ەل الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كەلىسسوزدەر

مەملەكەت باسشىسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە ساپارى اياسىندا Abu Dhabi National Oil Com­pany (ADNOC) مۇناي كوم­پانيا­سى­نىڭ باس ديرەكتورى سۇلتان اح­مەد ءال دجابەرمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.

ADNOC كومپانياسى – بىرىك­كەن اراب امىرلىكتەرىندەگى مۇناي مەن گاز وندىرەتىن جەتەكشى, ال الەم بويىنشا ءتورتىنشى ورىن الاتىن كاسىپورىن. ونىڭ مۇناي قورى شامامەن 100 ميلليارد باررەلگە تەڭ. كاسىپورىن كۇنىنە 2,4 ميلليون باررەلگە دەيىن مۇناي وندىرەدى.

كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار الەمدىك نارىقتاعى مۇناي مەن گاز ءوندىرىسى جونىندە پىكىر الماسىپ, اتالعان سالانىڭ قازاقستان مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ەكو­نوميكاسىنىڭ نەگىزىن قۇراي­تىنىنا توقتالدى.

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسى بويىنشا كومىر­سۋ­تەكتەرىن تەرەڭ وڭدەۋگە باسىم­دىق بەرىپ وتىرعانىن, وسىعان باي­لانىستى قازاقستاندا مۇناي-حيميا سالاسىنداعى جوبالاردى دامى­تۋعا قولايلى جاعداي جاسال­عانىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستاندا مۇناي-حيميا سالاسى دامىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىت­تا ءسىزدىڭ كومپانيامەن اتالعان با­عىت بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىس ىس­تەۋ­گە نيەتتىمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ADNOC كومپانياسى قىزمەت كور­سەتۋ اياسىن ۇلعايتىپ, باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرىپ, الەمدەگى نەگىزگى مۇناي وندىرەتىن كومپانياعا اينالىپ ۇلگەردى.

بۇدان كەيىن قازاقستان پرەزي­دەنتى Al Nowais Invest­ments كوم­پانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى حۋسسەين ءال نوۆەيسپەن كەزدەستى.

بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە عانا ەمەس, تاياۋ شىعىس ايماعىن­داعى ەڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق ۇيىم سا­نا­لاتىن Al Nowais Invest­ments – كوپسالالى بيزنەس جۇرگىزىپ وتىر­­عان كومپانيا. ونىڭ جىلدىق اي­نالىمى 1 ميلليارد دوللاردان اسادى.

حۋسسەين ءال نوۆەيس قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, ينفراقۇرىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە تاعى دا باسقا سالالار بويىنشا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى جايلى ماعلۇمات بەردى.

مەملەكەت باسشىسى قازاق­ستان­نىڭ جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىنە ينۆەستيتسيا سالىپ, اتالعان سالانى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن 2013 جىلدان بەرى ەلدى جا­سىل ەكونوميكاعا وتكىزۋ تۇجى­رىم­­داماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قانى تۋرالى ايتتى. سون­داي-اق ەلىمىزدە مەملەكەتتىك-جەكە­م­ەنشىك ارىپتەستىك بويىنشا كو­پتەگەن جوبانىڭ قولعا الىن­عانىن, 2025 جىلعا دەيىن دەن­ساۋ­لىق ساق­تاۋ سالاسىن دامىتۋ باعدار­لاما­سى قابىلدانىپ, ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسى Aldar Properties كومپانياسى ديرەك­تور­لار كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇحام­مەد ءال مۇباراكپەن كەزدەسۋ وتكىزدى.

