بريۋسسەلدە ەۋروپالىق وداقتىڭ الداعى بيۋدجەتىن بەكىتۋ ماسەلەسى قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. «بۇل ءان بۇرىنعى اننەن وزگەرەك» دەمەكشى, بيىلعى پىكىرتالاس «قارت قۇرلىق» ءۇشىن ەرەكشە بولماق. «برەكسيتتىڭ» رەسمي اياقتالۋى ەو-عا دا وڭايعا سوقپايتىن ءتۇرى بار.
ۇلىبريتانيانىڭ «قارت قۇرلىقپەن» قوشتاسۋى ەۋروپالىق وداقتىڭ قالتاسىنا تۇسەتىن قارجىعا كەرى اسەر ەتتى. جىل سايىن ۇلىبريتانيا 12 ملرد ەۋرو كولەمىندەگى قوماقتى قاراجاتتى شىتىرلاتىپ ساناپ بەرەتىن. بۇل – ەو بيۋدجەتىنىڭ 11 پايىزىن قۇرايدى. ەندى الداعى 7 جىلدا وداق قازىناسىنا ءتۇسۋى ءتيىس 75 ميلليارد ەۋرو دەفيتسيتكە اينالماق. 2021-2027 جىلدارعا ارنالعان قاراجاتتىڭ ءبولىنىسى قالاي جۇرمەك؟ بيۋدجەتتىڭ كولەمى قانداي بولماق؟ بريۋسسەلدە وسى ماسەلە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر.
ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بيۋدجەتتىڭ كولەمى ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق جالپى تابىسىنىڭ 1,11 پايىزىنا تەڭ بولۋى ءتيىس. مۇنى قۇرلىقتىڭ شىعىسىنداعى جانە وڭتۇستىگىندەگى ەلدەر قولداپ وتىر. الايدا اۋستريا, دانيا, نيدەرلاند جانە شۆەتسيا شەنەۋنىكتەرى بۇل سومانىڭ تىم كوپ ەكەنىن ايتادى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, بيۋدجەت كولەمى ۇلتتىق جالپى تابىستىڭ 1 پايىزىنان اسپاۋى ءتيىس.
ەۋروپالىق كەڭەستىڭ پرەزيدەنتى چارلز مايكل وداق قازىناسىنا تۇسەتىن قاراجات 1,074 پايىزدى قۇراسا, «وگىز دە ولمەيتىنىن, اربا دا سىنبايتىنىن» ايتادى. ونىڭ ۇسىنىسى قابىلدانسا, ەو ەلدەرى الداعى 7 جىلدا 1,095 تريلليون دوللار قاراجات جۇمساماق.
ايتسە دە جاڭا بيۋدجەتتىڭ بەكىتىلۋى گەرمانياعا وڭاي تيمەيتىن ءتۇرى بار. قازىرگى تاڭدا ەو-عا كەلەتىن قارجىنىڭ 19 پايىزىن گەرمانيا تولەپ وتىر. ۇلىبريتانيانىڭ «قارت قۇرلىقپەن» ات قۇيرىعىن ءۇزىسۋى گەرمانياعا تۇسەتىن جۇكتى ودان سايىن ارتتىرماق. ياعني بيۋدجەت ۇلتتىق جالپى تابىستىڭ 1 پايىزىن قۇراعاننىڭ وزىندە وداقتىڭ قازىناسىنا بۇرىنعىدان كوپ بولماسا, از قاراجات قۇيمايدى. ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ جوسپارىنا سۇيەنسەك, گەرمانيانىڭ ۇلەسى 32,8 ميلليارد ەۋروعا جەتپەك. بۇل قازىرگى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 7,3 ميللياردقا كوپ.
بريۋسسەلدە تالقىلاناتىن تاعى ءبىر ماسەلە – قازىناعا تۇسكەن قاراجاتتى ءبولۋ. جالپى, ەۋروپالىق وداقتىڭ بيۋدجەتى نەگىزىنەن ءۇش باعىتقا جۇمسالادى. ولار: اۋىل شارۋاشىلىعى, وڭىرلىك دامۋ جانە ەو شەنەۋنىكتەرى بەلگىلەگەن باسىمدىقتار. كەيىنگىلەرىنىڭ قاتارىندا يننوۆاتسيا, قورعانىس, ميگراتسيا جانە ستۋدەنت الماسۋ سەكىلدى سالالار كىرەدى.
