جامبىل وبلىسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, قارجى پوليتسياسىنىڭ پولكوۆنيگى ماقسۇت نالىباەۆپەن اڭگىمە
جامبىل وبلىسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, قارجى پوليتسياسىنىڭ پولكوۆنيگى ماقسۇت نالىباەۆپەن اڭگىمە
– قازىرگى تاڭدا جامبىل وبلىسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىيبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتى ايماقتا ەكونوميكالىق قىلمىستار مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى باتىل كۇرەس جۇرگىزىپ, بىرقاتار جەمقور باسشىلاردىڭ «بەتپەردەسىن» سىپىرىپ, ولاردىڭ شىن مانىندە كىم ەكەنىن حالىققا اشكەرەلەپ بەرۋدە. بۇل جۇمىس قالاي جۇرگىزىلۋدە؟
– جامبىل وبلىسىنىڭ قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى 6 اي ىشىندە ەكونوميكا سالاسىندا ورىن العان 246 قىلمىستى انىقتادى. وبلىستا اراق-شاراپ ونىمدەرىن قولدان جاسايتىن 2 جاسىرىن تسەح اشكەرەلەنىپ, 3 778 مىڭ جالعان اكتسيز ماركالارى مەن سپيرت ءونىمى زاڭسىز اينالىمنان الىندى. سونىمەن قاتار, اعىمداعى جىلعى ناۋرىز ايىندا قارجى پوليتسياسى دەپارتامەنتىمەن «Coca-Cola», «Sprite», «Fanta» سۋسىندارىن انتيسانيتارلىق جاعدايدا زاڭسىز جاسايتىن استىرتىن تسەحتىڭ «قىزمەتىنە» نۇكتە قويىلىپ, 3 434 جاساندى سۋسىن قۇيىلعان بوتەلكەلەر تاركىلەندى. ويىن بيزنەسى سالاسىندا 21 زاڭسىز ويىن-ساۋىق زالدارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە 2 استىرتىن كازينونىڭ قىزمەتى توقتاتىلىپ, 3 رۋلەتكا, 3 پوكەرلىك ۇستەل, 63 ويىن اۆتوماتتارى, 13 تەرمينال جانە 136 جۇيەلى بلوگتار «بيزنەستەرىن» توقتاتتى.
سونىمەن بىرگە, اعىمداعى التى ايدا سىبايلاس جەمقورلىق بويىنشا 115 قىلمىستىق ءىس تىركەلدى. ونىڭ ىشىندە 13 پاراقورلىق (10 پارا بەرۋ, 2 پارا الۋ جانە 1 پاراقورلىققا دەلدالدىق جاساۋ) فاكتىلەرى بار. مىسالعا, «اق بۇلاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىندا جاسالعان 6 قىلمىس انىقتالدى. ايتالىق, اقپان ايىندا تالاس اۋدانى اكىمدىگىنىڭ ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس ءبولىمى كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ باستىعىنا قاتىستى قر قك 307-بابىنىڭ 2-ءبولىمى (قىزمەت وكىلەتتىگىن تەرىس پايدالانۋ) بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ياعني, مەكەمە باسشىسى لاۋازىمدى تۇلعا بولا تۇرىپ, بەلگىلى ءبىر ادامدارعا پايدا مەن ارتىقشىلىقتار بەرۋ ماقساتىمەن ويىق اۋىلىن سۋمەن جابدىقتاۋ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قالاي اتقارىلعاندىعىن تەكسەرمەستەن قابىلداپ, «اۋىز سۋ» ءجانە «اق بۇلاق» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى بويىنشا بولىنگەن 81 ميلليون تەڭگەدەن استام بيۋدجەت قارجىسىن «سك بيىك اسۋلار» جشس-نە اتقارىلماعان جۇمىستار ءۇشىن اۋدارىپ جىبەرگەن. تالاس اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن «سك بيىك اسۋلار» جشس-ءنىڭ بانك شوتتارىنا, جىلجيتىن جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتەرىنە تىيىم سالىندى. سارىكەمەر اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى د. سۋمەليديگە قاتىستى قر قك 177-بابى 3-ءبولىمىنىڭ «ا», «ب», «گ» تارماقتارى (الاياقتىق), 314 بابىنىڭ 3-ءبولىمى (قىزمەتتىك جالعاندىق جاساۋ), 235-بابىنىڭ 2-ءبولىمى (ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتى نەمەسە قىلمىستىق قاۋىمداستىقتى (قىلمىستىق ۇيىمدى) قۇرۋ جانە ونى باسقارۋ, قىلمىستىق قوعامداستىققا قاتىسۋ) بويىنشا قىلمىستىق ىستەر قوزعادى. اۋداننىڭ باس ساۋلەتشىسى ا. مومىنجانوۆتان, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا تۋعان ن.