مۇحاممەد ءال مۇباراك قازاق­ستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا اتالعان كومپانيا­نىڭ ىسكە اسىرىپ جاتقان Abu Dhabi Plaza جوباسىنىڭ قا­زىر­گى جاعدايى, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى كوپفۋنكتسيونالدى كەشەننىڭ قۇرىلىسىن بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا اياقتاۋ ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان قوسىمشا جۇمىستار تۋرالى باياندادى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ەلى­مىزدەگى ەڭ ءىرى قۇرىلىس نىسان­دا­رى­نىڭ ءبىرى سانالاتىن جوبانىڭ ۋاق­تىلى اياقتالىپ, حالىق يگىلى­گىنە بەرىلەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باس­شىسى اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا تۋريزم يندۋسترياسىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتىڭ الەۋەتىنە نازار اۋداردى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق­ستاندا باسىمدىققا يە ون تۋريستىك باعىتتىڭ انىقتالعانىن اتاپ ءوتىپ, ولاردى الەمدىك دەڭگەيدەگى بار­لىق قاجەتتى تۋريستىك ينفرا­قۇ­رى­لىممەن قامتاماسىز ەتۋ جوس­پارلانىپ وتىرعانىن ايتتى.  ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان سا­لا­عا مەملەكەتتىك قولداۋ كور­سەتۋ شارالارى, سونىڭ ىشىندە سالىق­تىق جەڭىلدىكتەر, بازالىق ينف­راقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.

قازاقستان پرەزيدەنتى Abu Dhabi Global Market (ADGM) ەركىن ەكونوميكالىق ايماعى دي­رەك­تورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, مەم­ل­ەكەتتىك مينيستر احمەد ءالي ءال سايحپەن كەزدەسۋ وتكىزدى.

كەزدەسۋدە تاراپتار ءابۋ دابي ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتا­لىعىمەن بىرلەسكەن جوبا­لارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جا­يىندا اڭگىمەلەستى. احمەد ءالي ءال سايحتىڭ ايتۋىنشا, ءوزارا ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندە ناقتى جوسپارلارى بار.

مەملەكەت باسشىسى Abu Dhabi Global Market ەركىن ەكونوميكا­لىق ايماعىنىڭ ەلىمىزدە اتقارىپ جاتقان جۇمىسىنا ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, قارجى نارىعىن رەتتەۋ سالا­سىنداعى ىقپالداستىقتى نى­عاي­تۋعا نيەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر اياقتال­عان سوڭ مەملەكەت باسشىسى بىرىك­كەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ بيزنەس وكىلدەرىمەن دوڭگەلەك ۇستەل وتكىز­دى. جيىن بارىسىندا ق.توقاەۆ قا­زاق­ستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە ين­ۆەس­تيتسيالىق الەۋەتىنە كەڭىنەن توقتالدى.

«ەلدەرىمىزدىڭ كوپتەگەن باعىت­ پەن قارىم-قاتىناس­تارىن­داعى ىنتىماقتاستىق ۇلگىگە اي­نالعانى انىق. امىرلىكتەر – وسى ايماقتاعى ماڭىزدى ارىپتەسىمىز. 2019 جىلعى قاڭتار مەن قاراشا ايلارى ارالىعىندا تاۋار اينالىمى الدىڭعى جىلعى سول مەرزىممەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا ءوسىپ, 500 ميلليون دوللاردى قۇرادى. ءالى دە مۇنى ىلگەرىلەتۋىمىز كەرەك.  ءباا-ءنىڭ قازاقستانعا سالعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 2,1 ميلليارد دوللارعا جەتتى. ال قازاق­ستاننىڭ امىرلىكتەرگە قۇيعان قار­جىسى 1 ميلليارد دوللاردى قۇ­رايدى. قازاقستاندا ءباا-ءنىڭ 350 كاسىپورنى ءساتتى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ءبىز قۇنى 11 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن ينۆەستيتسيالىق ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيمىز», دەدى ق.توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ەكى ەل اراسىنداعى تۋريستىك سالانىڭ باعى­­تىنا دا توقتالدى. ماسەلەن, بىرىك­كەن اراب امىرلىكتەرى قازاق­ستان تۋريستەرى ەڭ ءجيى باراتىن 5 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرەدى. جىل سايىن 100 مىڭعا جۋىق قازاق­ستاندىق وسى ەلگە كەلەدى.

