جىل سايىن تاۋەلسىزدىك كۇنىنىڭ قارساڭىندا «پاراسات» وردەنىن لايىقتى ادامدارعا بەرىپ جاتقان كەزدە مەنىڭ كوز الدىما قازاقتىڭ ايتۋلى ازاماتى حاميت راقىشەۆتىڭ اسىل بەينەسى كەلەدى. ويتكەنى بۇل وردەن اتاۋىنىڭ ءوزى كىسىلىك پەن كىشىلىكتىڭ, پاراسات پەن مەيىرىمدىلىكتىڭ ۇلگىسىندەي ۇلتىنا ادال قىزمەت ەتكەن ادامدارعا عانا لايىقتى سياقتى. ونىڭ ۇستىنە جان دۇنيەسى وسى قاسيەتتى اتقا ساي شارتاراپقا شۋاق شاشىپ جۇرەتىن اتپال ازاماتتارعا تيەسىلى سىباعا ىسپەتتى. مىنە, سوندايدا بيىك پاراسات يەسى اقيىق اعامەن قاتار جۇرگەن, ۇستازدىق تاعىلىمىن كورگەن الىستا قالعان اسىل كۇندەر ويعا تۇسەدى.
ءبىزدى العاش تانىستىرعان بابالار رۋحى ەدى. جامبىل اۋدانى سامسى اۋىلىندا سامەن باتىرعا ەسكەرتكىش ورناتۋ جونىندە جۇرتشىلىقتان ۇسىنىس تۇسكەن-ءدى. ادەتتەگىدەي اقسارباس شالىپ, ۇيىمداستىرۋ كوميسسياسى قۇرىلدى. حاميت قوشان ۇلى ۇيىمداستىرۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, مەن ورىنباسارى بولىپ سايلاندىم. قىزۋ جۇمىس باستالىپ كەتتى. ەڭ اۋەلى باتىردىڭ بەينەسىن ۇرپاقتارى ارقىلى سانامىزعا ورالتىپ, ونان كەيىن ەسكەرتكىشىن سالۋ جۇمىسى قارقىن الدى. مىنە, وسى كەزدە حاماڭنىڭ بىلىمدىلىگىنە, اقىلدىلىعىنا, ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىنە ءتانتى بولدىم. نە نارسەنى كانىگى ۇستاداي اقىل-وي كورىگىنە سالىپ, ون ويلانىپ, ءجۇز تولعانىپ بارىپ وڭ شەشەتىن حاماڭنىڭ كەز كەلگەن ۇسىنىسى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتتى.
ءباھادۇر ەسكەرتكىشىن سالىپ جۇرگەندە مىنانداي ءبىر عيبراتتى وقيعاعا كۋا بولدىم. اۋىلىندا ەسكەرتكىش ورناتىپ جاتقاننان كەيىن تۇرعىندار دا قالىس قالمايدى عوي. ءبىر قاعىلەز جىگىت تىنىم تاپپاي, قۇرىلىس جۇمىسىنا قاتتى ارالاستى. بابالار رۋحىنا قىزمەت ەتكەن ءىسىمىزدىڭ تەگىن جاسالاتىنىن بىلسە دە, ول كۇندەلىكتى ەسكەرتكىش باسىنا كەلىپ, ءوزىنىڭ قولعابىسىن تيگىزىپ ءجۇردى. حاماڭ ونىمەن جەتە تانىستى. بۇل ءبىر جەتىم جىگىت ەكەن. ءوزىنىڭ ەتىنىڭ تىرىلىگىمەن كۇن كورىپ جۇرگەن, قازاقتىڭ قاراپايىم ازاماتى-تۇعىن. حاماڭ جىگىتتىڭ ۇيىنە بارىپ, ونىڭ ەسكى ۇيدە تۇراتىنىن كورىپ, جەدەل-عابىل ءوسىپ كەلە جاتقان بالاپاندارىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن ءوز قارجىسىنان سول اۋىلدان جاقسى ءبىر ءۇي ساتىپ الىپ بەردى. بۇل اعانىڭ كوپ ادامعا جاساعان قايىرىمدىلىعىنىڭ ءبىر عانا كورىنىسى ەدى.
سونىمەن, كوپتەن كۇتكەن كۇن دە كەلىپ, ەڭسەلى ەسكەرتكىش بوي كوتەردى. شارا وتكىزىلىپ, سامەن باتىرعا ارنالىپ اس بەرىلدى.