جۇباەۆتان, سارىكەمەر اۋىلدىق وكرۋگى اكىمى اپپاراتىنىڭ باس مامانى د. سۋمەليديدەن, ك.قۇرالباەۆتان تۇراتىن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتى بايزاق اۋدانى سارىكەمەر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ بۇرىنعى اكىمى يا. مۇساەۆ باسقارعان. 2001-2010 جىلدار ارالىعىندا ولار ازاماتتاردىڭ سەنىمىنە قيانات جاساپ, الداۋ ارقىلى جەر تەلىمىن بەرۋ ءۇشىن بارلىعى 9 ميلليون تەڭگەدەن استام كولەمدەگى قاراجاتتى يەلەنىپ كەتكەن. د.سۋمەليدي, ءوز كەزەگىندە, سارىكەمەر اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دەگەن ۋاقىتشا قىزمەتىن جەكە باس پايداسىنا پايدالانۋ ءۇشىن, زاڭسىز شەشىمدەرگە قول قويىپ جانە ونى بەكىتە وتىرىپ, ورالمانداردان 100 مىڭنان 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن پارا الىپ, قىلمىستىق توپ مۇشەلەرىنە ءبولىپ بەرىپ وتىرعان. بايزاق اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن د. سۋمەليدي الاياقتىق, قىزمەتتىك جالعاندىق جاساۋ, ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتى نەمەسە قىلمىستىق قاۋىمداستىقتى قۇرۋ جانە ونى باسقارۋ, قىلمىستىق قوعامداستىققا قاتىسۋى بويىنشا كىنالى دەپ تانىلىپ, دۇنيەمۇلكى ءتا ركىلەنىپ, 8 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
– قارجى پوليتسياسىنىڭ جەدەل ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ءناتيجەسىندە پاراقورلىق سيپاتىنداعى 13 دەرەك انىقتالعانىنان ءبىزدىڭ حابارىمىز بار.
– ءيا, اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىمەن قازاق-قىرعىز شەكاراسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن تەرىس پايدالانۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋعا باعىتتالعان بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتسام, «قاراسۋ» شەكارا باقىلاۋ جۇك بەكەتىنىڭ باستىعى ا.سارسەنباەۆ 2012 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا جانە 2013 جىلدىڭ قاڭتارىندا ازامات ا.-دان شەكارا باقىلاۋ بەكەتى ارقىلى حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار تيەلگەن اۆتوكولىكتى قر مەملەكەتتىك شەكاراسىنان شەكارالىق قاراۋسىز, كەدەرگىسىز وتكىزگەنى جانە قامقورلىققا العانى ءۇشىن جالپى سوماسى 236 000 تەڭگە پارا العان. اسكەري سوتتىڭ ۇكىمىمەن ا. سارسەنباەۆ قر قك 311-بابىنىڭ 2-بولىمىمەن (پارا الۋ) بويىنشا كىنالى دەپ تانىلىپ, قر قك 55-بابىنا سايكەس (بەلگiلi بiر قىلمىس ءۇشiن كوزدەلگەن جازادان گورi نەعۇرلىم جەڭiل جازا قولدانۋ) 4 ميلليون تەڭگەدەن استام ايىپپۇل تولەدى. «قاراسۋ» كەدەن بەكەتىنىڭ 1 دارەجەلى مامانى ە. بايمەنوۆ تە لاۋازىمدى تۇلعا بولا تۇرا 2013 جىلدىڭ 15-ءشى جانە 18-ءشى ناۋرىزىندا ازامات ت.-نىڭ تاۋارلارىن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىنان كەدەرگىسىز وتكىزگەنى جانە جالپى قامقورلىعى ءۇشىن 30 000 تەڭگەنى پارا رەتىندە جۇيەلى تۇردە الىپ وتىرعان. قورداي اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن ە. بايمەنوۆ پارا الۋ بويىنشا كىنالى دەپ تانىلىپ, شارتتى تۇردە 2 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. «قورداي» كەدەن بەكەتىنىڭ 2-دارەجەلى جەتەكشى مامانى ا. ادىلباەۆ تا 2013 جىلدىڭ 7-ءشى, 10-شى جانە 17 ساۋىرىندە ازامات س.