البەتتە شىعىس قازاقستان دەسەڭىز كوز الدىڭىزعا قىلقان جاپىراقتى ورمانى بار كوككە بويىن تۇزەگەن ءور التايى ەتپەتتەپ جاتقان تارباعاتايى, كوز جانارلارىنداي جاۋدىراعان زايسانى مەن الاكولى, قالبا مەن دەگەلەڭى ەلەستەيدى. وسىناۋ ۇشقان سۇڭقاردىڭ قاناتى تالاتىن, شاپقان تۇلپاردىڭ بەلىن الاتىن اسەم تابيعات «مەنى كور, مەنى ايالا» دەپ تۇرعانداي!
شىرايلى شىعىسقا شەتەلدەردەن قوناقتار كەلسە اپارىپ كورسەتەتىن, دەمالدىراتىن ورىن تاپپاي جاتادى «قولدا بار التىننىڭ قادىرى جوق» دەگەن, ايتپەسە شقو- عا ساياحاتتاپ كەلگەن جۇرتقا ۇيالماي كورسەتە الاتىن تابيعات قويناۋلارى جەتىپ ارتىلادى.
البەتتە شىعىس قازاقستان دەسەڭىز كوز الدىڭىزعا قىلقان جاپىراقتى ورمانى بار كوككە بويىن تۇزەگەن ءور التايى ەتپەتتەپ جاتقان تارباعاتايى, كوز جانارلارىنداي جاۋدىراعان زايسانى مەن الاكولى, قالبا مەن دەگەلەڭى ەلەستەيدى. وسىناۋ ۇشقان سۇڭقاردىڭ قاناتى تالاتىن, شاپقان تۇلپاردىڭ بەلىن الاتىن اسەم تابيعات «مەنى كور, مەنى ايالا» دەپ تۇرعانداي!
شىرايلى شىعىسقا شەتەلدەردەن قوناقتار كەلسە اپارىپ كورسەتەتىن, دەمالدىراتىن ورىن تاپپاي جاتادى «قولدا بار التىننىڭ قادىرى جوق» دەگەن, ايتپەسە شقو- عا ساياحاتتاپ كەلگەن جۇرتقا ۇيالماي كورسەتە الاتىن تابيعات قويناۋلارى جەتىپ ارتىلادى.بىراق, ونى ۇقساتىپ, قارجى كوزىنە اينالدىرىپ وتىرعان تۋريزم باسقارماسى جوق. وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قىرسىزدىعى ەتەكتەن تارتىپ, تۋريزم ەكى اياعىنان دا اقساپ تۇر. ماسەلەن, سەمەي وڭىرىندەگى ۇلى اباي, مۇحتار, شاكارىم تۋعان, وقىعان, وسكەن جەرلەردە قازىردىڭ وزىندە كەشەندى مادەني ورىندار بارشىلىق.
وبلىس اكىمدىگى سەمەي وڭىرىندەگى وسى داپ-دايىن تۋريستىك مارشرۋتتى ءارى قاراي جەتىلدىرىپ, حالىقارالىق تۋريزم دارەجەسىنە جەتكىزۋ ورنىنا التايدىڭ تورىندەگى بەلۋحا شىڭى, كاتونقاراعايداعى پانتوكرينمەن ەمدەۋ ورىندارى, قيانداعى راحمانوۆ قاينارلارى, كوگىلدىر بۇعازداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا پەيىل تانىتىپ وتىرۋى نەنى مەڭزەيدى؟ سوندا وسكەمەندەگى ات توبەلىندەي شەنەۋنىكتەردىڭ جازعى دەمالىسىن وتكىزۋ جايى مەملەكەتتىك ماسەلەلەردەن جوعارى تۇرعانى ما؟ ونىڭ مىسالىن الىستان ىزدەمەي اق ب.ساپارباەۆتىڭ 2010-2013 جىلدارى حالىق الدىندا بەرگەن ەسەپتەرىنەن دە انىق بايقاي الامىز. وندا وسىدان ەكى جىل بۇرىن قابىلدانعان باعدارلامانىڭ ورىندالۋى تۋرالى اقپارات قۇپيا كۇيىندە قالدى. ال, بىلتىرعى كورسەتكىشتەردە تۋريستىك قىزمەتتەردىڭ كولەمى ون ەكى پايىزعا ۇلعايىپ, ەكى جارىم ملرد. تەڭگەنىڭ قىزمەتى كورسەتىلگەن, ءسويتىپ وبلىس اكىمدىگى ايدى اسپاننان بىراق شىعارىپ وتىر. بارەكەلدى دەيىك دەسەك, وتىرىكتىڭ اۋىلى توبە كورسەتىپ تۇرعانىن نەسىنە جاسىرامىز...