راسىندا, حاماڭ – ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىندا ازاماتتىقتىڭ اق تۋىن جوعارى ۇستاپ, ءومىربايانىنا كىر جۇقتىرماي كەتكەن ءمارت تۇلعا. كىشكەنتاي عانا اباي اتتى اۋىلدان وربىگەن جاس ورەننىڭ بويىنا بىتكەن التىن قاناتى, ول – ەڭبەكقورلىعى, ادالدىعى, اينالاسىنا دەگەن العاۋسىز سەنىمى مەن قۇرمەتى ەدى. اكەسى قوشان اۋىلدا قاراپايىم جۇمىسشى, مالشى بولسا, اناسى ماعريپا وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولا بىلگەن ارداقتى انا, ءۇيدىڭ التىن تىرەگىندەي ەدى. «توعىز ۇلىم – ءبىر توبە, ەرتوستىگىم – ءبىر توبە» دەپ, ەرنازار قاريا ايتپاقشى, سەگىز بالانىڭ ىشىندە حاميت ەرەكشەلەنىپ ءوسىپتى. كىشكەنە كەزىنەن اۋىلدىڭ قوڭىر تىرلىگىنە ەركىن ارالاسىپ, مال-جاي, قورا-قوپسى, باۋ-باقشا جۇمىستارىن قولدى-اياققا تۇرماي, تەز-اق جاساپ تاستاپتى.
ول كەزدە اۋىلدا قايبىر كەلىستى ءۇي, كوركەم عيمارات بولدى دەيسىز. سوندىقتان كىشكەنە كۇنىنەن حاماڭ قۇرىلىسشى بولۋدى ارمانداپتى. اقىرى سول نيەتىن ورىنداپ, قۇرىلىس تەحنيكۋمىن ءتامامداپ, اۋىلداعى قۇرىلىس سالاسىنىڭ بىلگىر مامانىنا اينالادى. اباي اۋىلىندا سول كەزدە سالىنعان تالاي تۇرعىن ۇيلەردە حاماڭنىڭ وزىندىك قولتاڭباسى بار.
ءومىر ارينە, ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ۇلى اباي ايتپاقشى, «ادامدى زامان بيلەمەك». ىنتالى, كوپشىل, تالاپشىل جاستى بايقاعان باسشىلار ونى اباي اتىنداعى قۇس فابريكاسىنا ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە ۇسىنادى. بۇكىل الماتىنى جۇمىرتقامەن, قۇس ەتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلكەن دە ىرگەلى كاسىپورىندا ەڭبەك ەتۋ حاماڭدى ودان ءارى ىسىلدىرىپ, ءوندىرىستىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ مەڭگەرۋىنە جول اشىپتى.
حاماڭنىڭ ەندىگى ءومىربايانى ساۋدا سالاسىمەن تىعىز بايلانىستى. ماسكەۋ ساۋدا ينستيتۋتىن بىتىرگەننەن كەيىن تىڭ كاسىپكە بەت بۇردى. بۇل سالانىڭ ەرەكشەلىگى – حالىقتىڭ سۇرانىسىن جەدەل ءارى ساپالى قامتاماسىز ەتۋ بولسا, بۇل جولدا دا جاسىنان ەرەك وسكەن حاماڭ شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمادى. ەڭ اۋەلى كىشكەنتاي كەڭشارلاردىڭ تۇتىنۋشىلار وداعىن باسقاردى. تومەننەن تاجىريبە جيناقتادى, اۋىلداعى اعايىنداردىڭ ساۋداعا دەگەن سۇرانىسىن تەرەڭ زەرتتەي ءبىلدى. ىلە اۋدانىندا تۇتىنۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە كوپ تاجىريبە جيناقتادى, الدىنداعى ابزال اعالارىنىڭ اقىلىمەن ساۋدا سالاسىن وركەندەتۋ ماشىعىن مەڭگەردى. ءسويتىپ ءوزى ەندى جامبىل اۋداندىق تۇتىنۋشىلار قوعامىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان كەزدە, ءبىر كەزدە اۋىلدا اتقارعان ىستەرىن جالعاستىرىپ, مۇندا دا اۋدانداعى وسى سالانى وبلىس كولەمىندە الدىڭعى قاتارعا شىعاردى.
