تۇركىستان وبلىسى 2018 جىلى 19 ماۋسىمدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ ناتيجەسىندە پايدا بولدى. تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى تۇركىستان قالاسى بولدى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, تۇركىستان عاسىرلار بويى قازاق حاندىعىنىڭ, جالپى بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ ساياسي جانە رۋحاني ءومىرىنىڭ وزەگى بولدى. ءوڭىردىڭ بۇگىن قالاي دامىپ جاتقانى جانە 2019 جىلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارى تۋرالى ايتىلدى. بۇل تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
تۇركىستان وبلىسى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندە ورنالاسقان. ءوڭىر اۋماعى — 116,1 مىڭ كم2. وبلىستا وبلىستىق ماڭىزى بار 3 قالا, 13 اۋدان, 836 ەلدى مەكەن, 177 كەنت جانە اۋىلدىق وكرۋگتەر بار. 2019 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى مالىمەتتەر بويىنشا وبلىستا 2 ملن استام ادام تۇرادى.
ءوڭىردىڭ باستى ماقتانىشى ءارى جاۋھارى — تۇركىستان قالاسى تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني استاناسى, ونىڭ باي تاريحى, زور بولاشاعى بار. قالا ۇلى جىبەك جولىنىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسقان.
بۇگىندە وڭىردە قىم-قۋات تىرشىلىك قارقىندى جۇرۋدە: اۋقىمدى قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, ينفراقۇرىلىم جىلدام دامىپ جاتىر, ساۋدا سالاسى دامۋدا. وبلىس زور مۇمكىندىكتەر ءوڭىرى رەتىندە تانىلدى. شىنىمەن دە, وبلىستىڭ ەكونوميكالىق دامۋ الەۋەتى وتە زور.
وڭىردە جۇمىستار ءتورت اسا ماڭىزدى باعىت بويىنشا جۇرگىزىلۋدە: شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ينۆەتسيتسيالار تارتۋ, ەكسپورتتى ۇلعايتۋ, تۋريستىك الەۋەتتى اۋقىمدى جۇزەگە اسىرۋ.
شوب — ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرى
شاعىن, ونىڭ ىشىندە ميكروبيزنەس تۇركىستان وبلىسىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر مەن ماقساتتاردى قر پرەزيدەنتى ق. توقاەۆ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جولداۋىندا قويدى. تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىندە اتاپ وتكەندەي, قازىرگى كەزدە وڭىردە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ, بيزنەس جۇرگىزۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلۋدا. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە, وبلىس شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى جاعىنان كوشباسشىلار قاتارىنا ەندى — وبلىستا 141,9 مىڭ كاسىپكەر جۇمىس ىستەيدى (2020 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا). ءبىر جىل ىشىندە ولاردىڭ سانى 8,5%-عا ارتقان.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى 2019 جىلى قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا 449,3 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 2018 جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىنە 132,8%-عا ونىمدەر (تاۋارلار مەن قىزمەتتەر) وندىرگەن.
كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك ماسەلەنى شەشكەنىن ايتا كەتكەن ءجون — وڭىردە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتە جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى 2019 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا 214,8 مىڭ ادامدى قۇرادى, بۇل 2018 جىلعى ءتيىستى كەزەڭنىڭ دەڭگەيىنەن 7,2%-عا ارتىق.
تۇركىستان وبلىسىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «ەڭبەك», اوك دامىتۋ, جاس مامانداردى قولداۋدىڭ «جاس كاسىپكەر» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى جانە «كاسىپكەر انا» كوپبالالى وتباسىلاردى جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار 2019 جىلى «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» جاڭا جەڭىلدىكتى نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى.
وبلىستىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ شارالارى
تۇركىستان وبلىسى كوپتەگەن شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى. ءوڭىردىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىقتارى — گەوگرافيالىق ءتيىمدى ورنالاسۋى جانە لوگيستيكا, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوماگيسترالىنىڭ بولۋى, تابيعي رەسۋرستارىنىڭ مولدىعى, ادام كاپيتالى جانە ەڭبەكاقى تولەۋدە شىعىنداردىڭ تومەن بولۋى, اوك جانە ءتۋريزمنىڭ دامۋىنىڭ جوعارى الەۋەتى.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا دايىن ينفراقۇرىلىمى مەن ينۆەستيتسيالىق ارتىقشىلىقتار بەرۋ مۇمكىندىگى بار الاڭدار بار. ولار «تۇركىستان» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى جانە اۋداندارداعى يندۋستريالىق ايماقتار. ۇدەرىسكە بارلىق مۇددەلى قاتىسۋشىلاردىڭ جۇمىسىن شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا جاڭا «ينۆەستيتسيالارمەن جۇمىس ارحيتەكتۋراسىن» قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, وبلىستا «TURKISTAN INVEST» ارنايى ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى جۇمىس ىستەيدى, وندا 24/7 رەجيمىندە جوبانىڭ بارلىق كەزەڭىندە سۇيەمەلدەۋمەن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ينۆەستورلارعا بارلىق تولىق قىزمەت تۇرلەرى كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار بىرىڭعاي اقپاراتتىق پورتالدى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە, وندا ءوڭىردىڭ الەۋەتى تۋرالى اقپارات پەن بوس جەر تەلىمدەرى مەن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋى كورسەتىلگەن ينتەراكتيۆتى ينۆەستيتسيالىق كارتا جاريالانادى. سونىمەن قاتار, وبلىس اكىمدىگى «Invest House» قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىر, ونىڭ الاڭىندا ينۆەستورلاردىڭ كەلۋىن جەڭىلدەتۋى ءتيىس بارلىق ۇيىمدار ورنالاستىرىلاتىن بولادى.
اتقارلىعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە 2019 جىلى تولىق باعالاۋدى ەسكەرۋمەن نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 441,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 38,5%-عا ارتىق.
مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى 198,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, ۇلەسى – 45%, ءوز قاراجاتى – 199,2 ملرد تەڭگە, ۇلەسى – 45,1%. زايم قاراجاتىنىڭ ۇلەسى دوليا 9,9%, نەمەسە 43,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
ينۆەستيتسيالار سالۋدا باسىمدىقتى سالالار ونەركاسىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن وپەراتسيالار, سونداي-اق اۋىل, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعى بولدى, ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمىندەگى ولاردىڭ ۇلەسى تيىسىنشە 34%, 16,6% جانە 12,6% قۇرادى.
ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دامىتۋ
تاريحي ءتۋريزمنىڭ التىن بەسىگىنە اينالعان تۇركىستان, وتاندىق تا, شەتەلدىك تە تۋريستەردىڭ اراسىندا اسا تانىمال. وبلىستا ءتۋريزمنىڭ الەۋەتى اسا زور. ەجەلدەن رۋحاني استانا رەتىندە سانالىپ كەلگەن تۇركىستان جىلىنا ءبىر ميلليوننان استام ءتۋريستى قابىلداۋعا قاۋقارلى.
تۇركىستاندا قالالىقتار مەن قالا قوناقتارى ءۇشىن ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, زاماناۋ قوناق ۇيلەر, تاريحي-مادەني ورتالىقتار, دراما تەاترى, مەيرامحانالار, سالتانات ۇيلەرى, اكۆاپارك, سپورت نىساندارى, بازارلار مەن سۋپەرماركەتتەر بار. قالا تۋريستەرگە ساپالى قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنا الادى دەۋگە بولادى. وبلىستا ورنالاسقان جانە يۋنەسكو-نىڭ مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگەن قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسى, وتىرار اۋدانىندا ورنالاسقان ەجەلگى قالالار وتىرار مەن ساۋران, ارىستان باب كەسەنەسى, بايدىبەك اتا, دومالاق انا كەسەنەلەرى, بايدىبەك اۋدانىنداعى اقمەشىت ۇڭگىرى, تۇلكىباس اۋدانىنىڭ تەڭدەسسىز تابيعاتى, اقسۋ-جاباعىلى, قاراتاۋ قورىقتارى, سايرام-وگەم مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى ساياحاتشىلاردى اسەمدىگىمەن تامساندىرادى.