«قازاقستان – ءباا سەكىلدى مينەرالدى رەسۋرستار جونىنەن الەم­دەگى كوشباسشى ەلدەردىڭ ءبىرى. گەولوگيالىق تۇرعىدان الىپ قارا­عاندا, ەل اۋماعىنىڭ 25 پا­يىزى عانا زەرتتەلگەن. قازاقستاندا جانارمايعا شاققاندا بولجامدى قۇنى 130 ميلليارد توننا بولاتىن 15 شوگىندى الاپ بار. التىن, قورعاسىن, مىرىش, تەمىر, مارگانەتس كەن-ورىندارىنىڭ وتە كوپ ەكەنىنە قاراماستان, ءالى دە زەرتتەلمەگەن جەر قويناۋى بايلىعى جەتەرلىك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت وسىعان بايلانىس­تى جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىن­دەگى كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, اكىم­شىلىك راسىمدەر جەڭىلدەتىل­گە­نىن جەتكىزدى. ەلىمىزدىڭ مۇنداي قادامى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى باعامدايتىن حالىقارالىق ساراپشىلار تاراپىنان جوعارى باعا الدى. ماسەلەن, ينۆەستيتسيا­لىق تارتىمدىلىقتى انىقتايتىن فرەيزەر ينستيتۋتىنىڭ تىزىمىندە قازاقستان 24-ورىنعا جايعاسقان.

«قارجىلىق جانە ادام كاپيتالى جونىندەگى تاجىريبەلەرىن, ءبىلىمىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاق­ستانداعى جەر قويناۋىن زەرتتەۋ­گە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى كومپانيالارى اتسالىسادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىن ارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىگىمىز مول ءارى وسى سالاداعى قارىم-قابىلەتىمىز وراسان. مۇنايعا باي اتىراۋ وبلىسىن­دا مۇناي-گاز سالاسىنا بەيىم­دەلگەن ارنايى ەكونومي­كالىق ايماق بار. سالىق جەڭىلدىكتەرى, ينفرا­قۇرىلىم سالۋ, ۇزاق مەرزىم­گە مۇناي مەن گاز جەتكىزۋ ارقىلى قولايلى جاعداي جاسادىق. حالىق­ارالىق ستاندارتتاردى ينفرا­قۇرىلىمدى سالۋ بارىسىندا, كاسىپورىن قۇرىلىسىنا تىكەلەي قولدانۋ جوبالار قۇنىن 10 پايىزعا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ باتىسىندا پوليەتيلەن وندىرەتىن, قۇنى 6,6 ميلليارد دوللار بولاتىن مۇناي-حيميا زاۋىتىن سالۋ بويىنشا Mubadala Investment كومپانياسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ورتاق جوبامىز ونەركاسىپتىك دامۋ مەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىمىزدى كورسەتەدى», دەدى ق.توقاەۆ.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن­داعى ارىپتەستىكتى دامىتۋ­دىڭ مۇمكىندىگىنە كەڭىنەن توقتال­دى. ماسەلەن, بىرىككەن اراب امىر­لىكتەرى تۇتىناتىن تاۋار­لارىنىڭ 85 پايىزىن سىرتتان اكەلەدى. وسى­عان بايلانىستى تاياۋدا ەلدە 2051 جىلعا دەيىنگى تۇتىنۋ تاۋارلارى قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ۇلتتىق ستراتەگيا قابىلدانعان. سوعان سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن­داعى ساۋدا-ساتتىقتى دامى­تىپ, تۇتىنۋ ونىمدەرىن شىعارۋعا ارنال­عان تاسىلدەردى جەتىلدىرۋ قاراستىرىلعان.

«وسى تۇرعىدان قاراعاندا قازاقستان اۋماقتىق جاعىنان دا, تەحنولوگيالىق, لوگيستيكالىق الەۋەتى جاعىنان دا امىرلىكتەرگە ورگانيكالىق, قاۋىپسىز ءارى ساپالى ءونىم جەتكىزۋگە قابىلەتتى. ءبىز امىرلىكتەردىڭ كومپانيالارىن ءوز ەلىندە تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن شىعارۋعا ينۆەستي­تسيا سالۋعا شاقىرامىز. ەلدەرى­ڭىز­دەگى تۇتىنۋ نارىعىنىڭ 12 پا­يىز­عا وسكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاق­ستاننان جەتكىزىلەتىن ازىق-تۇ­لىكتەردىڭ كولەمىن ۇزاق مەرزىم­گە ارتتىرۋدى كوزدەيمىز. تا­ماق قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيى­مىنىڭ نۇر-سۇلتاندا ورنالاس­قانىن ەسكەرسەك, بۇعان الەۋەتىمىز تولىقتاي جەتەدى», دەدى ق.توقاەۆ.

اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شىعارۋعا كەڭىنەن توقتالعان پرەزيدەنت حالال تاۋارلار تۋرالى دا جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەردى. وسىعان بايلانىستى ەلدەر اراسىندا اتالعان سالادا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ءوزارا تاجىريبە ءبولىسۋدى جولعا قويۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. الدا-جالدا بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جەمىسىن بەرىپ جاتسا, امىرلىكتەر قازاقستان ونىمدەرىن پارسى شىعاناعىندا تاراتۋ ورتالىعىنا اينالماق.

سونداي-اق جيىن بارىسىندا تۋريزم سالاسىنىڭ الەۋەتى دە ءسوز بولدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ اۋقىمى بويىن­شا الەمدە 9-ورىندا  ەكەنىن ەسكە سالىپ, ەلدە ءشول دە, تاۋ دا كەزدە­سەتىنىن ايتتى.

«قازاقستانعا اعىلعان تۋريستەر سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. تۋريزم – ەكونوميكانى ءارتا­راپ­تاندىرىپ, جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋدا ماڭىزعا يە. ەلىمىزدىڭ ۇكى­مەتى تۋريستەردى قىزىقتىراتىن 10 مەكەننىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارىن ازىرلەدى. اتالعان باعىتتى دامى­تۋعا تولىقتاي دايىنبىز. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جاھان­دىق تۋريستىك نارىقتاعى كوپ جىلدان بەرى كوشباسشىعا اينالعان. كومپانيالارىڭىز وسى سالادا تاجىريبەلى ءارى الەۋەتتى. سوندىقتان قازاقستانداعى تۋريستىك جەرلەردى بىرلەسە دامىتىپ, وركەندەتۋگە شاقىرامىن», دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ورتاق جوبا­لاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ كەلەسى باعىتى رەتىندە قارجى سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىقتى اتاپ كور­سەتتى. اسىرەسە احقو جانە امىر­لىكتەردىڭ ءىرى قارجى ينستيتۋت­تارى اراسىنداعى بايلانىستى دامى­تۋدىڭ ماڭىزى زور.

«ورتالىق ازيا ايماعىندا يسلام قارجى قىزمەتىن كورسەتەتىن ورتالىققا اينالۋ ءۇشىن احقو-نىڭ الەۋەتىن ۇنەمى ارتتىرىپ وتىرامىز. سونىمەن قاتار احقو-دا ۇلتتىق مۇناي-گاز كومپانيالارى, تەمىر جول كومپانيالارى جانە تەلەكوممۋنيكاتسيا كومپانيا­لارى سياقتى مەملەكەتتىڭ ستراتە­گيا­لىق اكتيۆتەرى IPO-عا شى­عارى­لادى. ءابۋ-دابي ينۆەستي­تسيالىق دەپارتامەنتى مەن Mubadala Investment كومپانياسىن جەكەشە­لەندىرۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا شاقىرامىز», دەدى ق.توقاەۆ.

