ميگرانتتار مالتانى مازالاپ تۇر

مالتا – ەۋروپالىق وداق قۇرامىن­داعى شاعىن مەملەكەت. وسى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, كەيىنگى ۋاقىتتا اعىلعان ميگ­رانت­­تاردىڭ سانىندا ەسەپ جوق. ۆەدومس­تۆو باسشىسى ولاردى قايدا جىبە­رەرىن بىلمەي دال بولىپ وتىرعانىن ايتادى.

«بيىلعى ءۇش ايدىڭ وزىندە ورتالىق جەرورتا تەڭىزى باعىتىمەن اعىلعان زاڭسىز كوشى-قون 438 پايىزعا ءبىر-اق ارتتى. وسىلايشا ەلگە شامامەن 1200 ادام كەلدى. پايىزدىق كورسەتكىشپەن ەسەپتەسەك, بۇل ەو-عا مۇشە باسقا ەلدەرگە ون مىڭداعان ميگرانت بارعانمەن تەڭ», دەيدى مينيستر ەۆاريست بارتولو.

مالتا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەكەردەن-بەكەر كۇيىنىپ وتىرعان جوق. الاقانداي ەلدەگى تۇرعىنداردىڭ سانى 500 مىڭعا دا جەتپەيدى. سونىڭ 100 مىڭعا جۋىعى شەتەلدەن كەلگەن. كەيىنگى جىلدارى زاڭسىز ميگراتسيا دا كۇرت ارتتى.

«ەگەر ءدال وسىنداي كولەمدەگى ميگرانتتار يسپانياعا بارسا, 12 400 ادامنان اسىپ كەتەر ەدى. بۇل تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ بيىل گرەكياعا جىبەرگەن بوسقىندار سانىنا تەڭ. ەۋرو­پالىق وداق باسشىلىعى سول كەزدە گرە­كياعا قولۇشىن سوزۋعا اسىققان ەدى. بىراق ءبىزدىڭ جاعدايدا ەو شەنەۋنىكتەرى ەلگە كەلىپ, نە بولىپ جاتقانىن دا باقى­لاعان جوق», دەيدى ە.بارتولو.

مالتالىق ساياساتكەردىڭ قارت قۇرلىق­تان كوڭىلى ابدەن قالعان سىڭايلى. بريۋس­سەلدەگى شەندىلەر ءۇشىن وداققا مۇشە مەملەكەتتەر تەڭ دارەجەدە قارال­­ماي­تىنىنا رەنجۋلى. «الپاۋىت مەم­­لە­كەتتەر قالاعانىن جاسايدى, ال شا­عىندارى سوعان كونىپ, باس شۇلعۋى كەرەك... بۇل دۇرىس ەمەس», دەيدى ول.

كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى مالتا باسقا دا ەۋروپالىق وداق ەلدەرى سەكىلدى شەكاراسىن جاپقان بولاتىن. ايتسە دە, تەڭىزدىڭ ارعى بەتىندە ورنا­لاسقان ليۆياداعى احۋالدىڭ قيىن­دىعى ميگرانتتاردى قابىلداۋعا ماجبۇرلەدى.

ە.بارتولونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مال­تا­داعى باستى ماسەلە – بوسقىندار لاگەر­لەرى بۇگىندە اۋزى-مۇرنى شىعا تول­عان. شامامەن 4000-نان استام زاڭسىز ميگرانت الاقانداي ارالدى پانالاپتى. بۇل – ەلدەگى حالىقتىڭ ءبىر پايىزىنا تەڭ.

«ماسەلە وتە قيىن. 2005 جىلدان بەرى ەلىمىزگە 22 000 بوسقىن كەلدى. ەۋرو­پا­لىق وداق ەلدەرى سونىڭ 1700-ءىن عانا, ياعني 8 پايىزىن عانا پانالاتتى. بۇل ادىلەتسىزدىك. دەگەنمەن گەرمانياعا, فران­تسياعا, يرلاندياعا, پورتۋ­گالياعا جانە ليۋكسەمبۋرگكە العىسىمىز شەكسىز. ولار قولدارىنان كەلگەن كومەگىن اياعان جوق. بىراق سونىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز», دەيدى ە.بارتولو.

