ەلىمىزدە 200 مىڭنان استام شارۋا قوجالىعى بار. سونىڭ جارتىسىنان كوبى مەملەكەتتىڭ كومەگىنە ءزارۋ. ياعني, شاعىن شارۋالار جەكەلەگەن ءىرى كاسىپكەرلەردىڭ كولەڭكەسىندە قالۋدا. «قازاگروقارجى» از عانا ۇستەمەاقىمەن ۇلەستىرگەن نەسيە 7 جىلعا سوزعاندا تابىستىڭ جارتىسىنان كوبىن ەنشىلەپ كەتەدى. بۇل شارۋالاردى قولداۋ ما, جوق الدە...
«قازاگروقارجى» اق وكىلدەرى نەسيە بەرەردە شارۋادان 25 پايىز العاشقى جارنانى تولەۋدى مىندەتتەيدى. مۇنداي تالاپتى جۇمىسىن جاڭا باستاپ جاتقان شارۋا قوجالىقتارى ورىنداي المايدى. ليزينگكە تەحنيكا راسىمدەي الماي جۇرگەندەردىڭ دەنى وسىلار.
بۇگىندە قازاقستاننىڭ مال شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ وركەندەۋى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ دامۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. Əرينە, ۇكىمەت تاراپىنان ولارعا قولدان كەلگەن كومەك جاسالىپ جاتىر. دەگەنمەن, مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا وسى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان شەتىن ماسەلەلەر جەتەرلىك. مىسالى, نەسيە اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن قولجەتىمسىز. شاعىن فەرمەرلەردىڭ كەپىلدىككە قويار مۇلكى جوق. وسى ماسەلە توڭىرەگىندە فەرمەرلەر وداعىنىڭ توراعاسى جيگۋلي دايراباەۆ رەداكتسيامىزعا حابارلاسىپ, ويىن اشىق ايتتى.
– شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاگروقارجى» ۇيىمىنا بىرنەشە رەت تاپسىرما بەردى. الايدا ءتيىمدى جاردەماقشا ماسەلەسى ءالى شەشىلمەي تۇر. اۋىلداعى كاسىپكەرلەردىڭ ارزان نەسيەگە قولدارى جەتپەي كەلەدى. قازىر اۋىلدا جۇمىس ىستەيتىن ادام جوق. جاستاردىڭ دەنى قالاعا كەتتى. سەبەبى قولجەتىمدى نەسيە جوق. ونى الۋ ءۇشىن تابانىنان توزادى. قازاقستان بويىنشا 212 مىڭ شارۋا-فەرمەر قوجالىقتارى بار. سونىڭ 10 پايىزىنىڭ عانا شارۋاسى دۇرىس. ۇكىمەتتىڭ كومەگى سولارعا ءتيىمدى. ال قالعانى دالادا سابىلىپ ءجۇر. نەسيە الۋ ءۇشىن كەپىلدىككە باعالى م ۇلىك قويۋى كەرەك. اۋىلدىق جەردە قانداي ەكى قاباتتى ءۇي بولسىن. باياعى شارۋاشىلىقتىڭ ەسكى عيماراتتارى, ونىڭ باعاسى 3-4 ملن تەڭگەدەن ءارى اسپايدى. ال نەسيە بەرۋشىلەر ونىڭ ءوزىن 500-600 مىڭ تەڭگەگە عانا باعالايدى. ەندى ويلاڭىز, بۇل اقشامەن قانداي جۇمىس ىستەيسىڭ, 2 سيىر دا كەلمەيدى عوي – دەيدى ج.دايراباەۆ.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, شارۋا قوجالىقتارى نەسيە الۋ ءۇشىن كەپىلدىك م ۇلىك رەتىندە مالدى, تەحنيكانى نەمەسە جەردى قويۋ كەرەك. سوندا عانا قارجى كوزدەرىنە جول اشىلىپ, اۋىلداعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا شاماسى جەتەدى.
وسى ورايدا تاعى ءبىر تۇيتكىل توبە كورسەتىپ تۇرعانداي. بۇل – قاعازباستىلىق. بۇگىندە وتاندىق بانكتەر 14-20 پايىز مولشەرلەمەمەن نەسيە بەرەدى. ونى الۋ وڭاي ەمەس. اۋەلى بيزنەس جوسپار جاسايسىڭ. تيىسىنشە كەپىلدىگى بولۋى كەرەك. سودان سوڭ, ونى اتقارۋشى ورگانعا تاپسىراسىڭ. اۋداندىق كوميسسيا قاراپ, وبلىسقا جىبەرەدى. وبلىستان قارالىپ قايتىپ كەلگەنشە بىرنەشە اي وتەدى. ول ازداي, الگى كاسىپكەر نەسيەسىن الۋعا اۋدانعا كەم دەگەندە 4-5 رەت, وبلىس ورتالىعىنا 3-4 رەت بارادى. ءتىپتى قۇجاتتارى سايكەس كەلىپ تۇرعاننىڭ وزىندە, نەسيەنىڭ كەشىكتىرىلىپ بەرىلەتىن كەزدەرى بار.
