ەۋرووداق جەڭىلدىك جاساۋعا كەلىستى

تۇركيا پرەزيدەنتى مەن ەو باسشى­لارىنىڭ كەزدەسۋىنە ناۋرىزدىڭ باسىندا تۇركيا مەن گرەكيا اراسىنداعى شەكارادا تۋعان جانجال سەبەپ بولىپ وتىر. ر.ەردوعان يدليبكە شابۋىل جاسالعاننان كەيىن سيريادان كەلگەن بوسقىنداردى يگەرۋدىڭ قيىندىعىن ايتىپ, ولاردىڭ ەۋروپاعا وتۋىنە كەدەرگى كەلتىرمەيتىنىن مالىمدەگەن-ءدى. وسىلايشا, جايلى ءومىر اڭساعان جۇرت شەكاراعا قاراي اعىلعان. الايدا گرەكتەر تاراپى بوسقىندارعا جىلى قاباق تانىتقان جوق. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن بوسقىندار اراسىندا قاقتىعىس بولدى.

جالپى, ۋرسۋلا ۆون دەر لەيەن باستاعان «قارت قۇرلىقتىڭ» اككى ساياساتكەرلەرىن ايتقانعا كوندىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنى بەلگىلى. بۇل تۇرعىدان العاندا ر.ەردوعان ءتيىمدى ءادىس قولداندى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. كەزىندە سيريادا سوعىس ءورتى تۇتانىپ, تاياۋ شىعىسقا «اراب كوكتەمى» كەلگەندە بوسقان حالىق ەۋروپانى جاعالاعان. مۇندايدى كۇتپەگەن «قارت قۇرلىق» ابدەن ابدىراپ, يمميگراتسيالىق داعدارىسقا ۇشىراعانى ەسىمىزدە. سودان بەرى ەۋروپا ساياساتكەرلەرى ءۇشىن بوسقىندار ماسەلەسى «احيلەستىڭ وكشەسى» ءتارىزدى ءالسىز تۇسقا اينالدى.

مۇنى انادولى ۇتىمدى پايدالانىپ كەتتى. تۇركيا اسكەرى يدليبتە سوعىس­قانىن جوعارىدا ايتتىق. ناتو تاراپى دا, ەۋروپا ەلدەرى دە ر.ەردوعاننىڭ بۇل شەشىمىن اسا قۇپتاي قويعان جوق. ارەكەتىن قولداماعاندى كەلىسسوزگە تارتۋ قيىن ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان تۇركيا تاراپى قولدا بار ىقپالدى «كۇشىن» – بوسقىنداردى پايدالانۋدى ءجون كورگەنى انىق بايقالادى.

ميگرانتتاردىڭ ەۋروپاعا وتۋىنە جاعداي جاساۋ ارقىلى ەو باسشىلارىنىڭ مىسىن باستى. ەندى شە, ر.ەردوعان شەكارانى بوسقىندارعا اشاتىنىن مالىمدەگەن سوڭ, ءبىر اپتانىڭ ىشىندە 35 مىڭعا جۋىق ميگرانت «قارت قۇرلىققا» بەت العان. بۇل – ءبىر جاعى پوپۋليستىك پارتيالاردىڭ كۇشەيۋى, ەكىنشى جاعىنان كوروناۆيرۋسپەن الىسىپ وتىرعان ەۋروپاعا وڭاي تيمەيتىنى ايدان انىق ماسەلە. مۇنى انادولى دا, ەۋروپالىق وداق تا جاقسى تۇسىنەدى.

وسىنداي قادامداردان كەيىن تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ ەردوعان ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا ۆون دەر لەيەنمەن جانە ەۋروپالىق كەڭەستىڭ پرە­زيدەنتى چارلز مايكلمەن كەلىسسوز وتكىزدى. تۇركيا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, رەسمي بريۋسسەل تاراپى تۇركياعا جەتكىلىكتى قاراجات ءبولىپ وتىرعان جوق. «بوسقىندار داعدارىسىنان» كەيىن ەو مەن تۇركيا 2016 جىلى كەلىسىمگە كەلىپ, بريۋسسەل ميگ­رانتتاردىڭ اعىنىن رەتتەپ وتىرۋ ءۇشىن تۇرىكتەرگە جىل سايىن 6 ميلليارد ەۋرو قاراجات بەرىپ وتىرۋعا ۋاعدالاسقان-تۇعىن.

ر.ەردوعاننىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل سوما جەتكىلىكسىز. قازىرگى تاڭدا شام ەلى­نەن كەلگەن بوسقىنداردى پانالاتۋ ءۇشىن تۇركيا 40 ميلليارد ەۋرو جۇم­ساعان كورى­نەدى. سونداي-اق وتكەن ايدا تۇر­كيا­نىڭ سيريادا جاساعان اسكەري ءىس-قيمى­لىن قولداماعانىنا نارازى.

ەو باسشىلارى تۇركيانىڭ بىرقاتار ۇسىنىسىنا كەلىسسە دە, ر.ەردوعاننىڭ شەكارا ماسەلەسىن ساياساتقا اينالدىرعانىن ايىپتادى. «گرەكيا مەن تۇركيا شەكارا­سىنداعى وقيعا ەۋروپالىق وداققا ساياسي قىسىم جاساۋ ەكەنىن انىق اڭعارتادى. مۇنىڭ شەشىمىن تابۋ باسقاشا ارەكەتتى قاجەت ەتەتىن ەدى», دەدى ۋ.لەيەن.

ايتسە دە, تۇركيانىڭ بوسقىنداردى سايا­سي قۇرال رەتىندە پايدالانۋىنا نارا­زى­­لىق تانىتسا دا, ەو جەڭىلدىك جاساۋ­عا كەلىستى. ناتيجەسىندە, ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر بويىنشا باس وكىلى دجوزەف بوررەلل تۇركيالىق ارىپتەستەرىمەن بىر­لەسىپ ماسەلەنى شەشۋگە كىرىسپەك.

سونىمەن قاتار 2016 جىلى جاسالعان كەلىسىم دە قايتا قارالماق. ۋرسۋلا ۆون دەر لەيەننىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ساراپشىلار كەمشىن تۇستاردى تۇزەۋگە تىرىسادى. ءوز كەزەگىندە ر.ەردوعان تۇرىكتەردىڭ شەنگەن ايماعىنا ەمىن-ەركىن كىرۋىنە مۇمكىندىك بەرۋدى سۇرادى. ۆون دەر لەيەن بۇل ماسەلەنى دە قاراستىرۋعا كەلىستى.

بۇدان بولەك, ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى بريۋسسەلدەگى كەزدەسۋ بوس­قىندار ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان جان-جاقتى قادامنىڭ باستاماسى عانا ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەو تۇركياعا قارجىلاي كومەك قانا كور­سەتىپ قويمايدى, سونىمەن قاتار سوعىس­­تان زارداپ شەككەن ايماقتان بوسقان حالىق­تى پانالاتۋدىڭ باسقا دا تەتىكتەرىن قاراستىرماق.