«انام دا بولعان قارا جەر, پانام دا بولعان, قارا جەر!» دەپتى بابالارىمىز. تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ يەسى دە, كيەسى دە قارا جەر دەپ بىلگەن ولار بۇل ءسوزدى جاراتۋشىنىڭ وزىنە بالاپ ايتقانداي, تىرشىلىكتىڭ كوزى عانا ەمەس, ءوزى دەپ ءبىلىپ قايرىلعانداي. بالكىم, ەستە جوق ەسكى كەزدەردە قارا جەر, كوك اسپاندى ۇلى قامقورشى تىرشىلىك يەسى دەپ بىلەدى. سوندىقتان دا ءبىز وسىناۋ كيەلى تىركەستەگى ەكى ءسوزدى بىرگە جازىپ وتىرمىز. ءتىپتى كونە تاس, قولا داۋىرلەرى دەيمىز بە, سكيفتەر, عۇندار, سارماتتار, ماسساگەتتەر كەزەڭدەرى دەيمىز بە, ايتەۋىر تالاي-تالاي مەملەكەتتەر, يمپەريالار داۋىرلەگەن, تالاي-تالاي تاريحتىڭ تەپەرىشىن كورىپ, جەر بەتىنەن جوعالا جازداعان, الايدا مايىسسا دا سىنباي, وسىناۋ ۇلى دالادا مالىن باعىپ, وعان قوسا جانىن باعىپ جۇرسە دە الەم وركەنيەتىنەن قالىسپاي ءوز مادەنيەتىن, عاجايىپ سالت-ءداستۇرىن, ءومىر ءسۇرۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن قالىپتاستىرعان ءبىزدىڭ بابالارىمىز ەمەس پە ەدى.
بۇل ماقالانى جازۋعا تۇرتكى بولىپ, قولىما قالام الۋعا سەبەپشى بولعان ءدال قازىرگى ساتتەگى ەلىمىزدەگى ىشكى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ كۇردەلەنىپ كەتۋى ەدى. ونىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى الەمدىك مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى. «جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق» دەگەندەي, «سوVID-19» اتتى دەرتتىڭ بۇكىل جەر شارىنىڭ ءبىراز بولىگىن شارپي باستاۋى كەلىپ قوسىلدى.
ەل بولىپ جۇمىلا كۇرەسسەك, بۇل پالەكەتتەن دە قۇتىلارمىز. ونسىز دا تەڭسەلىپ تۇرعان تەڭگەمىز قۇلدىراپ بارىپ, اقش-تىڭ ءبىر دوللارى 440-450 تەڭگەگە تەڭەستى. قابىلدانعان توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى ۇرەي بيلەگەن جۇرت دۇكەندەردەگى ازىق-ت ۇلىكتىڭ قىمباتتاي باستاعانىنا قاراماي, جاپپاي قور جيناۋعا كىرىستى. بارلىق دۇربەلەڭ اتاۋلى جۇقپالى ۆيرۋستىڭ (كوروناۆيرۋس) زوبالاڭىنا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا ۆەنا قالاسىندا وتكەن مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ۇيىمى مەن ۇيىمعا كىرمەيتىن مەملەكەتتەردىڭ ءتيىستى مينيسترلىكتەرىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى قىرعيقاباقتىڭ كەسىرى كەلىپ قوسىلدى. سول وتىرىستا ەڭ كوپ مۇناي ءوندىرۋشى ساۋد ارابياسى مەن رەسەيدىڭ ۇستانىمدارى ورتاق مامىلەگە كەلە الماي قارا التىن ءوندىرۋ توڭىرەگىندە دۇربەلەڭ تۋدىرعان. ەر-رياد جاعدايعا وراي مۇناي ءوندىرۋدى تومەندەتۋدى ۇسىنسا, ماسكەۋ قاسارىسىپ, بۇل ۇسىنىستان باس تارتىپ, مۇناي ءوندىرۋ قارقىنىن تومەندەتپەيتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ۇستىنە, كوروناۆيرۋس كەلىپ كيلىككەن ەلدەردىڭ مۇناي ونىمدەرىن پايدالانۋدى تومەندەتۋلەرىنە تۋرا كەلدى. وندىرىلگەن مۇناي كوپ, تۇتىنۋشى از. وسىدان كەلىپ, جىل باسىنداعى ءبىر باررەلىنە بەرىلەتىن باعا ەكى ەسەدەي قۇلدىراپ, 30 دوللاردان تومەن دەڭگەيگە جەتىپ جىعىلدى. مۇناي عانا ەمەس, مەتالدار باعاسى دا تومەندەپ كەتتى. ايتالىق, مىرىشتىڭ قۇنى – 16%-عا, مىس – 12%-عا, تەمىر – 4%-عا, فەرروقورىتپالار – 1,2%-عا تومەندەپتى. مۇناي باستاعان جەر استىنان ءوندىرىپ جاتقان كەنىمىزدىڭ قۇنى قۇلدىراعان سوڭ ولار وزدەرىمەن بىرگە ونسىز دا باعاسى ءتۇسىپ, باعى جانباي تۇرعان تەڭگەمىزدى دە سۇيرەي جونەلدى. تاۋەلسىزدىك العان سوڭ كوپ كەشىكپەي (1993 جىلدىڭ 15 قاراشاسى) اينالىمعا شىققان ۇلتتىق ۆاليۋتامىز – تەڭگەمىزدىڭ پارقى قازىرگىدەن 100 ەسەدەن استام قۇندى ەكەنى ەسكە تۇسكەندە ىشىڭە مۇز جۇتقانداي كۇيگە تۇسەسىڭ. نەلىكتەن سولاي بولدى؟ ونى تەرەڭدەتە تالداپ ءتۇسىندىرۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ەمەس, وعان ەكونوميكالىق ءبىلىمىمىز دە, قابىلەتىمىز دە جەتە بەرمەيدى.
وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆ مىرزا بايانداماسىندا ەلىمىزدە 8 مىڭنان استام كەن ورنى تىركەلگەنىن, سونىڭ ىشىندە 317 كومىرسۋتەك (مۇناي, گاز, كوندەنسات), 910 قاتتى پايدالى قازبالار كەن ورنى, 3 مىڭنان استام كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار, 4 مىڭعا جۋىق جەراستى سۋلارى كەن ورىندارى بارىن ايتتى. بارەكەلدى! مۇنداي بايلىق كوپ ەلدەردىڭ تۇسىنە دە كىرمەسى انىق. جىل ون ەكى ايدىڭ ون ءبىر ايىندا ءبىر ءۇيلى جاننىڭ بالا-شاعاسىن اعارعاننان تارىقتىرمايتىن ءسۇتتى سيىر سياقتى رەسپۋبليكا حالقىن مولشىلىققا باتىرىپ قوياتىن يگىلىك ەمەس پە بۇل. وسى كەن ورىندارى ارامىزدان وزگە جۇرتتىڭ وكىلدەرى بولسا دا تالاي-تالاي ميللياردەرلەردى «فوربسقا» تىركەتتىردى ەمەس پە؟! «ماقتانساڭ ماقتان, قازاعىم», «ەلىمدە بار ەرىنگە تيەدى» دەپ ۇيرەنگەنبىز... ەڭ وكىنىشتىسى – وسىناۋ بايلىقتارىمىزدى «تاۋدى بۇزىپ, تاستى ۇگىتىپ» قوپارا, قوتارا الامىز دەپ جۇرگەندە ونىڭ دا ءتۇبى كورىنە باستاپتى. تاعى دا جوعارىدا ايتقان مينيستر مىرزا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىسىن قازىردەن باستاپ قولعا الۋ قاجەتتىگىن, ويتكەنى كوپتەگەن كەن ورىندارىنىڭ ءتۇبى كورىنىپ, سارقىلا باستاعانىن, 2021-2025 جىلعا ارنالعان جاڭا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كومىرسۋتەگىن بارلاۋدى ىسكە اسىرۋعا 680 ملرد تەڭگە, قاتتى پايدالى كەن ورىندارىن ىزدەۋگە 100 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
«التىندى تاۋىم التايىم» دەپ ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرگەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ورلوۆ, مالەەۆ, تيشين, ريددەر-سوكولنىي كەن ورىندارى 2025-2040 جىلدارى جابىلۋى مۇمكىن ەكەن. شەمونايحا, يۋبيلەينو-سنەگيريحين, زىريانوۆ سىندى مونوقالالاردىڭ ماڭىنداعى قورعاسىن-مىرىش كەندەرى تولىق يگەرىلىپتى. كەن ورىندارىنىڭ, ەلدى مەكەندەرىنىڭ اتاۋلارىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي ولار, نەگىزىنەن كەڭەستىك كەزەڭدە تابىلىپ, جاناشىماستىقپەن وڭايىن الىپ, قيىنىن قالدىرىپ يگەرىلگەن بايلىق كەڭەس وكىمەتىنىڭ, دالىرەگى رەسەيدىڭ يگىلىگى بولاتىن. ءتىپتى بۇل كەنتتەردىڭ جۇمىسشىلارى دا قازاقستاندا تۇراتىندارىن مويىندامايتىنىن كورىپ ەدىك. ەندى قازىر قالدىق بولسا دا ولاردىڭ يەسى ءوزىمىز ەكەنىن سەزىنىپ, بارىن ۇقىپتىلىقپەن كادەگە اسىرۋ قاجەت بولار. ءيا, ءمينيستردىڭ ايتىسىنا قاراعاندا, ءالى دە جەر-انانىڭ ءار تۇكپىرگە تىققان قاتتىسى, سۇيىعى بار, قازىناسىن قالاي دا ىزدەپ تابۋ كەرەك ەكەن.