تۇركىستانعا وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن بەرۋ ەل تاريحىنىڭ جاڭا پاراعى بولدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2023 جىلعا دەيىن تۋريستىك يندۋستريانى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسىنا سايكەس, وبلىس « ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ» كلاستەرىنە ەنگىزىلگەن. تۇركىستان قالاسى كلاستەردىڭ نەگىزگى نىسانى رەتىندە ايقىندالعان. وبلىسقا كەلەتىن تۋريستەر اعىمى جىلدان-جىلعا ارتا تۇسۋدە.
تۇركىستان وبلىسىندا ونەركاسىپتىك ءونىم ءوندىرىسى ءوستى
تۇركىستان وبلىسىندا ونەركاسىپتىك ءونىم كولەمى 2019 جىلى 500 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە 245 ملرد تەڭگە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تيەسىلى. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كورسەتكىشتەرى تاماق ونىمدەرى ءوندىرۋ, جەڭىل جانە حيميا ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى جانە باسقا دا بەيمەتالل مينەرال ونىمدەر ءوندىرىسى ءتارىزدى سالالاردا ارتتى.
وبلىس اكىمدىگىنەن حابارلاعانداي, ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ ءوسۋ قارقىنىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2019 جىلى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ بويىنشا ناتيجەلى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. 2019 جىلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 22 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بارلىعى 800-دەن اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. 2020 جىلعا قاراي تاعى 11 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن.
ۇكىمەت مەملەكەتتىك سەكتور ساتىپ الۋلارىندا جەرگىلىكتى كونتەنت ۇلەسىن ارتتىرۋدى تاپسىردى. وسىعان بايلانىستى «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سالاسىندا تاۋارلاردى ساتىپ الۋدا جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنىڭ نىسانالى كورسەتكىشتەرىن مەملەكەتتىك ۇيىمدار وتكەن جىلى ءبىرشاما ارتتىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, جەڭىل ونەركاسىپ تاۋارلارى 60 %, جيھاز — 62 %, قۇرىلىس ماتەريالدارى — 67%, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى — 85% ورىندالدى. سوڭعى باعىت بويىنشا تۇركىستان وبلىسىنىڭ كورسەتكىشتەرى ەلىمىز بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا.
ەلەكترمەن قامتۋ, گاز بەرۋ, بۋ مەن اۋانى كونديتسيالاۋ كولەمى 27 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, ناقتى كولەم يندەكسى 108,7% قۇرادى, «سۋمەن قامتۋ, كارىز جۇيەسى, قالدىقتاردى جيناۋ جانە ءبولۋدى باقىلاۋ» سالاسىندا جۇمىس كولەمى 6,9 ملرد تەڭگەنى نەمەسە 132,9% قۇرادى.
اسا ماڭىزدى ءونىم تۇرلەرىنەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى ۇلعايدى — 9,4% (250,7 مىڭ توننا), ماقتا تالشىعى ءوندىرىسى — 4,4% (72,2 مىڭ توننا), ەلەكتر قۋاتى — 30,2% (512,6 ملن كۆت/ساعات) ۇلعايدى.
تۇركىستان وبلىسى — اوك ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر سانى جاعىنان كوش باسىندا
اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 629,8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 4,7% ارتىق. ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرى تيىسىنشە 355,3 ملرد تەڭگە (105,7%), مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرى — 271,4 ملرد تەڭگە (103,6%).
وبلىستاعى بارلىق ساناتتاعى شارۋاشىلىقتاردا 230,1 مىڭ توننا ەت وتكىزىلدى ء(تىرى سالماعىندا), 722 مىڭ توننا ءسۇت, 188,4 ملن دانا جۇمىرتقا ءوندىرىلدى.
2020 جىلعى 1 قاڭتاردجاعى جاعداي بويىنشا شارۋاشىلىقتاردىڭ بارلىق ساناتتارىندا ءىرى قارا مال باسى 1 052,9 مىڭ باستى قۇرادى نەمەسە وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنە 105,9%, قوي مەن ەشكى — 4 290,6 مىڭ باس نەمەسە 105,1%, جىلقى — 346,4 مىڭ باس نەمەسە 108,2%, تۇيە — 30,3 مىڭ باس نەمەسە 108,5%.
2020 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر رەتىندە 17,4 مىڭ زاڭدى تۇلعا, فيليالدار مەن وكىلدىكتەر تىركەلدى. بۇل رەتتە جۇمىس ىستەيتىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ, فيليالدار مەن وكىلدىكتەردىڭ ەڭ كوپ سانى تۇركىستان وبلىسىندا جۇمىس ىستەيدى. وبلىسقا سونىمەن قاتار جۇمىس ىستەپ تۇرعان شارۋا قوجالىقتارى مەن فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ ەڭ كوپ شوعىرلانۋى ءتان.
تۇركىستان قالاسى قالاي سالىنىپ جاتىر؟
بۇگىندە تۇركىستاندا قۇرىلىستار قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. تەك 2019 جىلى 9 نىسان سالىندى — وبلىس اكىمدىگىنىڭ, كەلۋ ورتالىعىنىڭ, نەكە سارايىنىڭ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ عيماراتتارى, امفيتەاتر, مۋزىكالى فونتان, مۋزىكا مەكتەبى, وليمپيادا رەزەرۆى مەكتەبى, شىعىس مونشاسى.
قازىر تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمشىلىك-ىسكەرلىك جانە رۋحاني-مادەني ورتالىقتارىندا 15 مادەني-الەۋمەتتىك نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە, ولار وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى.
اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىقتا 8 نىسان بار — باسسەينى بار سپورت سارايى, 7000 ورىنعا شاقتالعان ستاديون, وقۋشىلار سارايى, دەپارتامەنتتەر ءۇيى, باسقارمالار ءۇيى, كونگرەسس حولل, تسيفرلىق وفيس, اتتراكتسيوندارى بار ساياباق.
رۋحاني-مادەني ورتالىقتا 7 نىسان بار — ق. ا. ياسساۋي كەسەنەسى, « ۇلى دالا» ورتالىعى, قولونەرشىلەر ورتالىعى, عىلىمي-امبەباپ كىتاپحانا, دراما تەاترى, تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياباعى, اربات.
ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن «Rixos», «Hampton by hilton», «نۇر-الەم», فيتنەس ورتالىعى, بەس مىڭ ادامعا شاقتالعان مەشىت قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە (بۇل قۇرىلىستار 2020 جىلى اياقتالادى).
رۋحاني-مادەني ورتالىقتا «كەرۋەن ساراي» قۇرىلىس باستالدى. ق.ا. ياسساۋي كەسەنەسىنىڭ بۋفەرلىك ايماعىندا اباتتاندىرۋدى اياقتاۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن قاتار, كولەمى — 20 گا سوزىلاتىن ب. ساتتارحانوۆ داڭعىلى بويىمەن وتەتىن ساياباق قۇرىلىسى جانە اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىقتاعى گۇلزاردىڭ جالعاسى اياقتالادى.
تۇركىستاندا شامامەن 6 مىڭ پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى
قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 182,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 129,1%-عا ارتىق.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋعا 69,4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا باعىتتالدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 99,8%-عا ارتىق.
2019 جىلى تۇركىستان وبلىسى بويىنشا قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كوزدەرى ەسەبىنەن 620,4 مىڭ شارشى مەتر نەمەسە 5879 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل الدىڭعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 160%-عا ارتىق. ونىڭ ىشىندە: جەكە تۇرعىن ءۇي — 2737 پاتەر, كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي — 3142 پاتەر.
2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا تۇركىستان وبلىسى بويىنشا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج كەزەكتە تۇرعاندار سانى 37 084 ادامدى قۇرايدى.
2019 جىلى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن جالپى اۋدانى 231 مىڭ شارشى مەتر 64 تۇرعىن ءۇي نەمەسە 3 413 پاتەر قۇرىلىسى جۇرگىزىلدى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا 46 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا كەزەكتە تۇرعان 2 432 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا وتكەن جىلى تۇركىستان وبلىسىندا 550,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. جىل قورىتىندىسى بويىنشا 620,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي نەمەسە 5846 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى.
5846 پاتەردىڭ 176-ى قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي, 2432 – جالدامالى, 2737 – جەكە تۇرعىن ۇيلەر جانە 501-ءى جەكە قۇرىلىس سالۋشىلارعا تيەسىلى. سونىڭ ناتيجەسىندە جىل باسىنا بەلگىلەنگەن جوسپار 129%-دان استامعا ورىندالدى.
سونىمەن قاتار بيىل مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قورىن قۇرۋ بويىنشا تۇركىستان وبلىسىندا 64 تۇرعىن ءۇي, جىل سوڭىنا دەيىن 44 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
سونىمەن قاتار, وتكەن جىلدان باستاپ وبلىستا مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جالپى سوماسى 5,6 ملرد تەڭگەگە 48, 72 جانە 84 پاتەرلىك 24 وبليگاتسيالىق 7 قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا.
سونداي-اق «تۇركىستان» اكك ارقىلى 47 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار ارقىلى 3286 پاتەرلىك 65 تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جالعاسۋدا.
تۇركىستان وبلىسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى جىل سايىن ازايىپ كەلەدى
2019 جىلعى ءىىى توقساندا وبلىستىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى حالقىنىڭ سانى 796,9 مىڭ ادامدى, جۇمىسسىزدار سانى — 40,4 مىڭ ادامدى, جالپى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى — 5,1% قۇرادى.
تۇركىستان وبلىسى بويىنشا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى جىل سايىن 0,1%-عا (2018 جىلى – 5,2%, 2019 جىلدىڭ 3 توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 5,1%) تومەندەۋدە. «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋ ماقساتىندا 2019 جىلى 95 980 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرۋ شارالارىمەن قامتىلدى, ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا شامامەن 25 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.
باعدارلامانىڭ «باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك بىلىممەن جانە قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ» ءبىرىنشى باعىتى اياسىندا 9 143 ادامدى جىبەرۋ جوسپارلانعان. 9-11 سىنىپ مەكتەپ بىتىرۋشىلەرى, كاسىپتىك ءبىلىمى جوق جانە وقۋ ورىندارىنا تۇسپەگەن ازاماتتار اراسىنان 3 401 ادام تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك وقىتۋمەن قامتىلاتىن بولادى (وقۋ مەرزىمى 2,5 جىل), ءىس جۇزىندە 3401 ادام (100%) باعىتتالدى. قىسقا مەرزىمدى وقىتۋ كۋرستارىنا 5 742 ادامدى جىبەرۋ جوسپارلانعان, ناقتى 5 746 ادام جىبەرىلدى (100%).
«جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» ەكىنشى باعىتى بويىنشا 11 412 ادامدى قامتۋ جوسپارلانعان, ونىڭ ىشىندە:
بيزنەس-باستاۋ جوباسى اياسىندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى بويىنشا 1320 ادامدى وقىتۋ, 2 065 ادام جىبەرىلدى, 1 914 ادام وقۋدى اياقتاپ, سەرتيفيكات الدى (156,4%).
2000 ادامعا ميكروكرەديت بەرۋ, 1859 ادامعا ميكروكرەديت بەرىلدى.
7 892 ادامعا گرانتتار بەرۋ جوسپارلاندى, ءىس جۇزىندە 7 903 گرانت (100,1%) بەرىلدى;
قارجى ۇيىمدارىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن 200 ادامعا نەسيە بەرۋ, 1160 ادام ميكروكرەديت الدى.
«حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ جانە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ موبيلدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ» 3 باعىتى شەڭبەرىندە 59 048 ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ شارالارىمەن قامتۋ جوسپارلانۋدا.
2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا 73 846 ادامعا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ شارالارى كورسەتىلدى, ونىڭ ىشىندە:
54 463 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى;
جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان جۇمىس ورىندارىنا 2573 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى;
الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 4431 ادام جىبەرىلدى;
جاستار تاجىريبەسىنە 6783 ادام جىبەرىلدى;
قوعامدىق جۇمىستارعا 5596 ادام جىبەرىلدى.
2019 جىلدىڭ 3 توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە:
جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى – 5,1%;
جاستاردىڭ جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى – 4,2%;
ايەلدەردىڭ جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى – 7% قۇرادى.
2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا 29248 جۇمىس ورنى قۇرىلدى, ونىڭ ىشىندە:
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 1094 جۇمىس ورنى;
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 294 جۇمىس ورنى;
يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا 1210 جۇمىس ورنى;
«بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2020» باعدارلاماسى اياسىندا 290 جۇمىس ورنى;
«اۋماقتاردى دامىتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا 4630 جۇمىس ورنى;
«وڭىرلەردى 2020 جىلعا دەيىن دامىتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا 2418 جۇمىس ورنى;
«2019 جىلعا دەيىن ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا 1476 جۇمىس ورنى;
مەملەكەتتىك, سالالىق باعدارلامالار شەڭبەرىندە 14908 جۇمىس ورنى اشىلدى.
قۇرىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ ىشىنەن جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ارقىلى 2573 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارى ءمامس جۇيەسىندە جۇمىس ىستەۋگە ءتيىستى دەڭگەيدە دايىن
2019 جىلى 9 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسىنا بيۋدجەتتەن 6,1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان, ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن — 5 ملرد تەڭگە, وبلىستىق بيۋدجەتتەن — 1,1 ملرد تەڭگە.
ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋعا 7,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ جەلىسى 788 وبەكتىنى قامتيدى,ونىڭ ىشىندە: اۋرۋحانالار – 31, امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق مەكەمەلەر, مەديتسينالىق پۋنكتتەر, فەلدشەرلىك-امبۋلاتوريالىق پۋنكتتەر, باسقا دا ۇيىمدار – 757.
وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كەپىلدىك بەرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا جۇيەسى جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ جاڭا پاكەتى كۇشىنە ەندى. جارنالاردا ايىرماشىلىقتار بولۋى مۇمكىن, دەگەنمەن ءاربىر ساقتاندىرىلعان ادام ءوزى مۇددەلى مەديتسينالىق كومەك كولەمىن الادى. ءمامس اياسىندا حالىقتى مەديتسينالىق قىزمەتتەرمەن قامتۋ بۇكىل ەل بويىنشا 95%-دان اساتىن بولادى دەپ بولجانعان ء(مامس ەنگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان شەكتى دەڭگەي كەمىندە 80% بولادى).
تۇركىستان وڭىرىندە بۇل قامتۋ حالىقتىڭ 91,6%-ىن قۇرايدى. وبلىستا 114 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى تىركەلگەن. «امسق» كەاق-نىڭ تۇركىستان وبلىسىنداعى فيليالى 2019 جىلى 75 جەتكىزۋشىمەن, ونىڭ ىشىندە 40 مەملەكەتتىك (51,3%) جانە 35 جەكە مەنشىك ۇيىمدارمەن (48,7%) كەلىسىمشارتتار جاساستى. بۇگىنگى تاڭدا ءمامس-كە ازاماتتاردىڭ جارنالارىن قابىلداۋ فۋنكتسياسى بار وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ تەرمينالدارى بايدىبەك, تۇلكىباس, سارىاعاش, لەڭگىر, اباي, ارىس, كەنتاۋ, ورداباسى, سوزاق, اسىقاتا, مىرزاكەنت, قازىعۇرت, شاردارا, اتاكەنت, جەتىساي, تولەبي اۋداندارىنىڭ اۋرۋحانالارىندا جانە تۇركىستان, كەنتاۋ, لەڭگىر قالالىق ەمحانالارىندا ورناتىلعان. قالالىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى مەديتسينالىق ۇيىمدار 100% ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلگەن, تسيفرلاندىرۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلۋى بايقالادى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستا 3 مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيە (دامۋمەد, قازمەدينفورم, كومەك) جۇمىس ىستەيدى.
وڭىردە ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان ساناتتارىن تۇراقتى جۇمىسقا تارتۋعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىمىنە سايكەس وڭىردەگى 5300 دارىگەردىڭ جالاقىسى 30%-عا, ال 18 مىڭنان استام ورتا بۋىن ماماندارىنىڭ جالاقىسى 20%-عا ارتتى.
2019 جىلى 8 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى (تاپسىرىس بەرۋشى – وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى): جەتىساي اۋدانىندا ءبىر اۋىسىمدا 500 ادام قابىلدايتىن جەتىساي قالالىق ەمحاناسى. ماقتارال اۋدانى اتاكەنت كەنتىندە ءبىر اۋىسىمدا 250 ادام قابىلدايتىن اۋداندىق ەمحانا. ماقتاارال اۋدانى مىرزاكەنت كەنتىندە ءبىر اۋىسىمدا 250 ادام قابىلدايتىن اۋداندىق ەمحانا. كەنتاۋ قالاسىندا اۋىسىمىنا 500 ادام قابىلدايتىن قالالىق ەمحانا. سايرام اۋدانى اقسۋكەنت اۋىلىندا ءبىر اۋىسىمدا 500 ادام قابىلدايتىن اۋداندىق ەمحانا. تۇركىستان قالاسىنداعى №3 وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىق عيماراتىنا جاپسارلاس 150 توسەك ورىندىق عيمارات قۇرىلىسى. سارىاعاش اۋدانى قىزىلجار اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «قىزىلجار» دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىنىڭ قۇرىلىسى. سارىاعاش اۋدانى دەربىسەك اۋىلدىق وكرۋگى, قاراتوبە اۋىلىندا اۋىلدىق ەمحانا قۇرىلىسى.
«كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ» باعدارلاماسى بويىنشا 2587 مامان بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋدان ءوتتى, ونىڭ ىشىندە 149 مامان شەتەلدىك كلينيكالاردا (نوۆوسيبيرسك, ماسكەۋ, تۇركيا) تاعىلىمدامادان ءوتتى.
ينكليۋزيۆتىلىككە باسا كوڭىل ءبولۋ
1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ 96,4%-دى قۇرايدى, 3 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى قامتۋ 100% قۇرايدى.
وبلىستا 481,3 مىڭ وقۋشى كونتينگەنتى بار 899 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 899 مەكتەپ تەلەفونداندىرىلعان جانە ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. 899 مەكتەپتە 2 675 ينتەراكتيۆتى تاقتا ورناتىلدى. مەكتەپتەردە 42,8 مىڭ بىرلىك كومپيۋتەرلىك تەحنيكا بار نەمەسە 1 كومپيۋتەرگە ورتا ەسەپپەن 10,5 وقۋشىدان كەلەدى.
2020 جىلى 13 870 وقۋشى ورنىنا ارنالعان 47 ءبىلىم بەرۋ وبەكتىلەرىنىڭ قۇرىلىسىنا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 11,5 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جىل سوڭىنا دەيىن 4 570 وقۋشى ورنىنا ارنالعان 12 ءبىلىم بەرۋ وبەكتىلەرىنىڭ قۇرىلىسىن پايدالانۋعا تاپسىرۋ جوسپارلانۋدا.
وسى قۇرىلىس ەسەبىنەن عيماراتى اپاتتى جاعدايدا بولىپ كەلگەن ەكى مەكتەپتىڭ جانە ءۇش اۋىسىمدا ءبىلىم بەرىپ كەلگەن ءبىر مەكتەپتىڭ ماسەلەسى شەشىلەدى.
قالعان, عيماراتى اپاتتى جاعدايداعى 5 مەكتەپتىڭ جانە ءۇش اۋىسىمدا ءبىلىم بەرىپ كەلەگەن 4 مەكتەپتىڭ ماسەلەلەرى 2021-2023 جىلدار ارالىعىندا تولىعىمەن شەشىلەتىن بولادى.
تۇركىستان پەداگوگتارىنىڭ جوسپارىندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەتتەۋ كوزدەلگەن. 2019 جىلدىڭ قاراشا ايىندا تۇركىستان قالاسىندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ رەسۋرستىق ورتالىعى اشىلدى. جاڭا ورتالىقتا ەرەكشە بالالار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. مۇندا ولار دەفەكتولوگ, پسيحولوگ, لوگوپەد, فيزيوتەراپەۆت, ماسساج جاساۋشى, تيفلوپەداگوگ سەكىلدى مامانداردىڭ بىلىكتى كومەگىن الا الادى. قىزمەتتەر بالالارعا جانە ولاردىڭ وتباسىلارىنا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تەگىن كورسەتىلەدى. ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى بار 300-دەن استام بالا سالا ماماندارى كومانداسىنىڭ جوعارى بىلىكتى كومەگىن الا الادى.