قازاقستانداعى جۇيەلىك رەفورمالاردى جاڭعىرتۋ مەن جۇزەگە اسىرۋ, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ باعىتتارى جانە جاڭا ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تالدامالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى اشىق تالقىلاۋدىڭ كەزەكتى سەسسياسى ءوتتى. شارا بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى قورى جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ماكروەكونوميكالىق سالاسىن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىمەن تانىستىردى.
زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى تۇجىرىمدارى مەن كەڭەستەرى ونلاين ترانسلياتسيا اياسىندا ۇسىنىلدى. نەگىزگى سپيكەرلەر – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى قورىنىڭ جوبا جەتەكشىسى گ.پازىلقايىروۆا جانە Whiteshield Partners اعا مەنەدجەرى د. گاليتسكي. ءىس-شارانى Whiteshield Partners ەۋرازيا ايماعىنداعى سەرىكتەسى قانىش تولەۋشىن جۇرگىزدى.
ءىس-شاراعا كەلەسى ساراپشىلار شاقىرىلدى:
سەرگەي گۋريەۆ – پاريجدەگى ساياسي عىلىمدار ينستيتۋتىنىڭ ەكونوميكا پروفەسسورى (Science Po); انۋار ۋشباەۆ - Tengri Partners مەكەمەسىنىڭ باسقارۋشى سەرىكتەسى; ءسابيت حاكىمجانوۆ - قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ قارجى تۇراقتىلىعى جانە تاۋەكەلدەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى; سۇلتان ورازباەۆ - ماكروەكونوميست, PhD, گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى; پاۆەل ۆويتسەحوۆسكي - Whiteshield Partners ديرەكتورى, پولشانىڭ بۇرىنعى قارجى ءمينيسترى.تانىستىرۋ بارىسىندا زەرتتەۋ اۆتورلارى ەلدەگى ماكروەكونوميكالىق ورتانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ايتتى.
ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا جوبا جەتەكشىسى گۇلبانۋ پازىلحيروۆا COVID-19 پاندەمياسىنىڭ تارالۋى جاعدايىندا ماكروەكونوميكالىق جۇيەنىڭ ءارتۇرلى كۇيزەلىستەرگە يممۋنيتەتىن نىعايتۋ شارالارىن تالقىلاۋ جانە قابىلداۋ وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
Whiteshield Partners اعا مەنەدجەرى دميتري گاليتسكي ەلدەگى ماكروەكونوميكالىق ورتانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا نەگىزگى ماسەلەلەر مەن ۇسىنىمداردى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ەكونوميكالىق ءوسۋ مودەلى سوڭعى ۋاقىتتا تاۋار نارىقتارىنا تاۋەلدىلىككە وتە بەيىم بولا وتىرىپ, ءوز شەكتەرىن كورسەتتى, بۇل ءىجو-ءنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا, سالىستىرمالى تۇردە تومەن ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن كىرىستەردەگى تەڭسىزدىككە اكەلدى.
دميتري ماكروەكونوميكالىق ساياسات سالاسىنداعى جاڭا باستامالاردىڭ جيىنتىعى قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ ءداستۇرلى ماسەلەسىن شەشۋگە ءبىر مەزگىلدە جاردەمدەسەتىن, اناعۇرلىم جوعارى جانە اناعۇرلىم تۇراقتى وسۋگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, سالىق پەن مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالاردىڭ ءىجو-گە اسەرى قازاقستاندا بولماشى بولدى, ال سول ۋاقىتتا مەملەكەتتىك شىعىندار نەگىزگى فيسكالدىق درايۆەر بولدى. قازاقستاننىڭ فيسكالدىق جۇيەسى ءۇشىن نەگىزگى كەدەرگى جانە ءبىر مەزگىلدە مۇمكىندىك سالىقتاردىڭ تومەن دەڭگەيى بولىپ تابىلادى, ول تيىسىنشە بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ءجىو-گە قاتىستى تومەن دەڭگەيىنە اكەپ سوعادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, فيسكالدىق ۇسىنىمدار شىعىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ءبىر مەزگىلدە ارتتىرعان كەزدە مەملەكەتتىك كىرىستەردى ۇلعايتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
مونەتارلىق ساياساتتىڭ ترانسميسسيالىق ارناسى مەن قر ۇلتتىق بانكىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بار. وسىعان بايلانىستى, مونەتارلىق ساياسات سالاسىنداعى شەشىمدەر قر ۇلتتىق بانكىنىڭ جانە جاقىندا قۇرىلعان قارجى نارىقتارىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قىزمەتىن نىعايتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ بۇرىنعى باس ەكونوميسى جانە پاريجدە ساياسي عىلىمدار ينستيتۋتىنىڭ (Science Po) قازىرگى پروفەسسورى سەرگەي گۋريەۆ زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارىمەن جانە ۇسىنىمدارىمەن كەلىستى. ساراپشى اتاپ وتكەندەي, قازاقستان – بۇل مۇناي باعاسى مەن جاھاندىق رەتسەسسياعا بايلانىستى كۇردەلى سىن-تەگەۋرىندەرگە تاپ بولاتىن ەل. قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردىڭ اسا ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ اراسىندا سەرگەي ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى كولەڭكەلى سەكتوردان شىعارۋدى, قر ۇلتتىق بانكىنىڭ فۋنكتسيالارىن قايتا ءبولۋدى (نەگىزگى باسىمدىق اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ تۇراقتىلىعىن قولداۋ بولىپ قالۋى ءتيىس), بانكتەردىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن پروبلەمالىق كرەديتتەردىڭ ۇلەسىن ازايتۋدى, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنا ينۆەستيتسيالاردىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