ىزدەگەن, تاپقان جاقسى-اۋ. ەڭ جامانى, ينۆەستيتسياسىن قۇيعان شەتجۇرتتىق الپاۋىتتار تاپقاندارىنان قوماقتى ۇلەس الار. وعان ۇيرەندىك قوي. سوندا دەيمىن-اۋ, ءومىر, اسىرەسە ۇرپاعىمىزدىڭ تىرشىلىگى بىرەر عاسىرمەن شەكتەلە مە؟ بۇل – «ەرتەڭىم پۇل بولماسا, كۇل بولسىن, بۇگىنگى ناپاقامدى ەرتەڭگە قالدىرمايىن» دەگەن پيعىل ەمەس پە!
وسىندايدا جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىنعى بولعان ءبىر اڭگىمە ءجيى-ءجيى ويىما ورالا بەرەدى...
سوناۋ 1974 جىلى جۋرناليستىك ساپارمەن ۆەتنام دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىندا بولعانىم بار. امەريكامەن قانقۇيلى سوعىستى جەڭىسپەن اياقتاسا دا الاساپىران اۋىرتپالىقتان كەيىن جاراسىن جالاپ جازاتىن سىرتتانداي كۇي كەشىپ جاتقان كەزى بولاتىن. ءبارىبىر جۇرتتىڭ اش-جالاڭاش جۇرسە دە اندەرىن ايتىپ, كوڭىلدى جۇرگەندەرىنىڭ كۋاسى بولدىق. ءيا, ولار پاپوروتنيكتىڭ ۇلپاسىن سورىپ, ءبىر-ەكى قالاق سۋعا پىسكەن كۇرىشتى قورەك قىلسا دا وتە باقىتتى ەدى. سەبەبى, ولار قاھارماندىقپەن ءوز تاۋەلسىزدىكتەرىن قورعاپ قالعان ەدى. ۆدر كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى حاتشىسى ليۋ كي-كي دەگەن ازامات ءبىزدى قابىلداعاندا ايتقان اڭگىمە ەدى, ويعا دۇركىن-دۇركىن ورالا بەرەتىن...
ء«بىزدىڭ جەرىمىزدە دە قازبا بايلىق جەتەرلىك. كەن اتاۋلىنىڭ اتاسى دەپ بىلەتىن التىنىمىز ءتىپتى مول. فرانتسۋز وتارشىلارى شامالارى كەلگەنشە التىنىمىزدى مولداپ ءوندىرىپ اكەتۋگە تىرىسىپ-اق باقتى. تاۋىسا المادى. اقىرى قۋىلىپ تىندى. امەريكا اگرەسسورلارىنىڭ ءبىر ماقساتى سول التىندا بولاتىن. ولار دا بۇل ويلارىن ورىنداي المادى. قازىر التىن وندىرەتىن كەن ورىندارى شەگەندەۋلى. حالقىمىز قانشا قيىنشىلىق كورسە دە وعان تيىسپەيدى. كەزىندە ءبىزدىڭ ەڭ جاقىن, جاناشىر ەلىمىز ليەۆەنسو دا (كەڭەس ەلىن ۆەتنامدىقتار سولاي اتايدى) التىن وندىرۋگە قول ۇشىن بەرمەك بولعاندا دا ءبىزدىڭ ۇكىمەت كەلىسىمىن بەرمەپتى. سەبەبى ۇلت كوسەمى حو شي ءميننىڭ: «جەر استىنىڭ التىنى – كەلەشەك ۇرپاقتىڭ ەنشىسى. قانداي جاعداي بولسا دا وعان تيىسۋگە بولمايدى» دەگەن وسيەتىن بۇزا الماپتى. بالكىم ءالى دە بۇل وسيەتتى بىرنەشە عاسىر بويى بۇزبايتىن بولارمىز. ۆەتنامدىقتار جەر ءۇستىنىڭ بايلىعىمەن-اق اشتان ءولىپ, كوشتەن قالمايدى» دەپ ەدى حاتشى....
