ماسىلدىڭ جۇگى مىڭ باتپان

ورتالىق باسشىسى ۋاقىت بەي­سەم­باەۆتىڭ ايتۋىنا قارا­عان­دا, بۇگىنگى تاڭدا جۇمىس ورنى دەگەنىڭىز جەتىپ ارتىلادى. جو­عا­رى, ورتا بىلىمدىگە دە, ءتىپتى مامان­دىعى جوقتارعا دا ءتاپ-ءتاۋىر تابىس تاباتىن مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. ءدال قازىر كۇنىنە 300 ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا بولادى. بۇل ورايدا, مەملەكەت تارا­پىنان زور قام­قور­لىق كور­سە­تىلۋدە. ءبىر عانا «ەڭ­بەك» باع­دار­لاماسىنىڭ شاراپاتى شە؟ ودان وزگە دە ەل قامىن ويلاپ, جۇرت جاع­دايىن جاقسارتۋعا باعىت­تال­عان باعدارلامالار مەن جاڭا جوبالار جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادامنىڭ الدىنان كەڭ جول اشىپ وتىر. قانداي جۇمىستى قالاي­سىڭ, قالاۋىڭ ءبىلسىن. بىراق سونىڭ وزىندە ۇمتىلىپ تۇرعان ادام از. جوعارى ءبىلىمى بار ادامدار ناق ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابىل­ماعاننىڭ وزىندە كاسىبي سالا­سى­نا جاقىن جۇمىسقا ورنالاسا الادى. تەك اتتەگەنايى, قاراپ وتىر­عاننان قارىن تويمايتىندىعىن قا­پەر­گە ىلمەۋ باسىم.

ورتالىق ماماندارى جۇمىس ىس­ت­ەيتىن ادام ىزدەپ كۇنى-ءتۇنى شارق ۇرىپ ءجۇر. ورتالىق بازارعا شاتىر تىگىپ, سول جەرگە ماماندارىن ورنا­لاستىرىپ, بوس جۇمىس ورىندا­رىن جارنامالايدى. ارنايى كولىكپەن قالا شەتىندەگى شاعىن اۋدانداردى, كراسنويار, نۇرلىكوش اۋىلدارىن الدەنەشە مارتە ءسۇزىپ شىققان. جەرگىلىكتى تەلەديداردا جۇگىرتپە جول توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. ادام اياعى كوپ جۇرەتىن ورتالىق كوشە­لەرگە باننەرلەر ىلىنگەن. جەر­گىلىكتى ءباسپاسوز بەتىندە قۇ­لاق­قاعىس ايتىلىپ, حابارلاما جا­سا­لىپ وتىرادى. سوندا دا جانىن جالداپ جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادام جوق.

– كوپكە توپىراق شاشقاندىق ەمەس, اقيقاتىن ايتقاندا, جال­قاۋ­لىق­تىڭ, ەرىنشەكتىكتىڭ كەسىرىنەن وسىنداي كورىنىس قالىپتاسىپ وتىر, – دەيدى ورتالىق ديرەكتو­رى ۋاقىت بەكايدار ۇلى, – «جۇ­مىس­­پەن قامتۋدىڭ جول كارتا­سى» باعدارلاماسى اياسىندا 11 مىڭنان استام ادامدى جۇ­مىس­پەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. قارجى دا بولىنگەن. ءبىر عانا وبلىس ورتالىعىندا 33 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. بۇل جو­با­لار جاڭادان 2,5 مىڭنان استام جۇمىس ورنىنىڭ اشىل­ۋى­نا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق وكى­نىشكە قاراي, وسى كۇنى جۇ­مىس­سىز جۇرگەن ادامداردىڭ ءوزىمدى-ءوزىم اسىرايىنشى, وتباسىم تارىقپاسىنشى دەيتۇعىن نيەتىن كورە الماي وتىرمىز. حا­لىق­تى جۇمىسقا تارتۋ ءىسى تەپسە تەمىر ۇزەتىن جاستارمەن عانا ەمەس, ەگدە ادامدارمەن دە جۇرگىزىلۋدە. ونداعى وي اتا-انالارى ەستىپ, ۇيدە جۇمىس جوق دەپ سىلتاۋرا­تىپ بوس وتىرعان بالالارىن جۇ­مىسقا ورنالاستىرسا ەكەن دەگەن­دىك.