«جاقسىنى كورمەك ءۇشىن» دەگەن. اۋداندا وزات تاجىريبە سەمينارلارى ۇيىمداستىرىلىپ, ءىس-ناتيجەلەر ورتاعا سالىندى, ارىپتەستەرىنىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. مۇنداي وزىق ىستەر وبلىس باسشىلارىنىڭ كوزىنە شالىنباي قالعان جوق. ولار حاماڭنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىن ەرەكشە باعالادى, سەنىم ارتىپ, جەزقازعان وبلىستىق تۇتىنۋشىلار قوعامىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە ۇسىندى. بۇل ەندى اۋقىمدى جۇمىستىڭ باسى عانا بولدى. ول كەزدە كەندى جەزقازعاننىڭ دۇرىلدەپ تۇرعان كەزى. ءتۇستى مەتالداردى يگەرۋدە قازاقستان عانا ەمەس, بۇكىل ماسكەۋ يەك ارتقان وداقتىڭ بايلىعىن ەسەلەي تۇسەتىن ءوڭىر ەدى. حاماڭ تاعى دا بويىنا سىڭگەن قاسيەت بويىنشا ەرتە تۇرىپ, كەش جاتتى, ساۋدا سالاسىن ىرعاقتى جولعا قويا ءبىلدى. جاڭا قىزمەتتىڭ دە ورىنتاعى كورىندى: جەزقازعان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. قىزمەتتىڭ وڭايى جوق, دەگەنمەن «قوي اسىعى دەمەڭىز, قولعا جاقسا, ساقا عوي, جاسى كىشى دەمەڭىز, اقىلى اسسا, اعا عوي» دەمەكشى, ەڭبەگىن ەلەگەن شىعار, حاماڭدى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى قىزمەتكە شاقىرادى, ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اپپاراتى مەن مينيسترلەر كابينەتى ساۋدا ءبولىمىنىڭ باسقارۋشىسى ەتىپ تاعايىندايدى. بۇل قىزمەتتى ۇرشىقشا ۇيىرگەن جاس جىگىتتى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ شاقىرىپ, جاڭادان قۇرىلعان ساۋدا, ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەتىپ تاعايىندايدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنداعى 14 جىل بويى باسقارعان پالاتانىڭ ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە, ەكونوميكامىزدىڭ نىعايۋىنا قوسقان قوسقان ۇلەسى ۇشان تەڭىز. امال نە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەرىك بولۋىنا ءوزىنىڭ ولشەۋسىز ەڭبەگىمەن ۇلەس قوسقان حاميت قوشان ۇلى نەبارى 58 جاسىندا ەلىمەن اسىعىس قوشتاستى. سوڭىندا ىرگەلى ءىسى مەن ۇلاعاتتى ۇرپاعى قالدى.
ۇرپاعى دەمەكشى, كەزىندە حاماڭ ءوزىنىڭ ۇلى كەڭەستى ەرتىپ, اتاقتى الاكول كولىنە بارىپ دەمالادى ءارى ەم الادى. دەنساۋلىعىنا جاعىپ, كولدىڭ شيپاسى دارىپ, ساقايىپ الماتىعا ورالادى. بالاسىنا «قولدان كەلسە, وسى الاكولگە ءبىر جاقسىلىق جاساۋىمىز كەرەك» دەگەن وسيەتتى ءسوزىن ايتىپتى. كەيىننەن اكەسى قايتىس بولعاننان كەيىن كەڭەس ات جالىن تارتىپ ءمىنىپ, ازامات بولىپ, ءوزى كاسىپكەرلىكتى دوڭگەلەتكەندە الاكولگە ارنايى كەلىپ, اۋدان ورتالىعى ءۇشارال قالاسىنىڭ ورتالىعىنا ۇلكەن, ءزاۋلىم مەشىت سالىپ بەرەدى. ول مەشىتتىڭ اشىلۋىنا ەسكەندىر حاسانعاليەۆ باستاعان ونەر يەلەرى, باۋىرجان وسپانوۆ سياقتى كاسىپكەرلەر, احمەت كەندىربەك ۇلى سياقتى اقىندار قاتىسىپ, اللا ءۇيىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ورتاقتاسادى. «جاقسى اكەدەن جامان ۇل تۋمايدى. اكەنىڭ ءبىر اۋىز امانات ءسوزىن جەرگە قالدىرماي, كەڭەس ءوزى اۋدانعا كەلىپ, جەر الىپ, بارلىق قارجىسىن كوتەرىپ, جاماعات جينالاتىن ءزاۋلىم, ساۋلەتتى مەشىت سالىپ بەردى», دەپ ەسكە الادى اۋدان اكىمى الىبەك جاقانباەۆ.
«ورنىندا بار وڭالار», ۇرپاق ساباقتاستىعى دەگەن وسى شىعار. راقىشەۆتار اۋلەتىنە بىتكەن قادىر مەن قاسيەت, كىسىلىك پەن پاراساتتىلىق ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىن تابا بەرەتىن شىعار. مەن وعان شەكسىز سەنەمىن.
ەربولات تۇرىمبەتوۆ,
ەڭبەك ارداگەرى, ىلە اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, ىلە اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى
الماتى وبلىسى