ءاليا ەلەۋبەكوۆا: كوڭىلگە ساۋلە قوندىرعان

ماقالا كىرىسپەسىندەگى « ۇلى عۇلامانىڭ مەرەيتويى توي تويلاۋ ءۇشىن ەمەس, وي-ءورىسىمىزدى كەڭەيتىپ, رۋحاني تۇرعىدان دامۋىمىز ءۇشىن وتكىزىلمەك» دەگەن سويلەمدەر ويدان ويعا جەتەلەيدى. ء بىز توي تويلاۋدان كەندە حالىق ەمەسپىز عوي, ابايدىڭ «ات ارىقتار, تون توزار, قادىر كەتەر, كۇلكىنى ونشا كۇيلەپ شۋلامالىق» دەگەنى بولماسا... مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا وي قۋعان, ءبىلىم ىزدەگەن جانعا اباي شىعارمالارى – تاعلىمى  مول مەكتەپ  ەكەنىن  باسا ايتتى.

باتىس پەن شىعىستىڭ التىن كوپىرى - دانىشپان اباي قازاق دەگەن ۇلى حالىق بارىن الەمگە  الدەقاشان ايگىلەگەن بولاتىن.

حالىقتىڭ رۋحاني ۇستازى ابايدىڭ ومىرلىك فيلوسوفياسى مىناداي تۇيىندەردى قامتيدى: ءبىرىنشى, وتانشىل, ۇلتجاندى بولۋ; ەكىنشى, وزگە ۇلتتار مەن حالىقتى دۇرىس ءتۇسىنىپ, ولاردىڭ ارتىق ءىلىم-ءبىلىمىن ۇيرەنۋ; ءۇشىنشى, ادامدى ءسۇيۋ, وزگەگە قۇرمەت سەزىممەن قاراۋ; ءتورتىنشى, وزىڭە-ءوزىڭ قاتال سىنشى بولىپ, ءوز بويىڭدى  تۇزەتۋ.

ابايدىڭ ءتۇپ ماقساتى – حالقىن تۇزەپ, ەرىكتى, مادەنيەتتى ەل ساناتىنا قوسۋ. وسى ماقساتقا جەتۋدىڭ جولى – وقۋ, ونەر, ءبىلىم, ەڭبەك, اقىل دەپ بىلەدى. بۇل ويلار – اباي شىعارمالارىنىڭ التىن ارقاۋى.

اقىن اتاۋلى اتام زاماننان بەرى كۇڭگىرت كۇي, كولەڭكەلى عۇمىر-ازاپتىڭ سەبەبىن قوعامنان, ۋاقىتتان, جەكە  ادامنان  ىزدەدى, كىنالادى; تەك كومەسكى كور تىرشىلىككە ءوزىن دە ايىپتى ساناعان ەشقايسىسى تابىلمادى. اباي عانا بۇل سالتاناتتى ساپتان وقشاۋ تۇر.

توڭكەرىلىپ قۇبىلعان جۇرت – ءبىر ساعىم,

شىنعا شىنداپ, قوسا الماس ىنتىماعىن.

كوپتىڭ اۋزىن كۇزەتسەڭ كۇن كورمەيسىڭ,

ءوزىڭدى-ءوزىڭ كۇزەت, كەل, شىراعىم!

بۇگىنگى كۇنى تاربيە سالاسىندا قولدانىلىپ جۇرگەن ء«وزىن-ءوزى تانۋ» ءىلىمىنىڭ ءتۇپ قازىعىن دا ابايدان تابامىز.

ءار قازاقتىڭ جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىنە ۇيالاعان ءوز ابايى بار. ەس ءبىلىپ, ەتەگىن جاپقان, ءومىردىڭ اششى-تۇششىسىن تاتقان ءار پەندە ابايعا ءوز سوقپاعىمەن كەلەدى. جاستىقتىڭ وتى جالىنداپ جۇرگەن كۇندەردە اباي سوزدەرىن ماقتان ءۇشىن جاتتاساق, بۇگىندە ءومىردىڭ كوبى كەتىپ, ازى قالعان كەزەڭدە دەرتتى جانىمىزعا ءدارۋ ىزدەپ جاتتايمىز. قۇر جاتتاۋ دەگەنىم جاداعاي بولار, ول سوزدەردەن جانىڭا جۇبانىش تاباسىڭ. بالا كۇنىمىزدە:

كوردىك قوي دۇنيە دەگەن ءيتتىڭ كوتىن,

جەپ ءجۇر عوي بىرەۋىنىڭ بىرەۋ ەتىن.

ويلى ادامعا قىزىق جوق بۇل جالعاندا,

كوبىنىڭ سىرتى ءبۇتىن, ءىشى ءتۇتىن...  – دەگەن جولداردى قايتالاپ وقىساق تا تۇسىنە بەرمەيتىنبىز. ەندى بۇگىندە اڭداپ قاراساق, اباي ايتقان وسى ءسوزدىڭ توڭىرەگىندە ءوزىمىز ءجۇرمىز.

اباي جيىرماسىنشى سوزىندە «پەندەدە ءبىر ءىس بار جالىعۋ دەگەن. دۇنيە بىرقالىپتى تۇرمايدى, ادامنىڭ قۋاتى, عۇمىرى بىرقالىپتى تۇرمايدى. ءاربىر ماق ۇلىققا قۇداي تاعالا بىرقالىپتى تۇرماقتى بەرگەن جوق. ەندى كوڭىل قايدان بىرقالىپتى تۇرا الادى؟ بىراق وسى جالىعۋ دەگەن ءار نەنى كورەم دەگەن, ءدامىن, باعاسىن – ءبارىنىڭ بايانسىزىن ءبىلىپ جەتكەن ويلى ادامنان شىعادى» دەيدى. ادام بالاسى جالىعۋ ارقىلى جاڭالىققا ۇمتىلادى, باسقا دۇنيەنى دە كورسەم, بىلسەم ەكەن دەپ جانتالاسادى.

بىرەۋدەن ايلام مەن اقىلىمدى اسىردىم دەپ جۇرگەننىڭ كوبى ىشتەي ءوزىن-ءوزى جەۋمەن كۇن كەشەدى. ءسويتىپ, قىسقا عۇمىردىڭ ءبىرتالايى ءوزىن-ءوزى تاني الماۋمەن وتەدى. ابايشا ايتقاندا: «...ۇنەمى جامانشىلىققا, ماقتانعا سالىنىپ, ءوز بويىن ءوزى ءبىر تەكسەرمەي كەتكەن كىسى, ءتاۋىر تۇگىل, اۋەلى ادام با ءوزى؟»

دانالىق اتتى بيىكتىڭ قۇزار شىڭىنا شىققان اباي ءومىرى دە كۇردەلى قۇبىلىس. پەندەگە ءتان كۇرەس-تارتىستى, جەك كورۋ مەن ءسۇيۋدى ءوز باسىنان وتكەرمەسە, جۇرەك قانىمەن جازىلعان قۋاتتى ويلار تۋار ما ەدى؟!

جاڭا  زاماننىڭ  كۇردەلى  تالابىنا   ۇلى اباي ءوز شىعارمالارىمەن جاۋاپ بەرەدى. ۋاقىتى, زامانى  وتە  كەلە  تالاي تاۋ مۇجىلەدى, تالاي دۇنيە وزگەرەدى. ادام دا وتەدى  ومىردەن. ەشتەڭە ماڭگىلىك ەمەس. ۋاقىتتىڭ  قاتال زاڭى سولاي. تەك  ەل مەن جەر – ماڭگىلىك. ولار قارتايمايدى دا, توزبايدى. جەردى مەكەن  ەتكەن ادامدار عانا  قارتايىپ, ومىردەن ءوتىپ  جاتادى.

«دۇنيە – ۇلكەن  كول,

زامان – سوققان  جەل,

الدىڭعى  تولقىن  اعالار,

كەيىنگى  تولقىن ىنىلەر,

كەزەكپەنەن ولىنەر,

باياعىداي  كورىنەر» دەپ تولعانادى ۇلى اقىن.

«اباي سىنى – اۋىر سىن, سىندارلى سىن. بۇل تويدىڭ تۇسىنداعى باستى ماقساتىمىز – بۇكىل حالىقتىڭ ۇلت ۇستازى الدىنداعى وزىندىك ءبىر ەسەپ بەرۋى ىسپەتتەس بولۋى ءتيىس» دەگەن پرەزيدەنت سوزىنەن ارتىق نە دەۋگە بولادى؟! 

ءاليا ەلەۋبەكوۆا,

قر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى

قاراعاندى وبلىسى,

بالقاش قالاسى