-دان قر مەملەكەتتىك شەكاراسىنان حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى شەكارالىق قاراۋسىز, كەدەرگىسىز وتكىزگەنى جانە جالپى قامقورلىعى ءۇشىن 21 000 تەڭگەدەن جۇيەلى تۇردە پارا الىپ تۇرعان. قورداي اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن ا. ادىلباەۆ كىنالى دەپ تانىلىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتە 3 جىل مەرزىمگە دەيىن قىزمەتكە ورنالاسۋ قۇقىعىنان ايىرىلىپ, 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
ناۋرىز ايىندا زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ مەركى اۋداندىق بولىمشەسىنىڭ باستىعى ە.احتانبەرديەۆتىڭ ۇستىنەن سوتقا دەيىنگى جەڭىلدەتىلگەن ءىس جۇرگىزۋ حاتتاماسى بويىنشا قر قك-ءنىڭ 311-بابى 1-بولىمىمەن (پارا الۋ) قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ياعني, ول مەملەكەتتىك قىزمەتتەر اتقارۋعا ۋاكىلەتتى ادامدارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعا بولا تۇرىپ, 2013 جىلدىڭ 20 ناۋرىزىندا ازاماتشا م.-دان كوتەرىڭكى زەينەتاقى تولەۋ ءۇشىن 60 000 تەڭگە پارا العان. مەركى اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن ە. احتانبەرديەۆ كىنالى دەپ تانىلىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتە 3 جىل مەرزىمگە دەيىن ورنالاسۋ قۇقىعىنان ايىرىلىپ, شارتتى تۇردە 2 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالدى.
– ءيا, ۇلكەن ۇجىم باسشىلارىنىڭ وي-ءورىسى مەن ازاماتتىق اقىل-پاراساتى دا لاۋازىمدارىنا ساي ۇلكەن بولعانعا نە جەتسىن. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ولار ەل سەنىم ارتقان لاۋازىمدى باسشى بولا تۇرا ارزىمايتىن تيىن-تەبەن ءۇشىن نەشە ءتۇرلى ايلا-تاسىلدەرگە بارىپ, سول پاسىق ارەكەتتەرى ارقىلى مەملەكەت قارجىسىنا قول سۇعىپ, ءتىپتى, جەمقورلىققا وزىنە باعىنىشتى قىزمەتكەرلەرىن دە ەرىكسىز ماجبۇرلەۋگە بارۋدا...
– دانا حالقىمىز «ۇرلىق ءتۇبى – قورلىق» دەمەپ پە ەدى. وندايلاردىڭ بار ەكەنى دە, وتاعان سايىن ارام ءشوپ سياقتى قاپتاپ شىعا بەرەتىنى دە راس. بىراق «ءبىر سەكىردىم– قۇتىلدىم, ەكى سەكىردىم – قۇتىلدىم, ءۇشىنشى رەت سەكىردىم – تۇتىلدىم» دەگەندەي, كەز-كەلگەن جەمقور مەن كەز-كەلگەن پاراقور, ول مەيلى باسشى بولسىن, مەيلى قوسشى بولسىن, بىردە بولماسا بىردە قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇرىعىنا تۇسەتىنى انىق. ءتۇسىپ تە جاتىر. ويتكەنى, وركەنيەتتى قۇقىقتىق قاتىناستاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىقپەن جانە ونىڭ كورىنىستەرىمەن ءبىر ارنادا توعىسپايتىندىعى بەلگىلى.
بۇگىندە ءبىز وبلىستاعى بيزنەس اسسوتسياتسيالارىمەن, «اليانس» جانە «اتامەكەن» قوعامدىق ۇيىمدارىمەن, ءوڭىرىمىزدىڭ باسقا دا بىرقاتار ءىرى كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدارىنىڭ وكىلدەرىمەن تۇراقتى تۇردە كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ولاردىڭ سىبايلاستىق پەن جەمقورلىققا قاتىستى وي-پىكىرلەرىن ءبىلىپ تۇرامىز. بۇل كەزدەسۋلەر, ءوز كەزەگىندە, بىزگە كىمنىڭ كىم ەكەنىن اشىپ بەرۋدە.
اڭگىمەلەسكەن
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.