– كەڭەس وكىمەتى كەزىندە 10 جىل ۇجىمشار باسشىسى بولدىم. ءبىر پاراق قاعازدى قولىمىزعا الىپ, بانك باسشىسىمەن كەلىسىپ, 0,1 پايىزبەن قارجى الامىز. سودان سوڭ ەگىن وراعىنان كەيىن قايتارۋعا ۋاعدالاسامىز. بولدى. ءىس ءبىتتى. قازىر «قازاگروقارجى» سەندەلتەدى دە قويادى. باياعىدا جەتى «بالاسى» بار ەدى, بۇگىندە ۇشەۋى قالىپتى. ولاردىڭ ءتيىمدى ىستەپ جاتقانى شامالى. وزدەرىنە جەڭىل جولدى قاراستىرىپ العان. وتكەندە مەملەكەت باسشىسى 2 مىڭ ادامنىڭ تۇك بىتىرمەي جاتقانىن ايتقان بولاتىن. سول ءسوز راس. ونىڭ بارلىعى شارۋالار ارقاسىندا كۇنەلتىپ ءجۇر. شارۋانى شىرىلداتپاي, ەڭبەك ادامىنا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. مەنىڭ جەكەمە قانشاما حاتتار كەلەدى. تەحنيكاسى بۇزىلعان فەرمەرلەر قۇرال-جابدىق تاپپاي جەر-كوكتى شارلايدى. «بەلارۋس» تراكتورى 3-4 ملن تۇراتىن, ال قازىر 9 ملن تەڭگەدەن جوعارى. جوسپارلاپ جۇمىس ىستەۋدى ۇمىتتىق. جاڭادان قارجى ۇيىمىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت – دەيدى وداق توراعاسى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تاعدىرى – ەلدىڭ تاعدىرى. شىنىندا, كارانتين كەزىندە تاڭنىڭ اتىسى مەن كۇننىڭ باتىسى شارۋالار عانا جۇمىس ىستەپ جاتىر. ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرەتىن ەگىن ۋاقىتى. ەرتەڭ داعدارىستان الىپ شىعاتىن وسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ەمەس پە؟! ايتسە دە ءالى ديزەل وتىنى مەن تەحنيكاعا قولى جەتپەي جاتقان قانشاما شارۋاشىلىق بار. مۇنى دا ج.دايراباەۆ تىلگە تيەك ەتتى. «اۋرۋىڭدى جاسىرعانمەن ءولىمىڭ اشكەرە بولادى» دەمەكشى, شارۋالاردىڭ ءبىر-بىرىنەن قارىز الۋى ادەتكە اينالعالى قاشان؟! ديزەل تاپشىلىعى, تۇقىم جەتىسپەۋشىلىگى وسىنىڭ ءبارى جۇمىستى تەجەيدى. ءاربىر شارۋا يەسىنىڭ مىڭ گەكتاردان استام جەرى بار. ونىڭ ءبارى 49 جىلعا مەملەكەتتەن جالعا الىنعان. سونى كەپىلگە الىپ, ءار گەكتارىنا 30 مىڭ تەڭگەدەن بەرسە, 30 ملن اقشا بولادى. وسى قارجىعا كەز كەلگەن شارۋا ءوز ءوزىن قامتاماسىز ەتە الادى عوي. وسى دا قيىن با؟ ەڭبەك ادامى ارقاشان ەركىن بولۋى ءتيىس».
قاراپايىم تىلمەن ايتساق, جاردەماقشانى قارا حالىق الۋى قاجەت. ويتكەنى ول جاڭا تەحنيكا ساتىپ الىپ, مالىنىڭ باسىن وسىرەدى. ەگىستىگىنىڭ اۋماعىن ۇلعايتىپ, جاڭا تىڭايتقىشتار الىپ, استىعىنىڭ ساپاسىن ارتتىرادى. ءوز بالالارىن كاسىپكە ۇيرەتىپ, تۋعان-تۋىستارىن ەڭبەككە تارتادى. الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك سەزىنىپ, ءوزىنىڭ اۋىلىن وركەندەتۋگە ۇلەس قوسادى. الايدا سول سۋبسيديانىڭ بار ەكەنىن, مال باسىنا بەرىلەتىنىن بىلمەيتىن دە ازاماتتار كەزدەسەدى. جاردەماقشا كىمگە جانە نە ءۇشىن بەرىلەدى؟ ارينە اۋىلداعى شاعىن شارۋا قوجالىقتارىن قولداۋ ءۇشىن... بىراق وعان كوبىنە ءىرى كاسىپورىندار ءوتىنىش بەرەتىنى اقيقات. ال شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ الا المايتىن سەبەبى, مالىنىڭ باسى از, جەرىنىڭ اۋماعى كىشكەنتاي, تەحنيكاسى جوق. مىنەكي, وسى ماسەلەنى ەسكەرسە؟!