قىركۇيەك ايىنىڭ ورتاسى. اپتانىڭ سوڭى تاياپ قالعان. ءىسساپاردان قايتار جولدا الداعى دەمالىس كۇندەرىندە كوكشەنىڭ اسەم تابيعاتىن تاماشالاپ قايتۋ ءۇشىن ءۇش-ءتورت جىگىت بۋرابايعا كەشتەتىپ جەتتىك. جولداسىم ەرمەكتىڭ ۇيىنە تۇستىك. ءبارىمىز كەلە سالا كيىم اۋىستىرىپ, سەرۋەندەپ قايتۋعا دالاعا شىقتىق. كوكشەنىڭ سان الۋان تۇسكە بويانىپ, قۇلپىرىپ, تامىلجىعان كەلبەتىنە تامسانىپ, كول جاعالاپ اسىقپاي, ءبىراز جۇردىك. ۇيگە كەشتەتىپ ورالدىق. داستارقان باسىندا ەمەن-جارقىن اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ, ۇزاق وتىردىق. «ەندى دەمالايىق» دەپ, جاستىققا باس قويعانىمىز سول ەدى, بەيمەزگىل ۋاقىتتا مەنىڭ تەلەفونىما بەيمازا قوڭىراۋ ءتۇستى. تارازدان, اعام باتىربەك قۇلەكەەۆ ەكەن, سەكەمدەنىپ, تۇتقانى كوتەردىم. «اللو؟؟؟». امانداسىپ, از-كەم تىلدەسكەن سوڭ اعام سۋىق حابار ايتتى. ابزال ازامات ءاشىمجان احمەتوۆ قايتىس بولىپتى...
تىرشىلىكتە ۇزەڭگىلەس, جان جولداسىم دەپ, جانىڭا بالايتىن, سىيلاس, قيماس, قيىسپاس سەرىكتەسىڭنىڭ دۇنيە سالعانىن ەستىگەندە ەسىڭنەن جاڭىلىپ, جەلدىڭ وتىندە, جولدىڭ شەتىندە, جاپادان-جالعىز قالعانداي, جان-دۇنيەڭ قۇلازىپ, بارىنەن باز كەشەسىڭ. امال قايسى, قولدان كەلەر قايران جوق, قايراڭدا قالعان بالىقتاي شورشىپ, جارقىلداعان الماستاي, ماڭدايى جارقىراعان مارقاسقانى قوينى سۋىق قارا جەرگە قيماي, قۋ جۇرەگىم تۋلاپ-تۋلاپ, تىنشىدىم.
...ەكەۋمىز جەرلەس بولعاندىقتان ءبىر-ءبىرىمىزدى كوپتەن جاقىن بىلەتىن ەدىك. قىزمەت بابىمەن پارلامەنتكە ءجيى كەلىپ, دەپۋتاتتارمەن ۇدايى كەزدەسىپ تۇرامىن. ءارتۇرلى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىعا سالامىز. ءبارىمىزدىڭ دە مۇددەمىز – ەلدىڭ, مەملەكەتتىڭ نىعايۋى. سول ءۇشىن ايتىسامىز دا, ارقايسىمىز ءوز تۇرعىمىزدان ءار نارسەنى دالەلدەيمىز. جاسىراتىن نەسى بار, بىرەۋ ءبىلىپ ايتادى, بىرەۋ بۇرىپ ايتادى, جاساپ جاتقان تىرلىكتەرىڭ تۋرالى كوپتىڭ كوزىن جەتكىزىپ, مۇلتىكسىز بايانداۋعا ءتيىسسىڭ. نە كەرەك, ءوز ءىسىڭنىڭ دۇرىس ەكەنىن بىلە تۇرساڭ دا, دەپۋتاتتاردىڭ قولداۋىنا يە بولۋىڭ قاجەت. وسىنداي سىندارلى كەزەڭدە دەپۋتاتتاردىڭ اراسىنان پاراساتتى, كوپكە سىيلى, اۋزى دۋالى, سوزىنە ەل توقتايتىن بەدەلدى ازاماتتار قولداۋ كورسەتىپ, جانىڭا جالاۋ بولاتىنى بار. سوندايدا اشەكەڭ دارالانىپ تۇرادى. ءاردايىم مەنىڭ الدىمنان شىعىپ, ماسەلەمنىڭ دۇرىس شەشىمىن تابۋىنا كومەگىن ايامايتىن. ول ماجىلىستە كوميتەت توراعاسى. كوپتەگەن ارىپتەستەرىنەن شوقتىعى بيىك تۇراتىن. كەلبەتىنە, بولمىسىنا اقىلى ساي, ايتار ءسوزىن قىلىشپەن كەسكەندەي, الماسپەن قيعانداي, كۇلبىلتەلەمەي, اشىق ايتاتىن. نەندەي قيىن ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تاپ باسا بىلەتىن قاسيەتى ەرەكشە ەدى.