قازاقستان مەن امىرلىكتەر تابيعي رەسۋرستارعا ۇلكەن ءمان بەرەتىنى, بالامالى جانە جاڭارتى­لا­تىن ەنەرگيا كوزدەرىنە ەرەكشە نازار اۋداراتىنى بەلگىلى. مۇنى اتاپ كورسەتكەن مەملەكەت باسشى­سى قازاقستاندا وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ باستى تاقىرىبى بولاشاقتىڭ ەنەرگيا­سى  بولعانىن تىلگە تيەك ەتتى.

«ستراتەگيالىق تۇرعىدان ال­عان­دا, ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – 2030 جىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ سالاسىندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزىنىڭ ۇلەسىن 10 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ. قازاقستاننىڭ جەل ەنەر­گياسىن ءوندىرۋدىڭ الەۋەتى جىلىنا 920 ميلليارد كۆت-نى قۇرايدى. بۇل – قازاقستانداعى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ جىلدىق كولەمىنەن 9 ەسە جوعارى. بىزدە جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جاقسى ستاندارتتار بار. ينۆەستورلارعا ينفلياتسيا قارقىنىن جانە ايىرباستاۋ باعامىن ەسكەرە وتىرىپ, 15 جىل بويى قولداۋ كورسەتۋگە ءازىرمىز», دەدى ق.توقاەۆ.

سونداي-اق ىسكەرلىك جانە ين­ۆەس­­تيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادامدار جاسالىپ جاتقانىن مالىمدەدى. سونىڭ ناتي­جەسىندە, دۇنيەجۇزىلىك بانك­تىڭ جانە Doing Business رەي­تين­گىن­دە قازاقستان 25-ورىن­دا تۇر. دوڭ­گە­لەك ۇستەل بارى­سىن­دا ەىدۇ ەل­دەرى دەڭ­گەيىنە جە­تۋ ءۇشىن زاڭدار مەن نور­مات­يۆ­­تىك اكتى­لەردىڭ ستاندارتتارىن جە­تىلدىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇر­گىزى­لەتىنىنە توقتالدى.

ءسوز سوڭىندا ق.توقاەۆ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ كاسىپكەرلەرىن ەلوردادا سالىنىپ جاتقان ءابۋ-دابي پلازا عيماراتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا شاقىرىپ, بيىل دۋبايدا وتەتىن ەكسپو-2020 كورمەسىنە ساتتىلىك تىلەدى.

بۇدان كەيىن دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋ­شىلار ءسوز سويلەپ, پىكىر­لەرىن ءبىلدىردى. امىرلىكتەر تاراپى­نان  Abu Dhabi Global Market كوم­پانياسىنىڭ توراعاسى اح­مەد ءالي ءال سايح ءسوز باستاپ, قازاق­ستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا ىستىق ىقىلا­سىن ءبىلدىرىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋ­داعى قارىمىن جوعارى باعالادى. ءوز كەزەگىندە LuLu group كومپا­نيا­سىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى يۋسۋف ءالي ەكى ەل اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ نىعايىپ كەلە جات­قانىن ايتا كەلىپ, كوپتەگەن سالادا ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇمكىندىك مول دەپ باعا بەردى.

دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ نەگىزگى بولىگى اياقتالعان سوڭ جيىنعا قاتىسۋشى كاسىپ­كەرلەر قازاقستانعا قاتىس­تى جوس­پارلارىمەن ءبولىسىپ, پرە­زيدەنتكە كوكەيلەرىن­دەگى سۇراق­تارىن قويدى.

ءىس-شارا اياقتالعان سوڭ ق.توقاەۆ «ۋاحات ءال-كاراما» مەموريالىنا گۇل شوقتارىن قويدى. بۇدان كەيىن شەيح زايد مەشىتىنە بارىپ, قۇران وقىتىپ, قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا ەستەلىك تىلەگىن قالدىردى.

اباي اسانكەلدى ۇلى,

«Egemen Qazaqstan» – ءابۋ-دابيدەن (بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى)