وسى كۇنى نە كوپ, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى ونەر سايىستارى, بايقاۋلار مەن فەستيۆالدار كوپ, البەتتە, بۇل شارالاردىڭ ءبارى جاس وركەن – جەتكىنشەك ۇرپاقتىڭ تالابىن وسىرۋگە باعىتتالاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. رەسپۋبليكالىق دارەجەسى بار ءداستۇرلى بايقاۋلارىمىزدىڭ ءجونى ءبىر بولەك, اڭگىمە كەيىنگى كەزدە قىزىل ناۋقانعا اينالعان اقىلى بايقاۋلار تۋرالى, ولاردىڭ كاسىبي ماڭىزى مەن ماقساتى قانداي, ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ بەدەلىنىڭ ارتۋىنا ىقپال-سەبى قانشالىقتى دەگەندە.
حالىقتىق-كلاسسيكالىق ونەردىڭ وركەندەۋىنە, جاس ورىنداۋشىنىڭ شىعارماشىلىق بولاشاعىنا كەز كەلگەن ء(ان, كۇي, بي, ت.ب.) فەستيۆال, بايقاۋلاردىڭ اسەرى زور بولاتىنى داۋسىز. قازىرگى كەزدە تالاي جاس دارىندارىمىزدىڭ باعىن اشقان ءداستۇرلى دودالار قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى, امىرە قاشاۋباي ۇلى, نۇرعيسا تىلەندى ۇلى اتتارىندا, بۇل سايىستاردىڭ رەسپۋبليكالىق مارتەبەسى بار, وسى سايىستاردىڭ سوڭىن الا قالىپتاسقان حالىقارالىق «شابىت» شىعارماشىل جاستار فەستيۆالى دە ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ بەدەلىن بيىككە كوتەرە الاتىن شوڭ ونەر جارمەڭكەسى بولىپ سانالادى.
حوش, جالپى ونەر الامانىنىڭ مازمۇنى, باعدارلاماسى, ماقساتى, جاس تولقىنعا تيگىزەتىن شاراپاتى تۋرالى جالىقپاي ايتا بەرۋگە بولادى. بۇگىنگى اڭگىمە وسى بايقاۋلارمەن قاتار پايدا بولعان كوممەرتسيالىق باعىتتاعى بايقاۋلار تۋرالى بولماق.
كەيىنگى جىلدارى ءبىزدىڭ جوعارىدا اتاپ وتكەن ءداستۇرلى بايقاۋلارىمىزبەن اشىق باسەكەگە تۇسكەن كوممەرتسيالىق بايقاۋلار قاپتاپ كەتتى. بۇلاردىڭ قىسقاشا اۋ-جايى مىناداي, قاتىسۋشى اۋەلى بايقاۋ جارناسىن تولەيدى, سايىستىڭ شارتى مەن باعدارلاماسى بار بولعانمەن كۇردەلى ەمەس, سوعان ساي رەپەرتۋارلىق ەركىندىك پەن ورىنداۋشىلىق ەرىككە شەك قويىلمايدى, ياعني ءداستۇرلى كاسىبي بايقاۋداعىداي قالىپتاسقان قاتاڭ تالابى جوق. ارينە, بۇعان كەز كەلگەن قارجىلىق مۇمكىندىگى بار ءنانتالاپ جاس قاتىسا الادى. اقىلى بايقاۋلاردىڭ اۋقىمدىلىعى مەن نارىقتىق مەنەدجمەنتى وتە مىقتى, بالاباقشادان مەكتەپ, كوللەدج, كونسەرۆاتوريا, ۋنيۆەرسيتەتتەرگە دەيىنگى ارالىقتى قامتي الادى. ۇيىمداستىرۋشىلار تەك كاسىبي ءبىلىم بەرەتىن ونەر وشاقتارى عانا ەمەس, اۋەسقوي ورىنداۋشىلاردى دا ءباسىن بەرسە قاتىستىرا سالادى. سوڭعى ۋاقىتتاردا اقىلى باسەكەلەردىڭ قۇرىلتايشىلارىمەن قاتار دەلدالدارى دا پايدا بولا باستاعان. نارىققا بەلدى بەكەم بۋىپ بەيىمدەلگەن وسى دەلدالدار توبى رەسەي, تۇركيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, تمد, ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە وتەتىن «حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بايقاۋلارعا» ورتان قول ورەندەردى دە قاتىستىرا الادى. ارينە, ءار قاتىسۋشىنىڭ شىعىنى دوللار, ەۋرومەن ەسەپتەلىنەتىنى تۇسىنىكتى. بىراق ءوز پەرزەنتىنىڭ «جۇلدىز» بولعانىن ارماندامايتىن اتا-انا بولۋشى ما ەدى, بۇل شاراعا قارجىسىن اياماي توگەتىنى تۇسىنىكتى.
ەل اراسىندا بۇل سايىستاردى «جاعاجاي بايقاۋلارى» دەپ اتاۋ سالت بولىپتى وسى كۇنى. سەبەبى, شارا بارىسىندا شەتەلدىڭ جاقسى جەرلەرىن ارالاتۋ, جاعاجاي دەمالىستارى سياقتى ساياحات-ساپارلار شىعىنى دا باستاپقى تولەنگەن جارناعا كىرەدى ەكەن. قىسقاسىن ايتقاندا, «قالتاسىنا قاراي – مالتاسى» دەگەندەي, ءبارى سايىستىڭ قارجىلىق مۇمكىندىگىنە بايلانىستى. ءوز باسىم بۇل شارالارعا باسىبايلى قارسى دا ەمەسپىن, سەبەبى ورتان قول تالاپكەرلەردىڭ دە ءوز ارماندارى بولادى, ونەردىڭ اسقارى بولماسا دا قۇبا توبەسىنە شىعۋعا تولىق قۇقى بار. ونىڭ ۇستىنە نارىق زامانىندا زاڭعا قايشى كەلمەيتىن كاسىپتىڭ وركەندەۋىنە قوعام دا مۇددەلى, قازىناعا دا سالىق تۇسەدى دەگەندەي…كاسىبي مۋزىكا مەكتەپتەرىندە دە وسىنداي جاعداي بەلەڭ العان. مۇعالىمدەرىمىز «حالىقارالىق» دەگەن داڭقىنا قىزىعىپ, «اقشانىڭ بەتىنە قاراماي» شاكىرتتەرىن شەت ەلگە ساپارلاتادى. كەيبىرەۋلەرى الگى «حالىقارالىق» دارەجەلى ديپلومدارىن بۇلداپ, بەلگىلى ءبىر ماراپاتتارعا دا قول جەتكىزەدى. ال ەندى شەت ەلدە وتەتىن شارالاردىڭ ىشىندە «دەلفي ويىندارى» بايقاۋىنان باسقاسىنىڭ حالىقارالىق كاسىبي دەڭگەيى جوق ەكەنىن ەسكە تۇسىرەتۇعىن بولساق, وندا الگى اقىلى بايقاۋلاردىڭ مارتەبەلەرى بىزگە بەيمالىم. جالپى, قازاق مۋزىكاسىنا شەت ەلدىك مامان تورەلىك ايتپاق ەمەس. قازاقتىڭ كلاسسيكالىق ءانى مەن كۇيىن ساراپقا سالا الاتىن بايقاۋلار قازاقستاننان باسقا جەردە جوق, سەبەبى ءبىزدىڭ ۇلتتىق ونەرىمىزگە وزىمىزدەن باسقا كىم تورەلىك ايتا الۋشى ەدى؟
جانعالي ءجۇزباي,
كۇيشى, ونەرتانۋشى