ءسوز جوق, اسپانمەن تالاسقان التاي سۇلۋلىعىن تىلمەن جەتكىزۋ قيىن. وندا دا بىرتىندەپ دەمالىس ايماقتارىن سالۋ قاجەت. وسى التايدان باستاۋىن العان كۇرشىم, كاتۋن, ءۇلبى, ۇبا, بۇقتىرما, قارا ەرتىس, ت.ب. كوپتەگەن تاۋ وزەندەرىنىڭ القاپتارى قانداي عاجاپ! بۇقتىرما مەن قارا ەرتىس التاي تاۋ سىلەمدەرىنەن جوڭكىلە قۇلاپ ەتەكتەگى زايسانعا كەپ قوسىلعاندا عاجاپ ۇلكەن دارياعا اينالىپ سولتۇستىكتەگى مۇزدى مۇحيتقا اسىعادى. مىڭداعان جىلدار بويىنا وسى كورىنىس قايتالانىپ جاتسا دا تابيعات-انانىڭ ايالى الاقانىنا اركىم دە ىنتىزار. سۋى تۇششى, اسەم دە ءمولدىر زايسان. ۇزىندىعى 100 شاقىرىمداي, ەنى 30 شاقىرىمعا جەتەدى, ال جالپى اۋدانى 1800 شارشى كيلومەتر. كولگە تارباعاتايدان كىشى وزەندەر, التايدان قارا ەرتىس, قالبادان كوكپەكتى وزەندەرى قۇيادى. كولدەن سازان, بەكىرە, اققايران, شورتان, ت.ب. بالىق تۇرلەرى اۋلانادى. وسى زايسان كولىن اسىرەسە, جازعى كەزدە دەمالىسقا قالاي پايدالانىپ ءجۇرمىز؟ بۇل ورايدا نە وبلىستىق اكىمدىكتىڭ, نە كۇرشىم, زايسان, تارباعاتاي, كوكپەكتى اۋداندارىنىڭ ناقتى جوبالارى جوق. تەك, تارباعاتايدا ايبەك كارىموۆ دەگەن ازامات اكىم بولىپ تۇرعاندا شاعىن دەمالىس ورنىن اشقىزىپ ەدى, ول اكىم اۋىسىپ كەتكەندە دەمالىس ورنى جابىلىپ قالدى. وبلىستا كولدىڭ اينالاسىن كورىكتەندىرگەننەن گورى نارىققا بەيىمدەلىپ كول بايلىعى بالىعىن ىسىراپسىز اۋلاۋعا جول بەرىلگەن. زايساننان جىل سايىن قانشا توننا بالىق اۋلانادى, ونىڭ ىشىندە براكونەرلەر ۇلەسى قانداي, بۇل تۋرالى ەشقانداي اقپارات جوق. ال, وسكەمەن مەن سەمەيگە بازارلارعا بارساڭىز زايسان بالىعى سورەلەردە سىرەسىپ تۇر. بالىق اۋلاۋ جايى وسىلاي كەتە بەرسە بولاشاق ۇرپاقتارىمىز زايسان تۇبىنەن بالدىرلار عانا الا ما؟شىلىكتى مەن ءۇرجاردا تابىلعان ارحەولوگيالىق جاڭالىقتارىمىز كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا قاشان اينالادى؟ اقسۋات, تارباعاتاي, كوكپەكتى, زايسان, كۇرشىم, مارقاكول وڭىرلەرىندە دە ساياحاتشىلار مەن تۋريستەرگە كورسەتەتىن جادىگەرلەر جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى بارشىلىق ەمەس پە, مۇنداي ورىندار رەەستر