كەشە استانادا قازاقستان – قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ قۇرىلتايشىلىق وتىرىسى بولدى. ول مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. سونداي-اق, وتىرىسقا ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق كومپانيالارى باسشىلارى مەن ىسكەر ورتا وكىلدەرى قاتىستى.
كەشە استانادا قازاقستان – قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ قۇرىلتايشىلىق وتىرىسى بولدى. ول مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى. سونداي-اق, وتىرىسقا ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق كومپانيالارى باسشىلارى مەن ىسكەر ورتا وكىلدەرى قاتىستى.
قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان قىتايدى سەنىمدى سەرىكتەس جانە تاتۋ كورشى رەتىندە جوعارى باعالايتىنىن اتاپ ءوتتى.
ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناعان كەزدەن باستاپ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. وتكەن جىلى ءوزارا ساۋدا كولەمى 24 ميلليارد دوللار بولدى. ورتاق كۇش-جىگەر جۇمساۋىمىزدىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءتۇرلى تەتىكتەرى قالىپتاستىرىلدى جانە تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان-قىتاي كوميتەتىنىڭ ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قىزمەتى مەن تۇراقتى وتكىزىلىپ تۇراتىن ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى كەزدەسۋلەر اناعۇرلىم ماڭىزدىسى بولىپ سانالادى. وتكەن جىلداردا ءبىز ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋدى رەتتەيتىن بايىپتى شارتتىق-قۇقىقتىق بازا قۇرا بىلدىك. بۇل 170-تەن استام ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتتى قامتىپ وتىر, دەدى ەلباسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدە ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان زاڭدار قابىلدانعانىن دا ارنايى اتاپ ءوتتى.
ولاردىڭ قىزمەتىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلەدى. «قازاقستان-قىتاي» مۇناي قۇبىرىنىڭ, «سارىبۇلاق-زيمۇناي» جانە «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرلارىنىڭ قۇرىلىسى تابىستى ينۆەستيتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تاعى ءبىر مىسالىنا اينالدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز جاڭا جىبەك جولىن جاڭعىرتۋدامىز. بۇكىل ەلىمىز بويىنشا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ماگيسترالدى كولىك ءدالىزىن, جاڭا اۆتوموبيل جانە تەمىر جولداردى, تەڭىز تەرمينالدارى مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى سالىپ, قۇرىپ جاتىرمىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان باسشىسى ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋدىڭ تاعى ءبىر ءتاسىلى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ترانزيتتىك الەۋەتتى اشۋ بولاتىندىعى جونىندە پىكىر ءبىلدىردى.
ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ارنالارعا سۇرانىستىڭ ارتىپ وتىرعانىن ەسكەرىپ, قازاقستان اقپاراتتار اعىنى ءۇشىن مەيلىنشە قولايلى جانە بارىنشا قىسقا باعىت ۇسىنۋعا دايىن, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى ىسكەرلىك كەڭەستى قۇرۋ ەكى ەل بيزنەسىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستاردى كەڭەيتۋدىڭ ءتيىمدى جالعاسى بولاتىنىنا توقتالدى.
مەنىڭ ويىمشا, وندا ەلەۋلى ەكونوميكالىق الەۋەت بار. بۇل قۇرىلىم قىزمەتتىڭ اشىق فورماتىنا يە بولا وتىرىپ, ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋدە پارمەندى شارالاردى قابىلداۋعا ءتيىس, دەپ ءبىر قايىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ىسكەرلىك كەڭەستىڭ اياسىندا سالالار مەن وندىرىستەردى دامىتۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق جانە جول كارتالارىن جىل سايىن ازىرلەپ, قابىلداۋدى ۇسىندى.
كەڭەستىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ونىڭ اياسىندا استانادا تۇراقتى جۇمىس ورگانىن قۇرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. ودان بولەك, تاراپتار ءۇشىن باسىم باعىتتاردى نىساناعا العان سالالىق جۇمىس توپتارىن ۇيىمداستىرعان ءجون, دەدى قازاقستان باسشىسى.
ەلباسىنىڭ تاعى ءبىر ۇسىنىسى ىسكەرلىك كەڭەستىڭ كۇش-جىگەرىن كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋعا, ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارى مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارى اراسىندا سۇحبات الاڭىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتاۋ جونىندە بولدى.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن كورمەلەردى, ساۋدا جارمەڭكەلەرىن, سەمينارلاردى, كونفەرەنتسيالار مەن ەكى ەلدىڭ تانىستىرىلىمدارىن تۇراقتى وتكىزىپ تۇرۋ قاجەت. سونداي-اق, ءتيىمدى پىكىر جانە ىسكەرلىك اقپاراتتار الماسۋدى جولعا قويۋ ماقساتىندا ىسكەرلىك كەڭەسكە مەرزىمدى باسپا جانە ەلەكتروندى باسىلىمدار شىعارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلادى, دەدى پرەزيدەنت.