مالتا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ دەرەك­تەرىنە ساي, 2005 جىلدان بەرى اقش تاراپى الا­قان­د­اي ارالعا كەلگەن 3300 بوسقىندى ءوز ەلىندە پانالاتقان. اسىرە­سە باراك وباما پرەزيدەنتتىگى كەزىندە قۇراما شتاتتار تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تار­­قاتۋعا بارىنشا قولداۋ كورسەتتى. ە.بار­­تولو اقش-تىڭ ەۋروپالىق وداق ەل­­دەرىنە قاراعاندا ەكى ەسە كوپ بوسقىندى اكەتۋى وداقتىڭ قول قۋسىرىپ وتىرعانىن كور­سەتەدى دەپ ەسەپتەيدى.

ەۋروپالىق كوميسسيا وتكەن اپتادا مال­تا­نىڭ ماسەلەسىن شەشۋمەن اينالىسىپ جاتقانىن ما­­­لىم­­دەگەن. سوعان سايكەس, ەۋروپالىق وداقتىڭ بوس­­­­قىن­دار مارتەبەسى تۋرالى زاڭىنا وزگەرىستەر ەن­­گى­­زىل­­­مەك. ە.بارتولو زاڭعا ەنگەن وزگەرىستەر تۇيت­­­كىل­­دىڭ ءتۇيىنىن تارقاتادى دەگەنگە كۇمانمەن قارا­يدى.

«بوسقىنداردى قابىلداپ الۋ جانە ولاردى ورنالاستىرۋ ماسەلەسى ءبىر-بىرىنە بايلانىس­تى, سوندىقتان ۇسىنىل­عان وزگەرىستەردىڭ ەشقاي­سى­سى ءبىزدى قاناعات­تاندىرمايدى. ەڭ اۋەلى ورنا­لاس­تىرۋدى تولىققاندى شەشىپ الۋ كەرەك. ايت­پەسە بۇرىنعىداي ۋادە بەرىپ, اقى­رىن­دا تايقىپ شىعادى», دەيدى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.

مالتا پرەمەر-ءمينيسترى روبەرت ابەلا تاياۋدا قۇتقارىلعان 57 بوسقىن­دى ەۋروپالىق وداق ءتيىستى ەلدەرگە ورنا­لاستىرعانعا دەيىن پورتقا كىرگىزبەيتىنىن مالىمدەدى. سونداي-اق ەكىنشى كەمەنىڭ ليۆياعا قايتارىلعانىن دا جەتكىزدى.

كەيبىر ساياساتكەرلەر مالتا ۇكىمەتى­نىڭ بۇل شەشى­مىن حالىقارالىق زاڭعا قاي­شى دەپ ايىپ­تاعان. الايدا ە.بارتولو بۇل پىكىرمەن مۇلدەم كەلىسپەيدى. «ورتا­­لىق جەرورتا تەڭىزى باعىتىنداعى «پۋشبەكتى» (بوسقىنداردى قايتارىپ جىبەرۋ) ەۋرو­پالىق وداق جاساپ جاتىر. سەبەبى ولار بۇكىل جاۋاپ­كەرشىلىكتى مالتا مەن يتالياعا جۇك­تەپ قويدى. بوسقىنداردى قاي­تارعان بىزگە دە ۇنا­ماي­دى. بىراق ەشكىم كومەك قولىن سوزباسا, شا­عىن ارال­داعى بىزدەن نە كۇتەسىز؟ باسقا مەملەكەت­تەر كو­مەك­تەسپەسە, ءوزىمىزدىڭ جاعدايىمىزدى ءوزى­مىز وي­لاۋعا ءماجبۇرمىز», دەيدى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.