قازاقتا «الىستاعى اعايىننان جاقىنداعى كورشى ارتىق» دەيتىن ءتامسىل بار. بۇرىنعىنىڭ دانالارىنان قالعان بۇل ماتەل ءالى دە ماڭىزىن جويعان جوق.
بالا كەزىمىزدە كورشىلەردىڭ ءبىر-بىرىمەن اعايىننان بەتەر ارالاساتىن تاتۋلىعىنا كۋا بولۋشى ەدىك. اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى جاڭادان كوشىپ كەلگەن كورشىسىنە ەرۋلىك بەرىپ, مارە-سارە بولىپ جاتاتىن. ەسىگىنە ق ۇلىپ سالمايتىن ءيسى قازاق الىس جولعا جينالسا, ءۇيىن دە, مالىن دا كورشىسىنە اماناتتاپ جۇرە بەرەتىن. كورشىلەردىڭ اۋلاسىنان سىنىق سۇيەم زات جوعالماۋشى ەدى. كورشىلەر ءبىر-بىرىنە قورعان بولىپ جۇرەتىن. ال قازىر شە؟
ءيا, قازىرگى كورشىلەردىڭ ءبىر-بىرىنە الاكوزدەنەتىنى بايقالىپ ءجۇر. جاھاندانعان قوعامنىڭ وزگەرىسى مە, الدە ادام وزگەردى مە, قالانىڭ كوپقاباتتى ءزاۋلىم ۇيلەرىندە تۇراتىندار قابىرعالاس كورشىسىنىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيدى. ءبىر-ءبىرىنىڭ اماندىعىن سۇرامايدى, ەسىگىنەن باس سۇقپايدى. ال جەكە كوتتەدجدىڭ, نە ءبىر قاباتتى ءۇيدىڭ يەلەرى اينالاسىن بيىك دۋالمەن قورشايتىن بولدى. بۇل سىرت كوزگە قۇددى جاۋدان قورعانعانداي اسەر بەرەدى. بالكىم, ءۇي يەلەرى قولىنىڭ سۇعاناقتىعى بار ۇرى-قارىدان قورعانۋ ءۇشىن دەپ اقتالاتىن شىعار.
قالانىڭ تۇرعىندارىن ايتپاعاندا, ەندى اۋىلدا دا كورشىلەردىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتىڭ سالقىنى كورىنىس بەرە باستادى. بۇعان مىسال رەتىندە بىرنەشە دەرەكتى كولدەنەڭ تارتۋعا بولادى. ماسەلەن, وبلىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, سونداي ءبىر دەرەك ماحامبەت اۋدانىندا تىركەلىپ وتىر. وسىنداعى ءبىر ازامات كورشىسىنىڭ اۋلاسىندا ءوسىپ تۇرعان تەرەكتى رۇقساتسىز كەسىپ تاستاپتى. ءسويتىپ بيىكتىگى ءۇش مەترگە جەتكەن تەرەكتىڭ كەسىندىسىن ءوز اۋلاسىنا جيناپ قويىپتى. سىلتاۋى – كوپ جىلدىق تەرەكتىڭ تامىرى گاراجىن بۇلدىرەدى-ءمىس. ونىڭ بۇل ارەكەتىنە رەنىش بىلدىرگەن كورشى ايەل سوتقا تالاپ ارىز ءتۇسىردى.
الايدا تەرەكتى كەسكەن ازامات ءوزىن كىنالى سانامايدى ەكەن. ءتىپتى سوتتا ول قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانىن مويىندامادى. ارينە قولىمەن ىستەگەنىن مويىنداماۋ – ازاماتتىققا جات قىلىق. ال كورشىسىنەن ابدەن كوڭىلى قالعان ايەل وعان شارا قولدانىلعانىن قالادى. وسىلايشا ءبىر-بىرىمەن كەلىسە الماعان كورشىلەر سوتتا كەزدەستى. كورشىلەردىڭ ءبىرى كەشىرىم سۇرامادى. ەكىنشىسى كەشىرۋگە وقتالمادى. سوت بارىسىندا كورشىلەر ءبىر-بىرىنە جاۋ كورگەندەي توڭتەرىس مىنەز تانىتىپ, تاتۋلاسۋعا نيەت تە تانىتپادى, قادام دا جاسامادى. ارينە بۇدان ەشكىم دە ۇتقان جوق. گاراجىنا قاراي تامىر جايعان تەرەكتى كەسكەن ازامات اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 434-بابىنىڭ 1-بولىگىمەن كىنالى دەپ تانىلدى. سوت شەشىمىمەن قۇقىق بۇزۋشىعا ايىپپۇل سالىندى. بىراق...
بىراق دەيتىندەي ءبىر ماسەلە بار. راس, ايىپپۇلعا تىرەلىپ تۇرعان ەشتەڭە جوق. ءتىپتى مۇنى بىرەۋلەر بولماشى نارسەگە بالايتىن شىعار. شىندىعىندا, قۇدايى كورشىلەردىڭ اراسىنداعى تۇيمەدەي كەلىسپەۋشىلىكتى سوتقا جەتكىزبەي-اق شەشۋگە بولار ەدى. دەگەنمەن, تەرەكتەن تۋىنداعان تەكەتىرەستىڭ استارىندا ۇلكەندەر ەسكەرمەگەن ماسەلە جاتىر. بۇل كەيىنگى بۋىنعا ۇلگى-ونەگە كورسەتەر ۇلكەندەردىڭ سىيلاستىعىنا تۇسكەن سىزات. ءبىرىنىڭ اكەسى مەن ەكىنشىسىنىڭ شەشەسى – ەكى كورشىنىڭ سوتتاسقانى بالالارىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
قارعا تامىرلى قازاقتىڭ قۋانىشىندا دا, قينالعان ساتىندە دە الدىمەن كومەك قولىن سوزاتىن كورشىسى ەمەس پە؟ ەندەشە, «الىستاعى اعايىننان جاقىنداعى كورشى ارتىق» دەيتىن قازاقتىڭ قانىنداعى باۋىرمالدىق پەن مەيىرباندىقتىڭ, قايىرىمدىلىق پەن سىيلاستىقتىڭ تامىرى ۇزىلۋگە شاق تۇرعان جوق پا؟ قازاقى بولمىسىمىزعا ءتان وسى قۇندىلىقتاردىڭ كەيىنگى بۋىنعا دا دارىعانىن قالار ەدىك. سان عاسىر بۇرىن قازاقتىڭ بولاشاعىنا قاتىستى بولجامىن ايتقان موڭكە ءبيدىڭ ء«بىر-بىرىنە قارىز بەرمەيدى, شاقىرماسا, كورشى كورشىگە كىرمەيدى» دەگەنى كەلمەسە دەيمىز.
تەگىندە كورشىمەن تاتۋ بولعانعا نە جەتسىن! ال ءسىز كورشىڭىزبەن قالايسىز؟
اتىراۋ