سيقىرلى الەم, سىرلى ساز

اكتەر, ءانشى, سازگەر قۇماربەك قالقاتاەۆ تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر

سىناپتاي سىرعىعان, ساعىمداي جىلجىعان ءدال وسىناۋ رۋحاني قىسىر ۋاقىتتىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ ساناڭداعىنىڭ سارقىلىپ, كوكىرەگىڭدەگىنىڭ كۇبىلتەلەنىپ قالعانىن سەزبەي دە قالۋىڭ بەك مۇمكىن-اۋ. اقشادان باسقانى قۇندىلىق ساناماي بارا جاتقان ارزان قوعامدا جان دۇنيەڭنىڭ جارىعىنا قۋات, تامىرىنا سۋات, جاپىراعىنا شۋاق ىزدەيتىنىڭ وتىرىك ەمەس. امسە وندايدا قول ۇشىن سوزاتىن قۇدىرەتتى كۇش ول – قاسيەتتى ونەر ەكەندىگى داۋسىز. رۋحاني ءدارۋىڭدى سودان تاباسىڭ. ال تەاتر دەگەندە ءبىز ەڭ الدىمەن, اكتەر دەگەن الاي-دۇلەي مىنەزدىڭ, الاساپىران ارەكەتتىڭ, الماعايىپ سەزىمنىڭ ادامىن ەرىكسىز ەسكە الامىز.

اكتەر, ءانشى, سازگەر قۇماربەك قالقاتاەۆ تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر

سىناپتاي سىرعىعان, ساعىمداي جىلجىعان ءدال وسىناۋ رۋحاني قىسىر ۋاقىتتىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ ساناڭداعىنىڭ سارقىلىپ, كوكىرەگىڭدەگىنىڭ كۇبىلتەلەنىپ قالعانىن سەزبەي دە قالۋىڭ بەك مۇمكىن-اۋ. اقشادان باسقانى قۇندىلىق ساناماي بارا جاتقان ارزان قوعامدا جان دۇنيەڭنىڭ جارىعىنا قۋات, تامىرىنا سۋات, جاپىراعىنا شۋاق ىزدەيتىنىڭ وتىرىك ەمەس. امسە وندايدا قول ۇشىن سوزاتىن قۇدىرەتتى كۇش ول – قاسيەتتى ونەر ەكەندىگى داۋسىز. رۋحاني ءدارۋىڭدى سودان تاباسىڭ. ال تەاتر دەگەندە ءبىز ەڭ الدىمەن, اكتەر دەگەن الاي-دۇلەي مىنەزدىڭ, الاساپىران ارەكەتتىڭ, الماعايىپ سەزىمنىڭ ادامىن ەرىكسىز ەسكە الامىز. وزىنە بەرىلگەن از ۋاقىتتىڭ مەجەسىندە ساحنانىڭ مايتالمانىنا اينالاتىن, بىلايعى جۇرتقا انتەك تۇسىنىكسىزدەۋ كورىنەتىن وسىناۋ اپەندىلەردىڭ «ءوز الەگى» قاشاننان وزىندە ەكەن. ونسىز دا قىم-قۋىت مىناۋ ءومىردىڭ ارپالىسىندا ءجۇرىپ, ساحناعا الىپ كەلەتىن كەيىپكەرىڭنىڭ كەم-كەتىگىن تۇگەندەپ, بارىنشا شيراتىپ شىعارۋ – تابيعي تالانتپەن بىرگە ۇزدىكسىز ىزدەنىستى قاجەت ەتەتىن جانقيارلىق ەڭبەكتىڭ ارقاسى ەكەنىن كىم ءتۇپ-تۇگەل ءتۇسىنىپ جاتىر دەيسىز؟..

ءوزىنىڭ جەكە بەنەفيسىن وتكىزگەن ش.قۇسايىنوۆ اتىنداعى اقمولا وبلىستىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ اكتەرى, قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايرات­كەرى قۇماربەك قالقاتاەۆتىڭ كەشىندە وسىنى سەزىنگەندەي بولدىق. سوناۋ 1995 جىلى كوكشەتاۋ قالاسىندا اشىلعان قازاق دراما تەاترىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارىنىڭ ءبىرى بولىپ الماتىدان ورالعان ءبىر توپ وسكەلەڭ جاستىڭ ورتاسىنداعى ەگدەلەۋ كورىنگەنى وسى قۇماربەك وكەن ۇلى بولاتىن. اينالاسى 18 جىلدىڭ جۇزىندە ءىرلى-ۇساقتى قىرىقتان استام رولدەردى ءساتتى سومداپ كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالعان اكتەردىڭ جاقسى قىرلارى, جارقىن ساتتەرى تۋرالى بىلگىشتەردىڭ دە ايتقاندارى, جازعاندارى از ەمەس. ول ءبىر بولەك اڭگىمە. ال, بەنەفيستىڭ ءجونى تىپتەن بولەك.