ءسوز سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ىسكەرلىك كەڭەستىڭ قۇرىلتايشىلىق وتىرىسى ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى جانداندىرۋعا قاتىستى قۇندى ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدار ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
قحر توراعاسى سي تسزينپين قاتىسۋشىلاردى قازاقستان-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى جانە ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى سالالارداعى ىنتىماقتاستىعى بۇرىن قول جەتپەگەن بيىككە كوتەرىلگەنىن اتاپ ايتتى.
مەنىڭ ساپارىمنىڭ ەڭ باستى ماقساتى – ەكىجاقتى قاتىناستارىمىزدى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرۋ ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىمەن بىرگە بار كۇش-جىگەردى جۇمساۋ. قازاقستان – تارتىلعان قىتاي ينۆەستيتسيالارىنىڭ كولەمى جونىنەن تمد-داعى ءىرى ەل. قازاقستانمەن بىرگە ءبىز قۇبىر جەلىسىن جانە شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ حالىقارالىق ورتالىعىن سالدىق. تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ مۇنداي مىسالدارى وتە كوپ, دەدى سي تسزينپين.
قحر توراعاسى ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋ ەكى ەل بيزنەس-قاۋىمداستىقتارىنىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋعا دەگەن قۇلشىنىسىنىڭ ايعاعى ەكەنىن ايتىپ, بۇل كەڭەس ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ۇلگىلەرىن ازىرلەيتىنىنە جانە كومپانيالاردى ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىككە كوپتەپ تارتاتىندىعىنا ءۇمىت ارتتى.
ىسكەرلىك كەڭەس وتىرىسىنىڭ بارىسىندا ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
اتاپ ايتقاندا, «سامۇرىق-قازىنا» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى ومىرزاق شوكەەۆ پەن قحر تاراپىنان ءسىتىس Group ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى چان چجەنمين «ينۆەستيتسيالىق كارتانى» جۇزەگە اسىرۋ كەلىسىمىنە قول قويدى. بۇل قۇجاتتا 21 جوبا قامتىلعان. ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا 18 ميلليارد دوللار جۇمسالماق. وتىرىس بارىسىندا, باسقارما توراعاسى Datang Corpoation ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى چەن تسزينسينمەن ءسىتىس باسشىلىعىمەن ەنەرگەتيكا سالاسىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ بويىنشا كەلىسىمگە كەلدى. ولارمەن قاتار, «قازمۇنايگاز» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى ساۋات مىڭباەۆ CNPC ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى چجوۋ تسزيپينمەن كەلىسىمگە قول قويدى. ەكى تاراپتىڭ تاعى بىرقاتار كومپانيالارى ءتيىمدى كەلىسىمدەر مەن شارتتارعا وتىردى. جالپى, ىسكەرلىك كەڭەس وتىرىسىنا قازاقستان مەن قىتايدىڭ 140 ءىرى كومپانياسى قاتىستى.
وتىرىستىڭ رەسمي جيىنى اياقتالعان سوڭ قىزىلوردادا تۇرعىزىلماق شىنى زاۋىتى قۇرىلىسىنا ارنالعان كەلىسىمگە قول قويعانداردىڭ ءبىرى – اتالعان وبلىستىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆتان قازاقستان – قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسى مەن قول قويىلعان كەلىسىمدەر جونىندە پىكىرىن سۇراعان ەدىك.
– ىسكەرلىك كەڭەس دەر كەزىندە قۇرىلىپ, ەكى ەلدىڭ دە ساۋدا اينالىمىن ارتتىرادى. ءسويتىپ, ەكونوميكالىق دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى. بۇل كەڭەس, كاسىپكەرلەرگە بيزنەسىن دامىتۋ ءۇشىن جاڭا كەڭىستىك اشىپ بەرگەنى انىق. ال, قول قويىلعان كەلىسىمدەرگە كەلسەك, ءبارى دە زەرتتەلىپ, زەردەلەنگەن قۇجاتتار. سوندىقتان, بۇل جوبالار جۇزەگە اسسا, ءبىزدىڭ ەلدىڭ ۇتارى مول بولادى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ وبلىستا ىرگە كوتەرەتىن شىنى زاۋىتى وسىناۋ قات ماتەريالمەن ەلدەگى قۇرىلىس سالاسىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى, دەدى قىرىمبەك كوشەرباەۆ.
وتىرىس سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن سي تسزينپين «بوزوي – شىمكەنت» ۋچاسكەسىندەگى «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن گازبەن تولتىرۋدى باستاۋعا ارنالعان رەسمي سالتاناتقا قاتىستى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».