كوپ سويلەپ, كىسىنى مەزى ەتپەيتىن. سابىرلى, بايىپتى. كوكەيىندەگىسىن توبىقتاي ءتۇيىپ, ءبىر-اق ايتاتىن. اشەكەڭنىڭ وسى قاسيەتىن تانىعان سايىن, ارامىزدا قالىپتاسقان سىيلاستىق شيراي بەردى. مەن قىزمەت بابىمەن استاناعا ەكونوميكا ءمينيسترى بولىپ كەلگەنىمدە بايلانىسىمىز ودان سايىن نىعايا ءتۇستى. ءجيى كەزدەسىپ, سىرلاسىپ تۇرۋ ادەتىمىزگە اينالدى. جۇرگەن ورتامىز, ارالاساتىن ازاماتتارىمىز دا ورتاق بولدى.
زامان-اي دەسەڭشى, كوپ وتىرىستارىمىزدىڭ ءتورىن تولتىرىپ, تاۋداي بولىپ ومىربەك جولداسبەكوۆ, قاراتاي تۇرىسوۆ سەكىلدى حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ازاماتتارى وتىراتىن. ءار باس قوسۋ ءساندى دە, ءماندى, مازمۇنى تەرەڭ اڭگىمەلەرگە تولى تاريحي كەزدەسۋلەر بولۋشى ەدى دەسەم, قاتەلەسپەسپىن.
ءاشىمجان احمەتوۆ ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى بولىپ ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ ءجۇردى. كۇندەردىڭ كۇنىندە ءوز وتىنىشىمەن اقتاۋدىڭ ش.ەسەنوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتور بولىپ تاعايىندالدى. شامالى ۋاقىتتان سوڭ مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە باسشى بولىپ كەلدىم. وسى كەزدە اشەكەڭنىڭ ىسكەرلىگىنە, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنە, وتە بىلىكتى حيميك-عالىم ەكەنىنە تاعى دا كوزىم جەتتى.
اقتاۋ مەنىڭ كورىپ جۇرگەن قالام. ادەتتە, باسشىلىق قىزمەتتە جۇرگەن ازاماتتار وبلىستاردى ارالاپ, ءبىلىم وردالارىنىڭ قىزمەتىنەن حاباردار بولادى. مەن اقتاۋدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىندە اشەكەڭە دەيىن دە بولعانمىن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە كەلگەن سوڭ, اشەكەڭنىڭ اتقارىپ جاتقان قىزمەتىمەن جاقىنىراق تانىسۋ ءۇشىن اقتاۋعا ارنايى باردىم. ۋنيۆەرسيتەتكە كەلگەن سوڭ تانىماستاي بولىپ جاڭارعان وقۋ عيماراتتارىن كورىپ, اشەكەڭنىڭ ىسكەرلىگىنە شىن جۇرەگىممەن ريزا بولدىم. لابوراتوريالىق جابدىقتار مەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اۋلاسىنا اكەلىپ ورنالاستىرعان مۇناي جانە گاز سالاسىنىڭ وزىق قوندىرعىلارى كوزدى دە كوڭىلدى دە قۋانتادى. كورشى مەملەكەتتەردەن ارنايى شاقىرۋمەن كەلىپ جۇمىس ىستەپ جاتقان پروفەسسورلاردى كورىپ, «بىتەر ءىستىڭ باسىنا, جاقسى كەلەر قاسىنا» دەگەن ءسوزدىڭ اقيقاتتىعىنا كوزىم جەتتى.
بىلىكتى باسشىنىڭ نازارىنا ىلىكپەي قالعان ەشتەڭە جوق. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باس عيماراتىنىڭ اينالاسىن كوگەرىشپەن كومكەرىپ, كاسپي تەڭىزىنە دەيىن باسپالداق جول سالعانىن ايتساڭشى! اڭگىمە ۇستىندە ونىڭ ويىندا ءالى دە اتقارىلاتىن ۇلكەن جوبالاردىڭ بار ەكەنىن سەزىپ, بۇل ءبىر اقتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جارقىن جولعا تۇسكەن كەزى ەكەنىن ءتۇسىندىم. وسى جەتىستىكتەردىڭ ءبارىنىڭ اشەكەڭنىڭ ىسكەرلىگىنىڭ, كىسىلىگىنىڭ, مەملەكەتشىلدىگىنىڭ ارقاسىندا بولىپ جاتقانىن سەزدىم. وبلىستان جولداسىمنىڭ اتقارىپ جاتقان شارۋالارىنا, بيىك بەدەلىنە ريزا بولىپ استاناعا ورالدىم.
ودان كەيىن اشەكەڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى س.امانجولوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە رەكتورلىق قىزمەتكە تاعايىندالدى. سول تۇستا مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا رەكتور بولىپ قىزمەت اتقارىپ ءجۇردىم. 2006 جىلدىڭ كوكتەمىندە مەنى ەلباسى شاقىرىپ, مەملەكەتتىك ۇلتتىق «قازمۇنايگاز» كومپانياسى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىن تاپسىرىپ, ورنىما كىمدى رەكتور ەتىپ قالدىرعان ءجون بولاتىنىن سۇرادى. مەن كوپ ويلانباستان ءاشىمجان احمەتوۆتى ۇسىندىم جانە ول ۇسىنىسىمدى اشەكەڭمەن كەلىسپەستەن, الدىن الا جاسادىم. سەبەبى, مەن ءۇشىن دە ەلباسىنىڭ ۇسىنىسى توسىن بولىپ ەدى.
باسقارۋ اكادەمياسىنا ءاشىمجان احمەتوۆتى ۇسىنۋىما بىرنەشە جاعداي سەبەپ بولدى.
بىرىنشىدەن, اشەكەڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىندە جۇمىس اتقارىپ, ابىرويعا يە بولعان ازامات. ەكىنشىدەن, ول ەلىمىزدىڭ ىرگەلى, ۇلكەن جوعارى ءبىلىم وردالارىندا رەكتور قىزمەتىن اتقارىپ, ءوزىن بىلىكتى مامان, العىر عالىم, ءبىلىم سالاسىنىڭ بەدەلدى ۇيىمداستىرۋشىسى ەكەنىن كورسەتە بىلگەن جانە بار قىزمەتتە ءوزىنىڭ تازالىعىمەن, مەملەكەتشىلدىگىمەن كوزگە تۇسكەن ازامات. مەنىڭ اشەكەڭ تۋرالى پىكىرىم ەلباسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ,ۇسىنىسىم ءوتتى. كوپ ۇزاماي, ءاشىمجان احمەتوۆ مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنا رەكتور بولىپ تاعايىندالدى.
بۇل شىنى كەرەك, اكادەميا تاريحىنداعى قيىن كەز ەدى. ەلباسىنىڭ وسى اكادەميانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان شەشىمدەرىنە قاراماستان, شەنەۋنىكتەر تاراپىنان قارسىلىق كوبەيىپ تۇرعان. سونداي قارسىلىقتىڭ ءبىرى – اكادەميانى ەسكى پارلامەنت ۇيىنە كوشىرۋگە بايلانىستى بولاتىن. ونىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس. ويتكەنى قانشا عيمارات سالىنسا دا, سول كەزدە استانادا ءبىراز مينيسترلىكتەرگە ورىن جەتپەي جاتقان ۋاقىت. وسىنداي كەزەندە اشەكەڭ تاباندىلىق تانىتىپ, بار بەدەلىن سالىپ ءجۇرىپ, ءبىر تۇندە اكادەميانى دىتتەگەن عيماراتىنا كوشىرىپ ۇلگەردى. جاڭا عيماراتقا كەلە سالا, جوندەۋ جۇمىستارىن باستاپ, تەز ارادا وقىتۋ ىسىنە قاجەتتى جاعداي جاساپ, اكادەميانىڭ قازاقستان قوعامىنداعى ۇلەس سالماعىنىڭ اۋقىمدى ەكەنىن دالەلدەي ءتۇستى.
2008 جىلدان باستاپ اقىرعى دەمى تاۋسىلعان كۇنگە دەيىن, 5 جىلعا جۋىق ۋاقىتىن, اشەكەڭ ءوزىنىڭ الماماتەرى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسەتىندە رەكتور قىزمەتىندە بولدى. بۇل جەردە دە اشەكەڭ ءوزىنىڭ ءومىر بويى جيناقتاعان تاجىريبەسى مەن شىڭدالعان ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىن, قوعامداعى بەدەلىن بارىنشا اياماي پايدالانىپ, ۋنيۆەرسيتەتتى كوركەيتۋ ءۇشىن اسقان تاباندىلىقپەن, زور ىنتا-جىگەرمەن ەڭبەك ەتتى. از عانا ۋاقىتتا كوپ شارا اتقارىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عيماراتتارىن, وقۋ ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن دا جوعارى دارەجەگە كوتەردى.
...اشەكەڭ قايتىس بولاردان بىرنەشە كۇن بۇرىن استاناعا كەلىپ, كوكىرەگىن سىزداتىپ جۇرگەن كەيبىر ماسەلەلەر تۋرالى اقىلداسۋ ءۇشىن ماعان حابارلاستى. ەكەۋمىز «پەكين-پالاس» قوناق ءۇيىنىڭ مەيرامحاناسىندا كەزدەسىپ, شەر تارقاتا اڭگىمەلەسىپ, اسىقپاي وتىرىپ شاي ىشتىك. بولمىسى ءىرى ازامات بۇرىن-سوڭدى ەشقاشان مايدا اڭگىمە ايتپاۋشى ەدى, سول جولى ىشتەگىسىن اقتارعىسى كەلگەن ەكەن. سوڭعى كەزدەسۋىمىز سول بولعان ەكەن. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىمدە. ءۇنى قۇلاعىمدا, سوزدەرى جادىمدا. ادەتتە, ونداي ازاماتتار ەستە قالمايتىن اڭگىمە ايتپايتىن ەدى عوي.
اشەكەڭ ماڭگى ومىرگە اتتاندى. تىرشىلىكتە جاساعان جاقسى ىستەرى دۇنيە جاڭارعان سايىن جاڭعىرا تۇسەدى. «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى», اشەكەڭنىڭ الدىن كورگەن شاكىرتتەرى ونىڭ اتىن دا, ءتالىمىن دە, بەرگەن ءىلىم-ءبىلىمىن دە, بىلىگىن دە ايتا-ايتا جۇرەتىن بولادى. جاقسى ادام ۇرپاعىمەن مىڭ جاسايدى. ۇلاعاتتى ۇستاز دا سولاي. دەمەك, ءاشىمجان احمەتوۆتىڭ جاقسى اتى جارقىراي بەرەدى. «بۇل قازاقتا جىگىتتەر بار مارقاسقا, جارقىلداعان الماس پا!» دەگەن ءسوز وسى اشەكەڭە ارناپ ايتىلعانداي, ەر ماحامبەت ايتپاقشى, «جىگىتتىڭ سويى» ەدى اشەكەڭ. ءبىر تاۋبە ەتەتىنىمىز – اشەكەڭنىڭ ارتى جاقسى. «سىرتتان تىلەگەن تىلەك جالدىڭ جالاڭاش قىلىشىن سىندىرادى» دەيدى قازاق. ەندى دينا جەڭگەمىز ەكى بالاسىنان تاراعان ۇرپاقتارىنىڭ ورتاسىندا ءۇرىم-بۇتاعىمەن, وركەن جايعان ورەن-جارانىمەن باياندى دا, باقىتتى, ىرىس-بەرەكەلى ۇزاق ءومىر ءسۇرسىن دەپ تىلەيمىن.
جاقسىبەك قۇلەكەەۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, پروفەسسور