بىراق سول ەڭبەكتىڭ ءبارى زايا كەتكەن ءتارىزدى. بوس جۇمىس ورىندارى بار ەكەنىن ەستىپ-ءبىلىپ, ورتا­لىق­قا كەلىپ جاتقان ادام از. كەي-كەيدە جۇ­مىس تابا الماي وتىرمىز دەگەن اڭ­گى­مەنى دە قۇلاق شالادى. بىراق شىن مانىندە ماسەلەنىڭ ءمانىسى باسقا.

– بۇل ەڭ الدىمەن قازىرگى جاس تولقىننىڭ تاربيەسىندەگى كەم­شىلىك, – دەيدى كوكشەتاۋ قالا­لىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ تورا­عاسى شياپ اليەۆ, – اتا-انالار با­ۋىر ەتى بالالارىنىڭ باسىنان قۇس ۇشىرعىلارى كەل­مەي­دى. جەلگە, كۇنگە تيگىزبەي الپەشتەپ باقپاق. ءسويتىپ, تۇتاس ءبىر ۇرپاقتى اقساۋساق قىلىپ تاربيەلەپ جاتىرمىز. بۇرىن قالا بالالارىنا قاراعاندا اۋىل بالالارى قارا جۇمىسقا ءپىسىپ-جەتىلگەن, شىنىققان, شىمىر, ىقىلاستى, ىنتالى بولۋشى ەدى. قازىر قالانىڭ دا, دالانىڭ دا بالاسى ساۋساعىن قيمىلداتقىسى كەلمەيدى. ەڭ الدىمەن ءبىلىم وشا­عىندا ەڭبەككە تاربيەلەۋ ماسە­لەسىن شيراتۋ كەرەك. بالانى قويىپ, اتا-انالاردىڭ وزدەرىن تاربيە­لەۋ كەرەك بولىپ تۇر-اۋ.

ورتالىق باسشىسىنىڭ ۋاجىنە قاراعاندا, اراگىدىك ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي جۇمىس ىزدەپ كەلگەندەر جالاقىسى از دەپ بۇ­رى­لا قويمايدى ەكەن. بىراق بۇل جەردە مىنانى ەسكەرۋ كەرەك, ەڭ تو­مەنگى جالاقى 85 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. جۇمىس ىزدەگەن ادام جۇمىسقا ورنالاسقاننان كەيىن ءوزىنىڭ اتقارعان شارۋاسىنىڭ كولەمىنە وراي ءتاپ-ءتاۋىر تابىس تاباتىنى بەلگىلى. قازىر قۇرىلىس, كۇردەلى جوندەۋ, جول سالۋمەن اينالىساتىن ۇجىمدارعا قول كۇشى وتە قاجەت بولىپ تۇر.

ۋاقىت بەكايدار ۇلىنىڭ اي­تۋ­ى­­نا قاراعاندا, ۋاقىتشا جۇ­مىس­قا عانا ەمەس, تۇراقتى جۇمىس ىس­تەي­تىن دە ادام تابىلماي وتىر. ەگەر جاقسى جۇمىس ىستەسە, ايىنا 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بار. جول قۇ­رى­لىسىمەن ا­ينالىساتىن مەكەمەلەر جۇمىسشى تابىلسا, كۇنىنە جەتى مىڭ تەڭگەدەن قولما-قول اقى تولەۋگە دايىن. قوعامدىق جۇمىسپەن اينالىسۋ ءۇشىن ەش­قان­داي ديپلومنىڭ, ءبىلىمنىڭ قاجەتى جوق. بۇرىن 200 ادامدى ەڭبەكپەن قامتۋ قاراستىرىلسا, كورو­ناۆيرۋس كارانتينى كەزىندە تاعى دا 200 ورىن قوسىلىپ وتىر. حالىق تارىعىپ قالماسىن دەگەن قام­قورلىق قوي.

ءدامحانالار مەن مەيرامحا­نا­لار اسپاز بەن داياشى تابا الماي كۇندىز قولدارىنا شىراق الىپ ىزدەپ ءجۇر. بۇل ارادا دا ورتالىق كومەككە كەلۋگە دايىن. ىنتاسى بار جاستاردى 15-20-دان توپتاپ ارنايى كۋرستار اشۋعا بولادى. ايتسە دە, ءبىزدىڭ جۇمىس ىستەگىمىز كەلەدى دەپ ۇم­تى­لىپ تۇرعاندار كورىنبەيدى. ەندى كىمگە وكپە ايتارسىڭ. ما­سەلەن, تىگىنشى جانە قوعامدىق تا­ماقتانۋ ورنىنا ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن قىسقامەرزىمدى كاسى­بي وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ قاراس­تىرىلعان. بۇل – ناتيجەلى جۇ­مىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شارا­پاتى. وقىتادى ءارى وقىعان ۋاقى­تىڭا ستيپەنديا تولەيدى. بىلايشا ايتقاندا, ەكى جەپ بيگە شىعاسىڭ.

– بۇدان ارتىق نە قاجەت ەكەن­دى­گىن تۇسىنە الماي وتىرمىز, – دەيدى ۋاقىت بەكايدار ۇلى, – شىن ما­نىندە بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىر ەمەس پە؟

«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كار­تاسى» باعدارلاماسى اياسىندا جالپى كولەمى 104 ملرد تەڭگە بولاتىن بىرنەشە جوبا جۇزەگە اسى­رىلماق. وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 1300 ادام جۇمىسپەن قامتىلۋى ءتيىستى بولسا, ازىرگە بار بولعانى 26 ادام عانا جۇمىسقا ورنالاسقان.

ون ەكى مۇشەسى ساۋ ادامدار ەڭبەك دەگەندە بەتىن باسىپ, اينا­لا قاشىپ جۇرگەندە, ور­تا­لىق­قا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار جۇ­مىس ىستەيمىن دەپ ءجيى كە­لەدى. 2019 جىلى ناتيجەلى جۇ­مىس­پەن قامتۋدى جانە جاپپاي كا­سىپ­­كەر­لىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىل­دار­عا ارنالعان «ەڭبەك» مەم­لە­كەت­تىك باعدارلاماسى شەڭ­بە­رىن­­دە جۇمىس ىستەمەك بولعان 136 ءوتىنىش ءتۇستى. ولاردىڭ 57-ءسى تۇ­راقتى جۇمىس ورنىنا ورنا­لاس­­­تىرىلعان, 23 مۇمكىندىگى شەك­­تەۋلى ادام كۆوتا بويىنشا قو­عام­­دىق جۇمىسقا جىبەرىلگەن, تور­تەۋى شاعىن نەسيەگە يە بو­لىپ­­­تى, 15-ءى «باستاۋ بيزنەس» كا­سىپ­­­كەر­لىك نەگىزدەرىن وقىتۋ جو­­با­سى بويىنشا ءبىلىم العان. ول­ار­دىڭ ءبىرى – ءىى توپتاعى مۇ­گە­دەك احات ساميگۋللين. قازىر سا­عات جوندەۋمەن اينالىسادى. قاي­تا­رىمسىز گرانت العان. قو­لى­نا تيگەن قارجىعا قاجەتتى قۇ­رال-ساي­­مان­دارىن ساتىپ الىپ, ءىسىن باس­تاپ كە­تىپتى.

– ولار ەڭ الدىمەن وزدەرىنىڭ بيزنەس-جوبالارىن ۇسىنادى. كە­يىن قۇجاتتار تۇگەندەلگەن سوڭ كو­ميس­سيا­دا قارالادى. كوميسسيا ما­قۇل­داسا, گرانتقا قول جەتكىزەدى. ءبىز ءبىر جىل جۇمىسىن قاداعالايمىز, قا­جەت كەزىندە كومەك كورسەتەمىز, – دەيدى ورتالىق مامانى نارقىز سادۋا­قا­سو­ۆا.

ماسىلدىقتىڭ جۇگى اۋىر ەكەنى بەلگىلى. سول جۇكتى بۇگىنگى تاڭدا قوعام مەن مەملەكەت كوتەرىپ تۇر.

اقمولا وبلىسى