Tengri Partners باسقارۋشى سەرىكتەسى انۋار ۋشباەۆ قازىرگى ۋاقىتتا ەلدەگى قارجى وپەراتسيالارىنىڭ ۇلەسى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا وتە تومەن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكونوميكانىڭ تومەن سەرپىنى جانە قارجى سەكتورىندا جەتكىلىكسىز ءتيىمدى باسقارۋ نەگىزگى سەبەپتەر بولىپ تابىلادى. ساقتاندىرۋ سەكتورى مەن باعالى قاعازدار سەكتورىنا قاراعاندا نەگىزگى فوكۋس بانك سەكتورىنا كەلدى. انۋار باعالى قاعازداردى تىركەۋ ۇدەرىستەرىن وڭتايلاندىرۋدى جانە نارىق قاتىسۋشىلارىن پرۋدەنتسيالىق رەتتەۋدى قامتيتىن كاپيتال نارىعىن دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىمداردى ۇسىندى. قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قۇرۋ دا ماڭىزدى فاكتور بولىپ تابىلادى, ونى ءىشىنارا "استانا" حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ىسكە اسىرادى. انۋار اتاپ وتكەندەي, قازاقستانداعى قارجى نارىعىن ءتيىمدى دامىتۋ ءۇشىن وسى سەكتورداعى ەڭ ۇزدىك رەتتەۋ تاجىريبەسىن يمپورتتاۋ قاجەت.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىق جانە تاۋەكەلدەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ءسابيت حاكىمجانوۆ ەلدىڭ اقشا-نەسيە ساياساتى تۋرالى جەكە پىكىرىن ءبىلدىردى. جالپى, ساراپشى فيسكالدىق جانە مونەتارلىق سالالارداعى باستامالاردى قولدادى. مىسالى, شىعىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ءبىر مەزگىلدە ارتتىرۋ, سونداي-اق بانك اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ كەزىندە مەملەكەتتىك كىرىستەردى ۇلعايتۋ بويىنشا ۇسىنىلعان ۇسىنىمدار. ساراپشى مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ ءوسۋ قارقىنىن شەكتەۋ جانە ولاردىڭ بەيىمدەلۋىن ارتتىرۋ بويىنشا ۇسىنىمداردى قوستى. سونىمەن قاتار, ءسابيت سوڭعى ونجىلدىقتا بىرقاتار دەۆالۆاتسيانىڭ سالدارىنان اقشا-نەسيە ساياساتى اياسىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنىم تومەندەگەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى, جوعارى بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمە ۇلتتىق ۆاليۋتاعا سۇرانىستى قولداۋ ءۇشىن قاجەت.
سۇلتان ورازباەۆ, ماكروەكونوميست, PhD, گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى اكادەميالىق تۇرعىدان ءوز تۇسىنىكتەمەلەرىن بەردى. جالپى, ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ماڭىزدى جانە قىزىقتى اسپەكت بولىپ تابىلادى. ساراپشى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كومپانيالارىن بەلسەندى جەكەشەلەندىرۋ ەلدىڭ نەگىزگى اكتيۆتەرىن يەلەنۋدى شوعىرلاندىرۋ ەسەبىنەن كىرىستەردى بولۋدەگى تەڭسىزدىكتى ودان ءارى كۇشەيتۋ تاۋەكەلىن كوتەرەدى دەگەن ۇستانىمدى تولىقتىردى.
پولشانىڭ بۇرىنعى قارجى ءمينيسترى جانە Whiteshield Partners كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى پاۆەل ۆويتسەحوۆسكي ەكونوميكاداعى قازىرگى جاعداي الدىڭعى داعدارىستاردان وتە وزگەشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى, ونىڭ مەملەكەتتىك ساياساتتى ءتۇسىنۋ جانە دۇرىس شارالار قابىلداۋ ءۇشىن ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. الەۋمەتتىك فاكتور قازىرگى ساياساتتىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ساراپشى كومپانيالاردى قولداۋعا جانە ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا ەلەۋلى ۇلەسى بار جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋعا فيسكالدىق ىنتالاندىرمالاردى جالعاستىرۋدى دۇرىس دەپ سانايدى. سونىمەن قاتار, بيۋدجەتتى ۇلعايتۋدى جالعاستىرۋ جانە سالىق جۇيەسى مەن بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, تىكەلەي سالىق سالۋدان جاناما سالىق سالۋعا كوشۋ, ققس-قا فوكۋستى باعىتتاۋ, سونداي-اق كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەسۋ كەرەك.
ايتا كەتەيىك, ماكروەكونوميكالىق سالا ماسەلەلەرى بويىنشا زەرتتەۋگە ەۋرازيا ايماعى بويىنشا Whiteshield Partners بولىمشەسىنىڭ ساراپشىلارى قاتىستى.