جايىلىم پروبلەماسىن تالقىلادى

اتالعان كوميتەت وتىرىسىندا پارلا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, Nur Otan فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى نۇرجان اشىمبەتوۆ بۇگىندە اۋىل شارۋا قوجالىقتارى ىشكى نارىققا جەتكىزىلەتىن ءسۇتتىڭ 74,5%-ىن جانە ەتتىڭ 56%-ىن وندىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. الايدا مالعا جەتكىلىكتى جايىلىمنىڭ بولماۋى مەملەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ەرىكسىز قاۋىپ توندىرەدى.

ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سايكەس ەل تۇر­عىندارىنىڭ 41,5%-ى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. بۇل رەتتە ۇجىمداسقان شا­رۋا­­شى­­لىقتاردا شامامەن 3,2 ملن باس مال بولسا, ال قوسالقى شارۋاشىلىقتاردا بۇل كور­سەت­كىش ەكى ەسە كوپ, ياعني 6,7 ملن شاماسىندا.

مال باسىنىڭ شامامەن 80%-ى اۋىلدىڭ اينالاسىندا جايىلاتىندىقتان, ەلدى مەكەندەردىڭ 5-6 شاقىرىم راديۋستاعى جايى­لىمدىق جەرلەرى توزعان, توزىعى جەتكەن جەرلەردىڭ اۋماعى – 20,9 گەكتار. سونى­مەن قاتار اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن ون­دىرۋشىلەرگە 73,4 ملن گەكتار جەر بولىن­گەن, دەمەك رەزەرۆتە 47,1 ملن گەكتار جەر بار.

ء«دال قازىرگى ۋاقىتتا اقتوبە قالاسىنان باسقا بارلىق وبلىستاعى ەلدى مەكەندەر­دە جايىلىمدىق جەر جەتىسپەيدى. الايدا ءىرى شارۋاشىلىقتار بارلىق جەردە جايىلىم­دارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن جانە ولاردىڭ جارتىسىن پايدالانبايدى. بۇل جەرلەر ەت پەن ءسۇتتى وزدەرى ءۇشىن وندىرەتىن, اراسىندا ساتۋعا شىعاراتىن قارا­پايىم شارۋاشىلىقتارى بار اۋىل تۇرعىن­دارى ءۇشىن اۋاداي قاجەت», دەدى ن.اشىمبەتوۆ. 

ايتا كەتۋ كەرەك, Nur Otan پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى 2017 جىلعى اقپاندا كۇشىنە ەنگەن «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسىن ازىرلەگەن بولاتىن. ول ۋاكىلەتتى ورگان مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جايىلىمداردى ءتيىمدى باسقارۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىسىن كوزدەيدى. زاڭنىڭ باستى جاڭالىعى – ەلدىڭ ءار اۋىلدىق وكرۋگتەرى جەرگىلىكتى كليماتتىق ەرەكشەلىكتەردى جانە ءتيىستى اۋماقتاردا مال جايۋدىڭ ءتيىستى داستۇرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جايىلىمداردى باسقارۋ مەن ولاردى پايدالانۋدىڭ وزىندىك جوسپارىن ازىرلەيدى. بۇل جوسپار ءارى قاراي اۋداندىق ءماسليحاتتا بەكىتىلىپ, ادىلەت ورگاندارىندا تىركەلەدى.

«زاڭدا مەملەكەت مەنشىگى بولىپ تابىلاتىن اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان جايىلىمدار جەرگىلىكتى حالىققا انالىق ء(سۇتتى) مالدى كۇتىپ-باعۋعا قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن بەرىلەتىنى ناقتى كورسەتىلگەن. ال تاجىريبەدە قانداي؟ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر جەردى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە جالعا بەرگەن. اۋماقتىق پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتتەرى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى, اكىمدىكتەردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى – پارتيا مۇشەلەرى, اكىم ورىنباسارلارىنان باستاپ جەر قاتىناستارى بولىمدەرىنىڭ باسشىلارى قايدا قاراپ وتىر؟ بارلىق اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن تەكسەرۋ جانە جەر كاداسترىن تسيفرلاندىرۋ وتە باياۋ ءجۇرىپ جاتىر جانە بارلىعى بىردەي ساپالى ەمەس. جايىلىمداردى باسقارۋ جانە ولاردى پايدالانۋ جوسپارى دا دايىن ەمەس, دەگەنمەن جىل سايىن جەردى گەوبوتانيكالىق تالداۋعا شامامەن 7 ملرد تەڭگە بولىنەدى ەكەن», دەدى ن.اشىمبەتوۆ.

ءوز كەزەگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ايدارحان ساپاروۆ, ەگەر جايىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەشىلەتىن بولسا, جەرگىلىكتى جەرلەردە زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ماسەلە تۋىندايتىنىن ءتۇسىندىردى.

«جەرگە تولىق ماسشتابتى گەوبوتا­ني­كا­لىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قارجىلىق رەسۋرستار جوق, جايىلىمدىق جەرلەردى اۋىستىرۋ سحەمالارى مەن جوس­پارلارىن تىركەۋ كەزىندە ادىلەت ورگاندارى كەدەرگى كەلتىرەدى, جەر ۋچاسكەسىنىڭ مەنشىك يەسى وزگەرگەن كەزدە جوسپارلار شىعىن اكە­لەدى. وسىعان وراي, جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بىزگە دەپۋتات­تار­دىڭ كومەگى قاجەت», دەدى اۋىل شارۋا­شى­لىعى ۆيتسە-ءمينيسترى.

پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتى مۇشە­­لەرى­نەن قۇرالعان جۇمىس توبى وتىرى­سىنىڭ قورىتىندىسىندا, اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى جانە Nur Otan پارتياسى فراكتسياسى دەپۋتاتتارىنا جايىلىمدىق جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا جايىلىمدىق جەرلەردى ءبولۋ, تاراتۋ جانە الىپ قويۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن زاڭنامالىق اكتىلەرگە مىناداي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار پاكەتىن ازىرلەۋ ۇسىنىلدى:

- جايىلىمدا ءبىر جىل بويى مال جا­يىلماسا نەمەسە مال جايۋعا رۇقسات ەتىلگەن جەر 40%-ىنان كەم مولشەردە پايدالانىلىپ وتىرعان بولسا, جەردى الىپ قويۋ مۇمكىندىگى;

-جايىلىمداردى باسقارۋ جوسپارلارى مەن جايىلىمداردى اۋىستىرۋ سحەمالارىن بەكىتۋ جانە ولاردىڭ قولدانىلۋ مەرزىمىن 2 جىلدان 5 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدىڭ جاڭا جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبى;

- جايىلىمداردى پايدالانۋ ەرەجە­لەرى­نىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ پروتسەسىنە جەر­گىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ دا اتسالىسۋى.

سونىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنە توپىراق, گەوبوتانيكالىق جانە باسقا دا زەرتتەۋلەرگە بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىنا اۋديت جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى.

جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا 2002-2004 جىلدارى جاسالعان ەلدى مەكەن­دەردىڭ ۇيىمدىق-ەكونوميكالىق قۇرىلى­مى­نىڭ جوسپارلارىن قايتا قاراۋ جانە وسى جوس­پارلارعا سايكەس ەلدى مەكەندەرگە بە­رىلگەن جايىلىم جەرلەردى مەملەكەت مەن­شىگىنە قايتارۋ شارالارىن قابىلداۋ قاجەت.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە وسى جوسپارلاردى ازىرلەۋگە قاتىساتىن اكىمدىك ماماندارى ءۇشىن جان-جاقتى وقىتۋ جۇمىسى ۇيىمداستىرىلۋى قاجەت.