قازىناعا كوپ قارجى قۇيىپ وتىرعان مەملەكەتتەر بيۋدجەتتەن بولىنەتىن اقشانى نەگىزىنەن جاڭا سالالارعا سالۋدى ءجون كورەدى. ويتكەنى گەرمانيا, فرانتسيا سەكىلدى باقۋاتتى ەلدەر ەو قاراجاتىنا اسا مۇقتاج ەمەس. سوندىقتان بۇعان دەيىن ىرگەسى بەكىپ, بەرىك ورنىققان سالالارعا قوسىمشا قارجى قۇيعاننان, «قارت قۇرلىقتىڭ» كومەگىن باسقا باعىتتارعا جۇمساۋ ءتيىمدى. الايدا شىعىس بلوكتىڭ ەلدەرى ءۇشىن باسىم باعىتتارعا بەرىلەتىن سومانىڭ قوماقتى بولعانى قاجەت.
جاڭا بيۋدجەت جوسپارى بويىنشا وڭىرلەردى دامىتۋعا بولىنەتىن قاراجات – 12 پايىزعا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى قاراستىرىلعان اقشا 14 پايىزعا دەيىن ازايماق. الدا-جالدا بۇل جوبا قابىلدانىپ كەتسە, «قارت قۇرلىقتىڭ» كەدەي مەملەكەتتەرىنە وڭايعا سوقپايدى.
بيۋدجەتكە قاتىستى كەلەسى ءبىر ماسەلە – وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ الاتىن ۇلەسىنىڭ كولەمى. قازىرگە دەيىن ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, دانيا سەكىلدى اۋقاتتى مەملەكەتتەردىڭ «قارت قۇرلىقتىڭ» ورتاق قازىناسىنا تولەگەنى العانىنان اناعۇرلىم ارتىق. جالپى, مۇنداي ءۇردىستى ەۋروپادا «تەتچەر اسەرى» دەپ اتاپ كەتكەن. ويتكەنى 1984 جىلى ۇلىبريتانيا ەو-عا كىرگەننەن كەيىن بيۋدجەتكە العانىنان كوپ قاراجات قۇيعان ەدى. كەيىنىرەك باقۋاتتى باسقا مەملەكەتتەر ۇلىبريتانيادان ۇلگى الدى.
ەندى «تۇماندى البيون» ەۋروپالىق وداقتان شىققان سوڭ تولەيتىن جانە الاتىن قاراجاتتىڭ كولەمىن بىردەي ەتۋ ماسەلەسى ايتىلا باستادى. اسىرەسە ەو قارجىسىنا تاۋەلسىز اۋستريا, دانيا جانە نيدەرلاند سەكىلدى مەملەكەتتەر بۇرىنعىداي قوماقتى سومانى ساناپ بەرۋگە ق ۇلىقسىز. ونسىز دا «برەكسيتتەن» كەيىن بوس قالعان بيۋدجەت دەفيتسيتىن تولىقتىرۋ جۇگى وسى اۋقاتتى مەملەكەتتەردىڭ موينىنا تۇسپەك.
ەۋروپالىق وداقتىڭ بيۋدجەتىن بەكىتۋ جانە ونى قاراستىرۋ – قۇرلىقتاعى كەنجە قالعان سالالاردى دامىتۋعا ارنالعان. ماسەلەن, باستاپقىدا وداقتىڭ قاراجاتى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۇيىلعان-تۇعىن. كەيىنىرەك اتالعان سالا كوپتەگەن ەلدە اياققا تۇرىپ كەتتى. وسىلايشا, ەو بيۋدجەتى وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بىرگە دامۋىنا جاعداي جاساپ وتىر.
قورىتا ايتقاندا, ەۋروپالىق وداقتىڭ بيۋدجەتىن بەكىتۋ بريۋسسەلدە قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ جاتىر. ەۋروپانىڭ الداعى 7 جىلدا قالاي داميتىنى, قانداي باعىت ۇستاناتىنى وسىعان بايلانىستى بولماق.