى دە ءوز شەشىمىن تاباتىن كۇندى كۇتۋدە.
ماڭعىستاۋلىق كاسىپكەرلەر ەلدە توتەنشە جاعداي جاريالانعان تۇستا ءبىراز كەدەرگىلەرمەن بەتپە-بەت كەلدى. اقتاۋداعى 20 جىلدان استام ۋاقىت جيھاز نارىعىندا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندى يرينا بەلياەۆا باسقارادى. 1997 جىلى ىرگەسى قالانعان مەكەمە 7 اداممەن جۇمىسىن باستاپ, بۇگىندە 250 ادامدى ەڭبەكپەن قامتىپ وتىرعان ىرگەلى ۇجىمعا اينالدى.
كارانتين كەزىندە كومپانيا ءبىراز قيىندىققا ۇشىرادى. دۇكەندەرى جابىلىپ, قىزمەتكەرلەر تۇتاستاي اقىسىز ەڭبەك دەمالىسىنا كەتتى. وسى ارالىقتا مەملەكەتتەن بولىنگەن 42 500 تەڭگە كاسىپورىن جۇمىسشىلارىنا تولەنىپ, كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. توتەنشە جاعداي جاريالانعان ايدا كىرىس 100% توقتاپ قالدى. كاسىپورىن باسشىلارى ويلانا كەلە, بيزنەستىڭ ونلاين ساتىلىم تۇرىنە كوشۋدى ءجون دەپ شەشتى. سوعان قاراماستان, ءساۋىر ايىندا جوسپاردىڭ 25%-ى عانا ورىندالدى.
– حالىققا جىلدام قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن بەينەقوڭىراۋمەن جۇمىس ىستەدىك. بىراق جيھاز ونەركاسىبىندە ءونىمدى كوزبەن كورمەي الۋ مۇمكىن ەمەس. الگى بايلانىس تۇرىمەن تاڭدالعان تاۋاردى تۇتىنۋشىلارعا جان-جاعىنان ءتۇسىرىپ كورسەتىپ, تاڭداۋ جاساۋىنا بارىنشا جاعداي جاسادىق. جيھازدى ۇيىنە دەيىن جەتكىزىپ بەردىك. جيھاز جاساۋعا قاجەتتى ماتەريالدار قۇنى دا 10-20%-عا ءوستى. دوللاردىڭ قىمباتتاۋى بىزگە ەكىنشى سوققى بولدى. ويتكەنى بارلىق ماتەريالدار, فۋرنيتۋرالار شەتەلدەن تاسىمالدانادى. تاۋارلار ساتىلىمى ءتۇسىپ كەتتى. دۇكەنىمىزدى اشۋعا جاقىندا عانا رۇقسات الدىق. ونلاين ساتۋ ءالى دە جۇرگىزىلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە جۇمىسىمىزدى كۇشەيتتىك. ويتكەنى حالىقتىڭ ساناسىندا ءالى دە قورقىنىش بار. قاشىقتان ساۋدا جاساۋدى قولاي كورەدى, – دەيدى يرينا بەلياەۆا.
كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, ساۋدانىڭ بۇرىنعى قالىپقا كەلۋىنە ءالى ءبىراز ۋاقىت قاجەت. مامىر ايىندا جۇمىس قارقىنىنا 50% قوسىلدى, ماۋسىمدا 60%-عا جەتكىزسە, شىلدەدە 80%, ال قىركۇيەكتە تولىقتاي بىلتىرعى كورسەتكىشكە كوتەرىلۋ جوسپارلانىپ وتىر.
كاسىپورىننىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە دە ءبىراز نەسيەسى بار. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن نەسيە ءۇش ايعا شەگەرىلگەن. ەشقانداي ءوسىمپۇل سۇراماعان بانك كارانتيننەن كەيىنگى قيىندىق سالدارىن سارالاپ, جەڭىلدىك جاسادى.
ماڭعىستاۋدا زيۆيرا حاسانوۆا 20 جىل بويى جەتەكشىلىك ەتەتىن, جۇمىسشى كيىمىن, كۇندەلىكتى كيىم مەن اياقكيىم تىگەتىن «جامال-اي» كاسىپورنىنا دا كارانتيننىڭ تيگىزگەن كەدەرگىلەرى كوپ. جولدا قوزعالىستىڭ توقتاپ قالۋى قالالارمەن, ەلدەرمەن بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. ءتارتىپ كۇشەيتىلگەن كەزدە كاسىپورىنداعى 160-تان استام ادام ەڭبەك دەمالىسىنا جىبەرىلدى. باسقارۋشى قۇرام عانا ونلاين جۇمىس ىستەدى. بەتپەردە تىگۋمەن شۇعىلدانعان ماماندار قاۋىپسىزدىك شارالارىن قاتاڭ ساقتاپ, ارنايى كولىكپەن تاسىمالداندى. نەگىزگى جۇمىس جوسپارىنىڭ ۇشتەن ءبىرى توقتادى. دوللار مەن ەۋرو قۇنىنىڭ شارىقتاۋى شيكىزات باعاسىن دا ءوسىرىپ جىبەردى. بىراق قانداي قيىن جاعداي بولسا دا جۇمىسشىلار قىسقارتىلماعان. كومپانيا «سامۇرىق-قازىنا» جاريالاعان ساتىپ الۋلارعا قاتىسىپ, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىلارىن تولەپ وتىر.
اياقكيىم ءوندىرىسى تولىق توقتاپ قالدى. دۇكەندەر مەن ساۋدا ورىندارىنىڭ جابىلۋى ونلاين ساۋداعا كوشۋگە نەگىز بولدى. بىراق ونىڭ ءوزى تەك اقتاۋ قالاسىنىڭ نارىعىن عانا قامتيدى.
– بىزدەگى ەڭ كۇردەلى ماسەلە – سالىق تولەمى بولىپ وتىر. ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلگەن جەڭىلدىكتەرگە جەڭىل ونەركاسىپ رەتىندە قول جەتكىزە المايمىز. قازىر سالىق كولەمى ءوسىپ, ونى تولەۋ مىندەتى تۇر. كەشىككەن كۇندەرگە ءوسىمپۇل جۇرەدى, – دەپ قىنجىلادى كاسىپكەر زيۆيرا.
«جامال-اي» كاسىپورنىنىڭ سالىق ماسەلەسىندەگى قيىندىعى جەڭىل ەمەس. ۇزاق جىلداردان بەرى حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ, ساپالى اياقكيىم وندىرۋمەن تانىمال بولعان وتاندىق كاسىپورىننىڭ ماسەلەسى قۇزىرلى ورىندار تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ, وڭ شەشىلسە دەيمىز. كارانتيننىڭ كەدەرگىسىن ەڭسەرۋگە كورسەتىلگەن كومەك كۇش بەرسە قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ايتپەسە سالىقتىڭ ءوسىمپ ۇلى جۇمىسقا دا, جۇيكەگە دە سالماق بولارى انىق.
ماڭعىستاۋ وبلىسى