توقاەۆتىڭ باستى 10 ءىسى

جيناقتى جۋرناليستەرگە تانىستىرعان ساياساتتانۋشى ەرلان سايروۆ بيىلعى جىلدىڭ قازاقستان تاريحىنداعى ماڭىزىنا توقتالا كەلە, بيلىك ءترانزيتىنىڭ وتە وزەكتى ماسەلە ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.

«بيىل قازاقستان ءۇشىن جاۋاپتى كەزەڭ. العاش رەت بيلىك ءترانزيتىنىڭ ەۆوليۋتسيالىق جولمەن وتۋىنە كۋا بولدىق. بۇل –  كۇن تارتىبىندەگى باستى جانە جاۋاپتى ماسەلە. پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا حالىقتىڭ باسىم داۋىسىمەن قاسىم-جومارت توقاەۆ جەڭىسكە جەتتى. وسىلايشا, زاڭدى مەملەكەت باسشىسى عانا ەمەس, حالىقتىڭ سەنىم مانداتىنا يەلەندى. قىسقا مەرزىم ىشىندە ق.توقاەۆ جاقسى ىستەرگە ۇيىتقى بولا ءبىلدى. پرەزيدەنتتىڭ جارتى جىلدىق قىزمەتىن تۇيىندەي كەلە, ەڭ ەلەۋلى 10 ءىستىڭ ءتىزىمىن جاسادىق», دەدى ەرلان سايىروۆ.

ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتى ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ق.توقاەۆ ەڭ اۋەلى مەملەكەتتىك باعىتتىڭ بىرىزدىلىگىن قامتاماسىز ەتتى. بۇل – بيلىك ءترانزيتىنىڭ باستى شارتى. ءبىر جاعىنان, قازىرگى مەملەكەتتىك باعىتتى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرسا, ەكىنشى جاعىنان, جاڭا سەرپىن اكەلدى. سونداي-اق بيلىكتىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتىپ, قوعاممەن ديالوگقا, پىكىر پليۋراليزمىنە جانە ءارالۋان كوزقاراسقا نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك دامۋدىڭ جاڭا باعىتىن قالادى.

مەملەكەت باسشىسى اتقارعان كەلەسى ماڭىزدى باعىت – حالىقتىڭ نارازىلىق كوڭىل-كۇيىن اقىلعا قونىمدى قادامدار ارقىلى باسەڭدەتتى. ينستيتۋتى ساراپشىلارى پرەزيدەنت ق. توقاەۆتىڭ «كۇشكە سالۋ» مودەلىنەن باس تارتىپ, حالىقتىڭ قالاۋىن ورىنداۋعا تالپىنعانىن ايتادى.

«جاڭا ىشكى ساياسي پاراديگمالار جاريالاندى: ء«ار الۋان پىكىر – ءبىرتۇتاس ۇلت», «ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىن جاڭعىرتپاي, تابىستى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس», «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت». بيلىكتىڭ ساياسي لەكسيكونى وزگەردى, وعان «بالامالىق», «پليۋراليزم», «بىرتىندەپ ساياسي ترانسفورماتسيالاۋ» سياقتى ۇعىمدار ەندى. مەملەكەت ينتەرنەتتى بۇعاتتاۋ, ميتينگتەردى كۇشپەن تاراتۋ تاجىريبەسىنەن باس تارتىپ, قالالاردا سانكتسيالانعان ميتينگتەر وتكىزىلدى», دەدى ە.سايروۆ.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى جاڭا ساياسي ستاندارتتار بەلگىلەدى. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتى جاريالاندى. بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەر جويىلىپ كەلەدى, ازاماتتاردىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارعا تىكەلەي سۇراق قويۋ جانە ولاردى تولعاندىراتىن پروبلەمالاردىڭ بارلىق اسپەكتىلەرى بويىنشا جىلدام جاۋاپ الۋ مۇمكىندىگى جولعا قويىلدى.

پرەزيدەنت توقاەۆ ارقاشان وزەكتى وقيعالاردىڭ ورتاسىندا بولدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ بەلسەندى قولدانۋشىسى رەتىندە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى وزەكتى وقيعالارعا جەدەل باعا بەردى. سونىمەن قاتار رەزونانستىق ىستەرگە قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىرىپ وتىردى.

ينستيتۋت ساراپشىلارىنىڭ پايىمداۋىنشا, ق.توقاەۆتىڭ اتقارعان ىستەرىنىڭ تاعى ءبىر پاراسى – ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قوراۋدى كۇشەيتتى. ماسەلەن, حالىققا جولداۋىندا ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى, زورلاۋ, ادام ساۋداسى, براكونەرلىك سەكىلدى قىلمىستار ءۇشىن جازانى قاتاڭداتۋدى تالاپ ەتتى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ تالابى بويىنشا ماجىلىستە وسى باعىتتا بىرقاتار ماڭىزدى تۇزەتۋ قابىلداندى.

سونداي-اق ەڭ ەلەۋلى 10 ءىستىڭ تىزىمىنە مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ باسقارىلۋىن ساقتاپ قالۋ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ابىرويىن ودان ءارى نىعايتا ءتۇسۋ, مەملەكەتكە سەنىمدى ارتتىرۋ, ۇلتتىق ديالوگ قالىپتاستىرۋ سەكىلدى وتە وزەكتى قادامدار ەنگەن.

بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ جەكەلەگەن توپتارىنىڭ, جالپى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل-كۇيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ىرگەلى باستامالارعا ۇيىتقى بولدى. ماسەلەن, نەسيەلىك راقىمشىلىق جاسالىپ, ستۋدەنتتىك شاكىرتاقى, بيۋدجەتتەگىلەر – پەداگوگتار, ازاماتتىق قورعاۋ ورگاندارى مەن قۇقىق قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى ارتادى.

ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا, حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ يگىلىگى مەن مۇددەسى ءۇشىن قابىلدانعا مۇنداي شەشىمدەر پرەزيدەنت ق.توقاەۆ باعدارىنا حالىقتىق سەنىمىن نىعايتادى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ جاڭا تاسىلدەرىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. اتاپ ايتقاندا, كەلەسى جىلى ءال-ءفارابيدىڭ – 1150 جىلدىعى, ابايدىڭ – 175 جىلدىعى جانە التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە وتەدى. سەمەي قالاسىنىڭ اۋەجايى اباي قۇرمەتىنە اتالدى, ال اتىراۋ اۋە ايلاعىنا حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى بەرىلمەك. اتامەكەنگە ورالعان وتانداستارعا قاتىستى مەملەكەت باسشىسى «قانداس» تەرمينىن قولدانۋدى ۇسىندى.

قورىتا ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ دامۋ تراەكتورياسى ماڭىزدى تاريحي كەزەڭدى باستان وتكەرىپ جاتىر. بۇل تۇرعىدان العاندا پرەزيدەنت ق. توقاەۆتىڭ ەل ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگى كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتادى.