ۇدەمەلى سالىق جۇيەسىندە شەتەلدىك تاجىريبەلەر ەسكەرىلە مە؟

پرەزيدەنت نە دەدى؟

ەلىمىزدە جاريالانعان تو­تەنشە جاع­داي 11 مامىردا رەسمي تۇردە اياقتالدى. وسى كۇنى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعا­لى­عىمەن توتەنشە جاعداي جو­نىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قورى­تىندى وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا پرەزيدەنت جەكە كىرىس سالىعىنىڭ ۇدە­مەلى ولشەمىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىگىنە توقتالعان بولاتىن.

«الەۋمەتتىك ادىلدىك ءۇشىن جالاقى مەن باسقا دا كىرىس تۇر­لەرىنە قاتىستى جەكە كىرىس سالى­عىنىڭ ۇدەمەلى ولشەمىن ەن­گىزۋ ماسەلەسىن پىسىقتايتىن ۋا­قىت جەت­تى. ۇدەمەلى ولشەمگە ساي­كەس جا­لاقىسى تومەن ازامات­تار سا­­لىقتى قازىر­گىدەن از تو­لەي­­دى. ال ەڭبەكاقىسى جو­عا­رى قىز­­مەت­­­كەرلەردىڭ تولەيتىن سا­لى­­عى ارتادى. ماقساتىمىز – ەڭ­بەك­اقى تولەۋ­دىڭ  مەيلىنشە كەڭ تا­راعان ءارى جاسىرىن ءتاسىلىن «كولەڭكەدەن» شىعارۋ. ەگەر ءتيىستى سالىق مولشەرى قىسقاراتىن بولسا, جالاقىنى جاسىرىن تولەۋدىڭ قاجەت­تىلىگى بولمايدى», دەدى مەم­لەكەت باس­شىسى.

كەيىننەن الماتىعا بارعان ساپارىندا پرەزيدەنت اتالعان ماسەلەگە اي­نالىپ سوعىپ, ۇدەمەلى سالىقتىڭ ىق­تيمال نۇس­قاسى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, حا­لىقتىڭ اراسىندا ادىلەت ورناۋى ءۇشىن تابى­سى از ادامدار سالىقتى از, بايلار مەن باعلاندار كوبىرەك سالىق تولەۋى ءتيىس.

جاڭا جۇيەنىڭ قانداي ەرەكشەلىگى بار؟

بۇل جوبا ازىرگە تالقىلانىپ جاتقان­دىقتان, تابىس كولەمى, سالىق شكالاسى ءالى انىقتالعان جوق. سوندىقتان تابىسى از وت­باسىلارعا قانشالىقتى اسەر ەتە­تىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. ايتسە دە, ۇدەمەلى سالىق قالاي ەسەپ­تە­لەتىنىنە توقتالساق.

نەگىزى ۇدەمەلى سالىق سالۋ­دىڭ دا بىرنەشە ءتۇرى بار. قا­زىر­گى تاڭ­دا دامىعان مەملە­كەتتەردە  پايىزدىق مول­شەر­­لەمەمەن ۇدەمەلەۋ سالىق جۇيە­سى قولدانىلادى. ماسە­لەن, ۇلى­­بريتانيادا جىلدىق تابىسى 12500 فۋنت-ستەرلينگكە جەت­پەيتىندەرگە مۇلدەم سالىق سالىنبايدى. ال جالاقىسى 12 501-50 000 فۋنت-ستەرلينگ بولاتىن ازا­­ماتتارعا – 20 پايىز, كىرىسى 50 001-150 000 فۋنت-ستەرلينگتى قۇرايتىندار 40 پايىزىن مەملەكەتكە ساناپ بەرۋى ءتيىس. تابىسى 150 000 فۋنتتان اساتىندارعا سالىناتىن سالىق – 45 پايىزعا تەڭ.

ۇلىبريتانيانى مىسالعا كەل­تىرۋىمىز بەكەر ەمەس. ءاۋ باس­تا وسى­عان ۇقساس جۇيە ريم­ يم­پە­ريا­­سىندا كەزدەسسە دە, زا­­ماناۋي دا­ۋىردە ۇدەمەلى سالىق­تى ەڭ ال­­عاش ەنگىزگەن ءدال وسى اعىل­شىن­دار. سول كەزدەگى تۇماندى ال­­بيوننىڭ پرە­مەر-ءمينيسترى ۋيليام پيتت 1798 جىلى بيۋد­جەتتىڭ «جىر­تىعىن جاماۋ» ءۇشىن وسى جۇيە­گە يەك ارتتى. كەيىنىرەك اعىل­شىن­دار ۇدەمەلى سالىقتان باس تار­تىپ, قايتا قابىلداپ ءجۇرىپ, اقى­رىندا وسى­عان تۇراقتادى.

قارجى مەن ەكونوميكا­دان حابارى جوق ادامعا مۇن­داي جۇيە تۇسىنىكسىز كو­رىنۋى مۇم­كىن. دە­گەن­مەن, تۇماندى ال­بيون­داعى جۇيەنى قولدانا وتىرىپ, وسى ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بوريس دجون­سوننىڭ قانشا سالىق تولەيتىنىن ەسەپ­تەپ كورەيىك.

ۇلىبريتانيا ۇكىمەتىنىڭ سايتىندا كورسەتىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, پارلامەنت مۇشەلەرى جىلىنا 81 932 فۋنت-ستەرلينگ كو­لەمىندە جالاقى الادى. ال پالاتا سپيكەرى, پرەمەر-مينيستر سەكىلدى لاۋازىمدارعا قوسىمشا اقى تولەنەدى. مىسالى, پرەمەر-مينيستر 75 440 فۋنت ارتىق الادى. سوندا بوريس دجونسوننىڭ جىل­دىق جالاقىسى – 157 372 فۋنت-ستەر­لينگتى قۇرايدى.

ءبىر قاراعان ادامعا دجونسون مىرزا جالاقىسىنىڭ جارتىسىن سا­لىق­قا تولەيتىندەي كورىنۋى مۇم­كىن. بىراق مۇلدەم ولاي ەمەس. تۇسىندىرەيىك. ۇلى­بريتانيا سا­لىق جۇيەسىن بىرنەشە سا­تىلى ەكەنىن جوعارىدا كەلتىردىك. سو­عان سايكەس, جىلدىق تابىسى 12 500 فۋنت-ستەرلينگكە جەت­پەي­تىندەرگە سالىق سالىن­بايتىن بول­عاندىقتان, بۇل سومانى جا­لا­قىدان الىپ تاستاۋىمىز كەرەك ەدى. بىراق پرەمەر-مينيسترگە جە­ڭىلدىك بەرىلمەيتىندىكتەن, ونى ەسەپكە المايمىز. كەلەسى ساتى رەتىندە جالاقىسى 50 مىڭ فۋنتقا سالىناتىن 20 پايىزدىق شكالانى قولدانامىز. وسىلايشا نەگىزگى سومادان 50 000-دى الىپ, ونىڭ 20 پايى­زىن سالىققا تولەيمىز. سالىق – 10 مىڭ, قال­عانى – 107 372 فۋنت-ستەرلينگ. ءۇشىنشى ساتى رەتىندە بۇل سومانىڭ 40 پايىزىن سا­لىققا جۇمسايمىز (42 948,8 فۋنت-ستەرلينگ). سوندا جالپى بوريس دجونسوننىڭ تولەيتىن سالىعى شامامەن 52 949 فۋنتتى قۇرايدى. بۇل, البەتتە, قارابايىر ەسەپتەۋ. ايتپەسە, قوسىم­شا تاعى باسقا سالىقتاردى ەسكەرسەك, ۇلى­بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ قازىناعا تولەيتىنى وزگەشە بولۋى ىقتي­مال.

پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇسىنعان ۇدەمە­لى سالىق جۇيەسى ەلىمىزدە دە وسىنداي ءادىستى قولدانۋى اب­دەن مۇمكىن. مۇن­داي ەسەپتەۋ بۋح­گالتەرلەردىڭ جۇمى­سىن كو­بەيت­كەنىمەن, سالىق سالاسىن جەتىل­دىرىپ, قاراپايىم حالىقتىڭ تابىسىن ارت­تىرىپ, بيۋدجەت قورجىنىن قومپاي­تاتىنى ءسوزسىز.

بايلار دا جىلايدى...

ۇدەمەلى سالىق ءتاسىلىنىڭ دامى­عان ەل­دەردە قولدانىلاتىنىن جو­عا­رىدا ايت­تىق. بۇل جۇيە, اسى­رەسە بايلارعا سالماق سالا­دى. ماقا­لانىڭ باسىندا الەم­نىڭ ۇزدىك فۋت­بولشىلارى ليو­نەل مەسسي مەن كريشتيانۋ رونالدۋدى تىلگە تيەك ەتكەن ەدىك. ەندىگى كەزەكتى سولارعا بەرسەك. «بارسەلونانىڭ» سۇر­مەرگەنى دە, «يۋۆەنتۋستىڭ» شا­بۋىلشىسى دا سالىق­تان جال­تارعانى ءۇشىن ايىپپۇل تولەپ, شارت­­تى تۇردە باس بوستاندىعىنان ايىرىل­دى.

يسپانيا پروكۋراتۋراسى ليو­نەل مەسسي 2007-2009 جىلدارى ءتۇرلى جارنامادان تۇسكەن 4,1 ميلليون ەۋرو تابىسىن جاسىرىپ قالعانىن العا تارتتى. پيرەنەي تۇبەگىندەگى ەلدىڭ سوتى «التىن دوپ» يەگەرىن ايىپتى دەپ تاۋىپ, وعان 2 ميلليون ەۋرو كولەمىندە ايىپ­پۇل تو­لەۋدى مىن­دەتتەپ, 21 ايعا شارتتى تۇردە باس بوستاندىعىنان ايىردى.

ءدال سول سەكىلدى كريشتيانۋ رونالدۋ دا «رەال» ساپىندا دوپ تەۋىپ جۇرگەندە تابىسىن جاسى­رىپ, قازىناعا 14,5 ميل­ليون ەۋرو سا­لىق كەم تولەگەن. يس­پانيا سو­تى سۇرمەرگەننىڭ سوڭىنا تۇس­كەن پرو­كۋراتۋرانىڭ تاققان ايىبىن قانا­عات­تاندىرىپ, رونالدۋعا 19 ميلليون ەۋرو ايىپپۇل سالىپ, 23 ايعا شارتتى تۇر­دە باس بوستاندىعىنان ايىردى.

جاسىل الاڭدا جاسىنداي­ جار­قىل­دايتىن, قارسىلاس قورعاۋ­شىسىنىڭ تىزەسىن دىرىل­دەتەتىن ەكى فۋتبولشىنىڭ سالىق ماسەلەسىمەن تىكەلەي وزدەرى اينالىسپايتىنى, ارنايى زاڭگەرلەر جالدايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دەگەنمەن, يسپانيادا جىلدىق كىرىسى 60 مىڭ ەۋرودان اساتىندارعا 45 پايىز سالىق سالىناتىنىن ەسكەرسەك, زاڭگەرلەردىڭ ونى اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن بارىن سالاتىنى بەلگىلى.

فرانتسيادا دا ءدال وسىنداي سالىق ءتاسىلى بار. 2013 جىلى سول كەزدەگى ەل پرەزيدەنتى فرانسۋا ول­لاند تابىسى تىم كوپتەرگە ارناپ جاڭا جۇيە ەنگىزدى. وعان سايكەس, كىرىسى 1 ميلليون ەۋرودان اساتىندار قوسىمشا سالىق تولەۋى ءتيىس-تۇعىن. قوسىمشا شىعىن­داردى ەسەپتەگەندە, قالتالىلار تابىسىنىڭ 75 پايىزىن شىتىرلاتىپ ساناپ بەردى.

ف.وللاند مىرزانىڭ باستاماسى كوپ سىنعا ۇشىرادى. اسىرەسە تانىمال اكتەر جەرار دەپاردەنىڭ فرانتسيا ازاماتتىعىنان باس تارتىپ, رەسەيگە كەتكەنى دە تالاي جىر بولعانى ەسىمىزدە. كەيىنىرەك 2017 جىلى اتالعان سالىق ءتارتىبى جويىلدى.

قورىتىندى ورنىنا. پرەزي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىن­عان ۇدەمەلى سالىق ءالى قوعام­دىق ورتادا تالقىلانىپ, ابدەن پى­سىقتالاتىنى تۇسىنىك­تى. وسىن­­دايدا شەتەلدىك تاجىري­بە­­لەر, كىرىسىن جا­سىرعان قالتا­لىلاردى «قۇس­تىرۋدا» قانداي ءادىس قولدانعانى ەسكەرىلەتىنى ءسوزسىز.

الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندە سا­لىقتان جالتارعانداردى زاڭ شەڭبەرىندە قاتاڭ جازاعا تارتادى. سونداي-اق شەتەلدەن كەلىپ جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار دا نازاردان تىس قالمايدى. اسىرەسە ميلليونداپ جالاقى الاتىن فۋتبولشىلار, حوككەيشىلەر, كونسۋلتانتتار سەكىلدى مامانداردىڭ تابىسى قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى. شالىس باسقانعا ايىپپۇل سالىپ, ءتىپتى باس بوستاندىعىنان ايىرۋى مۇمكىن. ەلىمىزدە ەنگىزىلەتىن ۇدەمەلى سالىق جۇيەسىن تالقىلاۋ بارىسىندا شەتەلدىك وسىنداي تاجىريبەلەر دە ەسكەرىلەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.