اكتەردىڭ تولىسۋى ونىڭ تولايىم تابىستارعا جەتىپ, اتاق-داڭقتان كەندە بولماۋىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ءاماندا, «جەتتىم, جەتىلدىم» دەگەن توقمەيلسۋدىڭ سوڭى توقىراۋعا اكەلەتىنىن جاقسى بىلەتىن اكتەر ءاربىر رولگە جاڭاشا قاراپ, شىنايى كەيىپكەردىڭ بار شىندىعىن كورسەتۋگە شىن تالپىنسا قۇبا-قۇپ. ورلەۋ مەن ءوسۋدىڭ ءوزى تىنىمسىز ىزدەنىستەن, تىڭعىلىقتى ەڭبەكتەن تۇراتىنىن جاقسى بىلگەن قۇماربەك ءوز بەنەفيسىندە اكتەرلىك شەبەرلىگىن, شىعارماشىلىق قارىم-قايراتىن كورسەتۋگە لايىقتى تانىعان تانىمال جاس دراماتۋرگ قانات ءجۇنىسوۆتىڭ «ءانشىنىڭ ءپىرى – امىرە» اتتى مونوسپەكتاكلىن تاڭداعانى تەاتر ساحناسىنداعى ەلەۋلى وقيعا بولدى. مونوسپەكتاكلدە ويناۋ كاسىبي شەبەرلىگى ءزاۋ بيىككە شىعانداپ شىققان, وزىنە ءوزى سەنىمدى اكتەردىڭ عانا قولىنان كەلسە كەرەك.

تالانتتى رەجيسسەر ءا.ورازبەكوۆتىڭ ساحنالاۋىمەن قويىلعان مونوس­پەك­تاكلدىڭ ونە بويىنداعى اسقاق رومانتيزم, ادۋىندى درامالىق شارپىلىس, اششى جانايقايىنا قۇرىلعان تراگەديالىق حال, الاقۇيىن زامانالىق زار, تەپكىگە تۇسكەن تەكتىلىك تاعدىر – سپەكتاكلدەگى اقان سەرى مەن ءانشى امىرەنىڭ تاريحي تۇلعاسىمەن ءورىلىپ جاتتى. ونەرگە جاڭا قانات قاققالى وتىرعان سارىاۋىز بالاپان ءانشىنىڭ بالاڭ ارمانى, باستىقپاعان اساۋ كوڭىلى, الابۇرتقان ارمانشىل قيالى قاي قيانعا تارتساداعى الدىنان اقان, امىرە بابالارى شىعىپ, اردا ونەردىڭ وڭايلىقپەن قونبايتىنىن, ونىڭ قىساستىققا ادەيى اكەلەتىن بۇرالاڭ بۇلتارىس جولدارىنىڭ كوپ بولاتىنىن ەسكە سالادى. تامىرىنان سۋالىپ, تالشىنىنان قۋارىپ بارا جاتقان انشىلىك ءداستۇرلى ونەردىڭ بۇگىنىنە قاپالى كەيىپ تانىتادى, كەيىس مىنەز كورسەتەدى. وسىناۋ وركەنيەتتەر قاقتىعىسىندا جەتەسىز ۇل مەن جەڭىلتەك قىزدىڭ باتىسشىل اڭسارى بابادان جەتكەن باعزى ونەردىڭ باعىن تايدىرىپ, باعىلان باسىن بوساعادا قالدىرا ما ەكەن دەپ قاۋىپتەنەدى.

بىردە جاس ءانشى, ەندى, مىنە, ايگىلى امىرە, ەندى بىردە اسقاق اقان بولىپ بەيمازا كۇي كەشكەن اكتەردىڭ ىشكى تولعانىسى, جان كۇيزەلىسى, ەموتسيالىق تولقۋلارى, داۋىس ىرعاعى, قيمىل قوزعالىسى تۇرلىشە قۇبىلىپ, قۇلپىرىپ وتىرادى. شاتتانعان بوزبالا, شامىرقانعان امىرە, شاراسىنان توگىلگەن اقان سەرى – باس-اياعى 45 مينۋتقا سوزىلعان مونوسپەكتاكلدەگى ءوزارا جىمداسىپ, ءوزارا ۇيلەسىپ جاتقان بەينەلەر. سپەكتاكلدىڭ ۇزىن-ىرعاسى انشىلىك ونەردىڭ ورتاق زاڭدىلىعىنا نەگىزدەلگەنىمەن, ءۇش زامانداعى ءۇش ءتۇرلى تاعدىردىڭ الۋان سىر-سيپاتتارى ايتىلىپ, ءوز تراگەديالارى اشىلا تۇسەدى. قاشاندا ونەر جولى جەڭىل بولماعان.

سپەكتاكلدىڭ سوڭىندا امىرە اۋزىمەن ايتىلاتىن مىنا ءبىر سوزدە پالساپالىق تەرەڭ شىندىق بار: «ۇلتىڭدى ءسۇي! ودان ارتىق ماحاببات جوق. ءان – ادام بالاسىنىڭ كوڭىل-كۇيى, سەزىم پەرنەسى. ءانشىنىڭ ءۇنىن قۇبىلتىپ, داۋسىن اسقاقتاتاتىن دا ۇلتجاندىلىق. ءان جۇرەگىڭنەن شىقسىن. شىركىن, ءان, قازاقتىڭ ءانى! ول تەك جۇرەك قىلىن شەرتە بىلسەڭ عانا انگە اينالادى».

اكتەر اقان بولىپ اڭىرادى, امىرە بولىپ داۋىسىمەن داۋىل ساپىردى. ءدال وسى ارادا اكتەردىڭ كاسىبي شەبەرلىگى, انشىلىك قارىمى تانىلدى. تەگىندە قۇماربەك قالقاتاەۆتىڭ امىرەنى تاڭداۋى جايدان-جاي ەمەس. ءتۇبىت مۇرت بوزبالا شاعىندا الماتىعا ارمان قۋىپ بارىپ, ءدۇلدۇل ءانشى جانىبەك كارمەنوۆتىڭ ءدارىسحاناسىندا وقىعانى بار. سوندىقتان دا, ءداستۇرلى انگە, سونىڭ ىشىندە ارقانىڭ ارىندى اندەرىنە دەگەن قۇشتارلىق قۇماربەكتى ءانشى رەتىندە تانىتقان. حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىن ورىنداۋشىلاردىڭ «اتا مۇرا» رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىنە قاتىسىپ لاۋرەات اتانعانى بار-دى. ءداستۇرلى اندەردىڭ يىرىمدەرىنە بويلاپ, ءيىن قاندىرا, بالبىراتىپ باپتاپ ايتاتىندىعىمەن ەرەكشە. «قۇماربەك, ءىنىم, سەن «گۇلداريعانى» ەرەكشە شابىتپەن ورىندادىڭ, بۇل ءان التاي-تارباعاتاي وڭىرىندە كەڭ تارعان ەدى... » – دەي بەرگەنىمدە. – اعا, مەن سول ءوڭىردىڭ تۋماسىمىن عوي... – دەپ ماقتانىش سەزىممەن تانىستىرعانى ءالى ەسىمدە» – دەپ ەسكە الادى بەنەفيسكە ارنايى كەلگەن ارداقتى ازامات, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, اتاقتى «دوس-مۇقاسان» ءانسامبلىن قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى – ۇلىقپان سىدىقوۆ.

اكتەرلىكپەن قاتار, انشىلىكتى سەرىك ەتكەن قۇماربەك وكەن ۇلى سوڭعى كەزدەرى ءوزىنىڭ تاعى ءبىر قىرىمەن تانىلىپ, تىڭدارماندارىن ءتانتى ەتىپ ءجۇر. ول – ونىڭ سازگەرلىك قابىلەتى. ازىرشە جيىرماعا جۋىق ءان جازىپتى. بەنەفيستىڭ ەكىنشى ءبولىمى «ونەرىم – ءورىسىم, ءبارى دە سەن ءۇشىن» اتالىپ, وندا قۇماربەكتىڭ اندەرى شىرقالدى. ءداستۇرلى ىرعاق پەن قازاقى قوڭىر بوياۋ بۇگىننىڭ ەسترادالىق ەركىن ۇنىمەن جىمداسىپ, وزىندىك مازمۇن مەن ءتۇر تاپقان. سازدى ەلەگياعا, سابىرلى ۆالسكە, سالتاناتتى مارشقا قۇرىلعان «ماحابباتىم سەن» ء(سوزى ق.ءجۇنىسوۆ), «تۋعان ولكەم» ء(سوزى ە.بايات), «كوكشەتاۋىم»(سوزى ا.تەمىرباي), «ايلى تۇندە» ء(سوزى م.زۋكەنوۆ), «العا, قازاقستان!» ء(سوزى ە.بايات) قاتارلى اندەر اۆتوردىڭ ءوز ورىنداۋىندا جانە كەش قوناقتارى, تانىمال ەسترادا جۇلدىزى اقىلبەك جەمەنەي, ورالدىق كۇلاش قۋانىشقاليەۆا, الماتىلىق بولات كۇلدىرباەۆتاردىڭ تاماشا داۋىستارىمەن اۋەلەپ, تىڭدارمانىن باۋراپ اكەتتى. سازگەر رەتىندە دە وزىندىك قولتاڭباسىن تانىتىپ ۇلگەرگەن ونىڭ اندەرى «ەلىم مەنىڭ!» رەسپۋبليكالىق پاتريوتتىق اندەر قونكۋرسىندا, «بالبوبەك» بايقاۋىندا, «شاتتىق», «شاڭىراق-2010 جىل ءانى» فەستيۆالدەرىندە الدەنەشە رەت جۇلدەگەر اتاندى. ق.قالقاتاەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «احاۋ, ەلىم» ءانى 2010 جىلى حالىقارالىق «شابىت», «جاس قانات», «سلاۆيان بازارى» فەستيۆالدەرىندە «گران پري» جۇلدەسىن جەڭىپ العاندىعىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ارينە, وسىنىڭ بارلىعى از جەمىس ەمەس.

ەربولات بايات,

قازاقستان جازۋشىلار

وداعىنىڭ مۇشەسى.

كوكشەتاۋ.