ال ءبىز ءارى كەتسە وسى عاسىردىڭ ىشىندە-اق زاماناقىر بولاتىنداي, سوعان دەيىن قاراجەردىڭ مايەگىن سىعىپ الىپ ۇلگەرەيىك دەپ جۇرگەندەيمىز. ءوزىمىز ەلىمىزدە وتكەن ەكسپو-نىڭ الدى-ارتىندا ءجيى قايتالاعان كۇننىڭ, جەلدىڭ, سۋدىڭ قۋاتىن مولداپ پايدالاناتىن «جاسىل ەكونوميكاعا» كوبىرەك كۇش سالساق قانەكي. بۇلاردىڭ «كەنى» بىزدە جەتەرلىك قوي. بۇگىنگى ءار ازامات, بارشا جۇرت, ءتىپتى مەملەكەت ۇرپاقتىڭ, الداعى عاسىرلاردا وسى جەردى مەكەن ەتەتىن ۇرپاقتى ۇمىتۋعا حاقى جوق ەكەنىن ءبىلۋى كەرەك.
ءتىپتى كۇنى كەشەگى ءوزىمىز كوبىنە كۇستانالاي بەرەتىن كەڭەستىك كەزەڭنىڭ تۇسىندا دا ەلىمىزدىڭ كەڭشارلار مەن ۇجىمشارلارى ءورىسىن ءتورت ت ۇلىككە تولتىرعانى, ەگىستىگى مەن باۋ-باقشاسىندا استىعى مەن جەمىس-جيدەگىن جايقالتقانى وتىرىك ەمەس قوي. راس, ول وندىرىلگەن بايلىقتاردىڭ يگىلىگىن نەگىزىنەن ماسكەۋ, لەنينگراد (سانكت-پەتەربۋرگ) سىندى رەسەي قالالارىنىڭ كورگەنى دە راس. قازىر ۇيات بولعاندا, ەت ونىمدەرىمەن ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الماي شەت ەلدەردەن ەتتى دە يمپورتتاپ وتىرمىز. ول عانا ەمەس, وتكەن جىلى قۇس ەتىنىڭ 49, ىرىمشىك پەن سۇزبەنىڭ, شۇجىقتىڭ 39 پايىزىن شەتتەن تاسىپپىز. ءبىز مال ونىمدەرىن عانا ايتىپ وتىرمىز. سەبەبى, ەت جەتپەيدى, ەت پەن ءسۇت ونىمدەرىن بەرەتىن مال جەتپەيدى. قازىر ەت وڭدەيتىن كاسىپورىندار 45 پايىز قۋاتىندا عانا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. سوڭعى 7 جىلدا ەلىمىزدە 70 تاۋارلى ءسۇت فەرماسى اشىلىپتى, الايدا ءسۇت ونىمدەرىنەن جىلىنا 52 مىڭ توننا قىشقىل ءسۇت ونىمدەرى, 49 مىڭ توننا ىرىمشىك, سۇزبە جانە قۇرعاق ءسۇتتى سىرتتان تاسيدى ەكەنبىز؟
شۇكىر, ءوزىمىزدىڭ قالاداعى, دالاداعى جۇرتىمىزدى تويىندىرا الارداي سيىر, قوي, جىلقى دەگەندەي مال باسىنىڭ ءار ت ۇلىگى ميلليونداپ سانالادى ەكەن. ەڭ وكىنىشتىسى, قازاقتىڭ سۋى ءمولدىر, ءشوبى شۇيگىن دالاسىندا جايىلعان مالدىڭ ەتىنىڭ ەرەكشە ءدامدى ەكەنىن جاقىنداعى وزبەك اعايىنداردى قويعاندا, الىستا جاتقان ارابتار دا ءبىلىپ العاندارى سونشا, قۇنىن كەلىستىرە تولەپ, مالدى تىرىدەي الىپ كەتەتىن بولىپتى. ساتۋشى كىم قىمبات باعا بەرىپ جاتسا, مالىن سوعان بەرەدى. بۇل نارىقتىڭ بۇلجىماس ءتارتىبى, وعان ەشكىم قوي دەي المايدى. وتكەن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە شەت ەلدەرگە 156 مىڭ باس ءىرى قارا, 246 مىڭ قوي ساتىلىپتى. ارينە, بۇل ءۇردىس ساتۋشى شارۋا ءۇشىن پايدالى ساۋدا, ال مالىن ءويتىپ ساتا الماي, ءىرى قالالاردىڭ بازارلارىنا ءار اۋىلدان ماشينامەن تاسىمالدايتىن دەلدالدارعا بولىمسىز باعاعا ساتاتىندار قانشاما.
بۇل ماقالانى جازۋعا, ءتىپتى ايتا-ايتا كوپ قايتالانعان جەر ماسەلەسىن قوزعاۋعا يتەرمەلەپ, قولعا قالام الدىرعان توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي تۇيىنىنە توقتالايىق.
بىرىنشىدەن, تۋعان جەر, ءبىز مەكەندەپ وتىرعان ۇلى دالا – قازاق ەلىنىڭ وتانى. ونىڭ قادىرىنە جەتىپ, قاسيەتىن كيە تۇتا الماي ءجۇرمىز دەگەندى ايتۋ. قويناۋىن جانى اشىماستىقپەن قوپارىپ, قازىناسىن ءوزىمىز عانا الىپ قويماي, شەت جۇرتتارعا دا مىرزالىق تانىتىپ, شۇلەن تاراتقانداي ۇلەستىرگەندى ازايتايىق. حو اتايدىڭ (ۆدر-ءدىڭ كوسەمى حو شي مين) «ۇرپاقتى ۇمىتپايىق» دەگەن ۇلاعاتى بىزگە دە ايتقان وسيەتتەي.
ەكىنشىدەن, راس, زامان تالابىنا ساي, تەحنولوگيانىڭ دامىعان بۇگىنگىدەي كەزەڭىندە قۋات كوزىنىڭ كوپ قاجەت بولاتىنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان «جاسىل ەكونوميكاعا» تۇسەر سالماقتى ارتتىرا تۇسسەك» دەگەن وي كەلەدى.
ۇشىنشىدەن, ارزان مۇنايدى قۇبىرمەن ايداي بەرمەي, بەنزين, كەروسين, سولياركا سياقتى جانار-جاعار مايلاردى, بيدايىمىزدى ەشەلونداپ وتكىزبەي, ۇنداي, كەسپە, ۆەرميشەل سياقتى جارتىلاي دايار ءونىم تۇرىندە ساتايىق, مالىمىزدى تىرىدەي ساتقاندى ازايتىپ, ەت, ودان جاسالار شۇجىق, ءسۇرى, قازى-قارتا تۇرىندە وتكىزەيىك. بۇل مىڭداعان جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا سەبەپشى بولماق.
تورتىنشىدەن, جەر ۇستىندەگى ريزىقتى مولايتۋ باستى پارىز دەپ ويلايمىن. ادامزاتتى عاسىرلار بويى اسىراپ كەلگەن وسى جەر ءۇستىنىڭ بايلىعى ەمەس پە. نەشە جىل بويى «جەر ساتىلماسىن!» دەپ حالقىمىزدىڭ ۇرانداتقانى تەگىن ەمەس.
بەسىنشىدەن, ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا العاشقى جولداۋىندا ءوزىمىزدىڭ قايسىبىر پىسىقاي لاتيفۋنديستەردىڭ ميلليونداعان جەردى جەكەشەلەندىرىپ الىپ, نە ەگىستىككە, نە جايىلىمدىققا بەرمەي ۇستاپ وتىرعاندارىن سىناپ ەدى. بۇل اڭگىمەنىڭ سوڭى دا سيىرقۇيىمشاقتانىپ بارا جاتقانداي. ءتىپتى اۋىلداردىڭ اينالاسىن يەمدەنگەن قوجايىندار تۇرعىنداردىڭ ءبىر-ەكى سيىر, بەس-التى قوي-ەشكىسىن جايىلىمعا شىعارتپاي وتىرعان فاكتىلەر تۋرالى ءجيى وقىپ, تەلەحابارلاردان ءجيى كورىپ ءجۇرمىز. سوندىقتان, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاراستى جەرلەر تەك قانا مەملەكەتتىڭ مەنشىگى بولۋى كەرەك. قولىنان ءىس كەلەتىن مالشىلار مەن ەگىنشىلەرگە بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا جالعا نەمەسە كەپىلدىككە بەرىلسە, ءتيىمدى بولار ەدى دەپ ويلايمىز.
التىنشىدان, قازىر شارۋاسىن عىلىمي نەگىزدە ۇيىمداستىرىپ وتىرعان فەرمەرلەر وتە از. شاعىن اۋىلداردان شىققان مال يەلەرى ءارى كەتسە ءجۇزدىڭ ارعى-بەرگى جاعىندا سيىر, بىرەر ءۇيىر جىلقى, ەكى-ءۇش ءجۇزدىڭ توڭىرەگىندە قوي-ەشكى ءوسىرىپ, وعان جالدايتىن مالشى ىزدەپ اۋرەگە تۇسەدى. ءار اۋىل نەمەسە بىرنەشە اۋىل وسىناۋ ءىرىلى-ۇساقتى مال يەلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, كووپەراتيۆ ۇيىمداستىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن تاجىريبە كورسەتتى. ءسۇت, ەت ونىمدەرىن شىعاراتىن, ورتالىقتاندىرعان كاسىپورىندارى وزدەرىندە بولسا, ەكى ورتادا ءجۇرىپ, «مال» تاپقىش دەلدالداردان دا قۇتىلار ەدى. بىرلەسىپ ەگىنشىلەرىن, پىشەنشى, جەم-ءشوپ دايارلايتىن بريگادالارىن قۇرىپ, ولاردى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرسا, بۇكىل كووپەراتيۆ ءبىر باسشىعا باعىندىرىلسا جانە اركىمگە قاجەتتى سۋبسيديالىق كومەك كورسەتكەنشە ىرىلەنگەن شارۋاشىلىققا قاجەتىنە قاراي بەرىپ وتىرۋ جەڭىلدەر ەدى. ىرىلەندىرىلگەن شارۋاشىلىق بولسا مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋدى دا قولعا الار ەدى. «وزىمدىكى دەگەن باسىن ۇستايدى» دەگەندەي, ەندىگى مەنشىك يەلەرى كووپەراتيۆ يەلەرى بولماق. تابىس اركىمنىڭ ۇلەسىنە (قوسقان مالىنىڭ سانىنا) قاراي جانە ەڭبەگىنە قاراي بولىنبەك. بۇل اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ءۇشىن ۇنەمى ميللياردتاپ قارجىلاندىرىپ وتىراتىن «قازاگرونىڭ» جۇمىسىن دا جەڭىلدەتەر ەدى.
بابالارىمىزدى باۋىرىنان ورگىزىپ, اسىراپ-ساقتاپ كەلگەن, ءوزىمىزدى ءھام ۇرپاعىمىزدى دا بولاشاققا قامسىز-مۇڭسىز جەتكىزەتىن يەمىز دە, كيەمىز دە بولعان قارا جەرىمىزدىڭ قادىرىنە جەتە الماي جۇرگەنىمىزدى مويىندايىقشى, اعايىن. قاراعاندى قالاسىنىڭ اينالاسىنداعى جاساندى تاۋ-تەرريكونداردى, شىعىس قازاقستاننىڭ ريددەر, زىريان, شەمونايحا سياقتى قالالارىنىڭ شاحتالارىنان شىعارىلعان توبە-ۇيىندىلەردى, ءتىپتى ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە قيىرشىق تاس ءوندىرىپ, جەر تانىنە جازىلماستاي جاراقات سالىپ كەتكەن اشىق كارەرلەر جۇرەك سىزداتادى. وسىلاردى كورگەندە جەر-بەسىگىمىزگە ءالى جاناشىرلىقتان گورى جانىاشىماستىق پيعىلدان ارىلا الماي جۇرگەندەيمىز.
تەحنيكانىڭ ابدەن دامىعان زامانىندا ولاردىڭ «ازىعى» مۇنايدى, تەمىر تەكتىلەردى ءوندىرۋدى دوعارايىق دەۋدەن اۋلاقپىن, تەك جەردى اسىعا-اپتىعا توناۋدى ازايتايىق, «ەكونوميكامىزدىڭ درايۆەرى» دەپ ءوزىمىز ءجيى قايتالايتىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا, بىلايشا ايتقاندا, جەر ءۇستىنىڭ بايلىعىنا كوبىرەك كۇش سالىپ, قارا جەردىڭ قادىرىن كەتىرمەيىك دەيتىن وي ەدى ايتپاعىمىز.
كادىربەك سەگىزباي ۇلى,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى