ەجەلگى حالىقتىق ءداستۇر بويىنشا كورشىلىك سىيلاستىق پەن قۇرمەتتىڭ جالعاسىمدى جاراستى سيپاتىن قاراعاندىنىڭ استاناعا ارنالعان شىنايى كومەك-قولداۋى ايقىن ايعاقتايدى دەسەك, بۇعان جارقىن ءدالەلدەر جەتىپ ارتىلادى. اراسى اتشاپتىرىمداي عانا شاھارلاردىڭ ەگىز باۋىرداي باۋىرلاستىق ۇردىستەرى ەلگە ۇلگى تۇتىلعان اقيقات. ءىرگەسىندە ەڭسەلەنگەن باس قالاعا قامقورلىقتىڭ كەڭ قۇشاعىنىڭ شاراپاتتى شۋاعى توگىلۋى سالتقا ءسىڭىپ, داعدىعا اينالعان. مۇنىڭ تاماشا ءبىر كورىنىسى كورشىلىك جورالعى رەتىندە سىيلانعان تارتۋلار بولىپ تابىلادى. سونىڭ ىشىندە ەكەۋى ەرەكشەلەنەدى. اتاپ ايتقاندا, ەل, استانا تاريحىنىڭ بەلدى كەزەڭدەرىندە ءسانىن جارقىراتىپ, كوركىن اسىرعان «وتان قورعاۋشىلار» ەسكەرتكىشى مەن جاڭا تسيرك الدىنداعى الاڭقايدىڭ ەكى جاق قاپتالىنداعى ەرتەگى كەيىپكەرلەرىنىڭ مۇسىندەرى قاراعاندىلىقتار سىي-سياپاتىنىڭ قاندايلىق ەكەنىن كورسەتەردەي اسەر قالدىرادى. بۇلار قالاي سالىندى, كىمدەر ورناتتى؟ البەتتە, بىلگەننىڭ كوپتىگى جوق.
ەجەلگى حالىقتىق ءداستۇر بويىنشا كورشىلىك سىيلاستىق پەن قۇرمەتتىڭ جالعاسىمدى جاراستى سيپاتىن قاراعاندىنىڭ استاناعا ارنالعان شىنايى كومەك-قولداۋى ايقىن ايعاقتايدى دەسەك, بۇعان جارقىن ءدالەلدەر جەتىپ ارتىلادى. اراسى اتشاپتىرىمداي عانا شاھارلاردىڭ ەگىز باۋىرداي باۋىرلاستىق ۇردىستەرى ەلگە ۇلگى تۇتىلعان اقيقات. ءىرگەسىندە ەڭسەلەنگەن باس قالاعا قامقورلىقتىڭ كەڭ قۇشاعىنىڭ شاراپاتتى شۋاعى توگىلۋى سالتقا ءسىڭىپ, داعدىعا اينالعان. مۇنىڭ تاماشا ءبىر كورىنىسى كورشىلىك جورالعى رەتىندە سىيلانعان تارتۋلار بولىپ تابىلادى. سونىڭ ىشىندە ەكەۋى ەرەكشەلەنەدى. اتاپ ايتقاندا, ەل, استانا تاريحىنىڭ بەلدى كەزەڭدەرىندە ءسانىن جارقىراتىپ, كوركىن اسىرعان «وتان قورعاۋشىلار» ەسكەرتكىشى مەن جاڭا تسيرك الدىنداعى الاڭقايدىڭ ەكى جاق قاپتالىنداعى ەرتەگى كەيىپكەرلەرىنىڭ مۇسىندەرى قاراعاندىلىقتار سىي-سياپاتىنىڭ قاندايلىق ەكەنىن كورسەتەردەي اسەر قالدىرادى. بۇلار قالاي سالىندى, كىمدەر ورناتتى؟ البەتتە, بىلگەننىڭ كوپتىگى جوق.
تارتۋ باسى
بۇل ەسكەرتكىشتىڭ ەسكيزىن ەلباسىنىڭ ءوزى سىزىپ, سول بويىنشا جالپى نۇسقاسىن جەتىلدىرۋگە كاراعاندىلىق ساۋلەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەرگە جول باستاپ بەرگەن بولاتىن. «ەسكيز سىزباسىمەن تانىسقاندا نەگىزگى يدەيا ءمانىن ءتۇسىندىم. اڭساپ جەتكەن تاۋەلسىزدىگىمىز جولىندا نامىسقويلىق رۋحتى بيىك كوتەرىپ, وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتى جوعارى ۇستاپ, تۋعان جەرىنە, ەلىنە قورعان بولعان بابالارىمىزدىڭ جيىنتىق بەينەسىن كەسكىندەۋدى ءتۇيسىندىم. وسى ويدى ارتىق ايتپاي-اق ۇعىنعان ءمۇسىنشى يۋري بايمۇقاشەۆ, ساۋلەتشىلەر الەكساندر كۋريتسىن مەن باقتىباي تايتاليەۆ تورتەۋىمىز شىعارماشىلىق توپقا بىرىگىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز تاپسىرماسىن ورىنداۋعا زور جىگەر-شابىتپەن كىرىسىپ كەتتىك. ىسىمىزگە وبلىستىڭ سول كەزدەگى اكىمى كامالتين مۇحامەدجانوۆ قولداعى بار كومەكتى ايانباي كورسەتىپ, ەسكەرتكىشتى جاساۋدىڭ باسىنان اياعىنا دەيىنگى جۇمىستارعا ۇيىتقى بولدى. ءسويتىپ ءبىر جىل ىشىندە دايىن بولىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 10 جىلدىعى قارساڭىندا استانا تورىندە ورنادى», دەپ ەسكە الادى مەديتسينا سالاسىنداعى عالىمدىعىمەن قاتار سۋرەتشىلىگىمەن دە تانىمال ماقاش الياكپاروۆ.
جۇرتقا اسىرەسە, اباي تۋىپ-وسكەن توپىراقتىڭ اسەم تابيعاتى, شاكارىمنىڭ اقىندىق, ازاماتتىق كەلبەتى بەينەلەنگەن مايلى بوياۋ سۋرەتتەرىمەن بەلگىلى الياكپاروۆ, ءانشى مۇحيت, وتتى جىر داۋىلپازى جۇبان مولداعاليەۆ, ابىلاي حان مۇسىندەرىن جاساعان بايمۇقاشەۆ, استاناداعى ورتالىق الاڭ, سامارقانداعى ۇلىقبەك كەشەنى ساۋلەتشىسى تايتاليەۆ, ونىڭ قاراعاندىلىق ارىپتەسى كۋريتسىن ەڭبەكتەرىنە ەلەۋلى باعا بەرىلگەندەي «وتان قورعاۋشىلار» ەسكەرتكىشى بۇگىندە استاناداعى ساۋلەتتىك ونەردىڭ ۇزدىك ۇلگىسى ساناتىندا ەكەنى ايان.
ەلىمىزدىڭ العاشقى مەرەيتويلىق بەلەسىنە قاراعاندىلىقتار اتىنان جاسالعان تارتۋ «يمستالكوم» زاۋىتىندا قۇراستىرىلعانىن ايتا كەتكەن دە ءجون. بيىكتىگى 37,5 مەتر تۇعىر نوبايى اۋەلى سازدان سوعىلسا, سودان سوڭ ءاربىر بولشەگى جەكە قۇيىلدى. جەزقازعاننىڭ 63 توننا قولاسى جانە مىسىنان تۇعىرلانعان زور مونۋمەنتتىڭ ۇشار باسىنداعى جارقىراعان سارى ماساق بالقاش التىنىمەن اپتالدى. الىستان-اق كوز تۇسەتىن قولىنداعى شارانى ۇمسىنعان انا بەينەسى سىنىن بەرمەس زاتتان جاسالدى. ءمۇسىندى قۇيۋعا قاتىسقان 60 جۇمىسشى تەمىرتاۋلىق مەتاللۋرگتەر, قاراعاندىلىق زەرگەرلەر بولدى. مونۋمەنت تۇتاستاي ورنىنا قوندىرىلىپ, اينالاسىن اباتتاندىرۋ جۇمىسىنا شەيىن اياقتاپ بەرىلدى. بۇل تاۋەلسىزدىكتىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالعان تارتۋ باسى ەدى.
سىي جالعاسى
بۇل كۇندە استانالىق بالاقايلاردىڭ ءتۇرلى قىزىقتاردى تاماشالايتىن ورنى تسيرك الدىنداعى اسەم الاڭقاي دا قاراعاندىلىق قۇرىلىسشىلاردىڭ قولىمەن ادەمىلەنگەن. بۇدان بەس جىل بۇرىن بۇل تۇس كوزگە كورىكسىز بولىپ, جانىنداعى ءزاۋلىم عيماراتتىڭ سانىنە كەلىسپەي جاتاتىن. قالانىڭ 10 جىلدىعىنا قاراعاندىلىقتار اتىنان قانداي تارتۋ جاساۋ تۋرالى وي تۋعاندا وبلىستىڭ جاڭا باسشىسى نۇرلان نىعماتۋلين استانا قالاسى اكىمىنىڭ بۇرىنعى ءبىرىنشى ورىنباسارى رەتىندە شاھار جايىن جاقسى بىلەتىندىكتەن وسى جەردى كوركەيتۋگە باستاما كوتەردى.
كورشىلەردىڭ ۇسىنىسى ءدوپ كەلىپ, ريزالىقپەن قابىل الىندى. 2007 جىلدىڭ جازىندا الاڭقايدى اباتتاندىرۋ باستالدى. تسيرك ويىندارىن قىزىقتاۋعا قۇمار بالالاردى ادەمى اسەرگە تارتا ءتۇسۋ ءۇشىن اسپانعا اتقىلاعان, كەشكىسىن ءتۇرلى ءتۇستى بوياۋلارعا مالىناتىن سۋبۇرقاقتارىن قوندىرۋ, اينالاسىنا تسيرك ونەرىنىڭ ءار سالاسىنا قاتىستى قاز-قاتار 10 ءمۇسىن ورناتۋ, ەكى جاق قاپتالىندا قازاق ەرتەگىلەرىنىڭ ايگىلى كەيىپكەرلەرى الداركوسەنىڭ, تازشا بالانىڭ, قاڭباق شالدىڭ, قوجاناسىردىڭ, ال تاپ ورتاسىندا دوڭگەلەنگەن جەر شارى ۇستىندە ەكۆيليبريست بالا بەينەسىن تۇرعىزۋ شەشىلدى. وسىنداي كورىنىستەر جەتكىنشەكتەر كوڭىل-كۇيىن ءوسىرىپ, كورىكتەندىرەتىندىگىنە كەڭەس بەرگەن مۇسىنشىلەر الەكساندر بيلىقتىڭ, دۇيسەن ەرجانوۆتىڭ, امانگەلدى بەكسۇلتانوۆتىڭ ويلارى قولدانىلدى.
تسيرك الدىن قۇلپىرتۋ جۇمىستارىن «ابسوليۋت قازاقستان» كومپانياسى ءبىر جىلعا جەتەر-جەتپەستە اتقارىپ شىقتى. مۇسىندەر سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ قاراعاندى وبلىستىق بولىمشەسى شەبەرحاناسىندا جەرگىلىكتى قۇندى تاستاردان قاشالىپ جاسالىپ بارىپ اكەلىپ ورىن تەپتىرىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ءىس بيۋدجەت اقشاسىنسىز اتقارىلدى. دەمەۋشىلەردىڭ ەرىكتى كومەك-قولداۋى ارقىلى يگى شارا جۇزەگە استى.
جاس استانالىقتاردىڭ وزدەرى سۇيسىنە دەمالاتىن, الاڭسىز ويىن قىزىعىنا بەرىلەتىن وسىناۋ ەرتەگىدەي ءمۇيىستىڭ كىمدەر تارتۋى ەكەنىن جاقسى بىلەتىندىگىن قاراعاندىعا جولدانىپ جاتاتىن العىس حاتتارى سەزدىرەدى. سولاردىڭ ءبىرى ەلورداداعى 56 مەكتەپتىڭ 5-سىنىپ وقۋشىسى ءمادي اليەۆ «مەن تسيرك الاڭقايىن ارالاعاندى جاقسى كورەمىن. وقىعان ەرتەگىلەرىم ەسكە تۇسەدى. قيالىم شارىقتاپ, ءارتۇرلى ارمانعا شومامىن. بىزگە وسىنداي تارتۋ جاساعان قاراعاندىلىقتارعا راحمەت», دەپ جازادى.
كورشىلىك كومەك-قولداۋ ارقىلى سالىنعان «استانا-بايتەرەك» مونۋمەنتى, استانا وقۋشىلارىنىڭ شىعارماشىلىق سارايى, امبەباپ كينوكونتسەرت زالى, ايتا بەرسە قاراعاندىنىڭ باس قالاعا دەگەن كەڭ قۇشاق شۋاعى وسىنداي.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.