ماقسات – پارلامەنتتىك پارتيا بولۋ

سەزد قارساڭىندا اۋىلدىق, قالالىق پارتيا ۇيىمدارىندا جانە وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا پارتيا­نىڭ ەسەپ بەرۋ-سايلاۋ كونفەرەن­تسيا­لارى ۇيىمداستىرىلعان ەدى. وندا اگروونەركاسىپتىك كەشەن ما­سە­لەلەرى, اۋىلدىق اۋماقتاردى دامى­تۋ, پارتيالىق جۇمىس ادىس­تەرىن جەتىلدىرۋ شارالارى جان-جاقتى تالقىلاندى.

ءسويتىپ ەلوردا تورىندە ۇيىم­داس­تى­رىلعان سەزد جۇمىسى­­نا اۋىل شارۋاشى­لىعى مينيستر­لىگىنىڭ ءبىرىن­شى ۆيتسە-ءمينيسترى ايدار­بەك ساپاروۆ, ەكولوگيا, گەولو­گيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيستر­لىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ءسابيت نۇرلىباي, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اقمادي سارباسوۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى كامالجان نادىروۆ, مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى نۇرعيسا داۋەشوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگى­نىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورى نۇر­لان ماقسۇتوۆ, قوعام جانە مەم­لەكەت قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم جانە باق وكىلدەرى قاتىستى.

– اۋىل» حالىقتىق-دەمو­كرا­تيالىق پاتريوتتىق پارتياسى قايتا قۇرىلعا­نىنان بەرى 4 جىل ءوتتى. بۇل ءبىزدىڭ پارتيامىز ءۇشىن تاعدىرشەشتى كەزەڭ بولدى. كەيبىرەۋلەر ساياسي ارەناداعى العاشقى قادامىمىزعا كۇمانمەن قارادى. «اۋىل» پارتياسىنىڭ بولاشاعىنا سەنبەگەندەر دە بولدى. الايدا ءبىزدىڭ پارتيامىز سوزىمەن عانا ەمەس, ىسىمەن دە ءوزىنىڭ ساياسي الەۋەتىن, ەرىك-جىگەرىن تانىتا ءبىلدى. ەڭ باستىسى, ءبىز ءوزىمىزدىڭ قوعامعا اسا قاجەتتى ساياسي قۇرىلىم ەكەنىمىزدى دالەل­دىك. ارينە مۇندا «اۋىل» پار­تياسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنىڭ ۇلەسى بار ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز, – دەدى «اۋىل» حدپپ-نىڭ توراعاسى, پارلامەنت سەناتىنىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابي­عاتتى پايدالانۋ جانە اۋىل­دىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆ.

«اۋىل» حدپپ-نىڭ 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا اتقار­عان جۇمىسى تۋرالى بايان­داعان پارتيا توراعاسى كەز كەلگەن ءبىر قۇرىلىم ءۇشىن ەڭ كۇردەلى كەزەڭ – قالىپتاسۋ كەزەڭى ەكەنىن العا تارتتى. پارتيا مۇشەلەرى جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, كۇردەلى كەزەڭنەن ءوتتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا «اۋىل» پارتياسىنىڭ ىرگەسى بەكىپ, قاناتى قاتايىپ, قاتارى تولىقتى.

ءالي بەكتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, پار­تيا­نىڭ ەندىگى ماقساتى – پار­لامەنتتىك پارتيا بولۋ. بۇل ماقسات پارتيانىڭ الداعى ءتورت جىلدىق جوسپارىنىڭ نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس. بۇعان دەيىن دە از بەلەس باعىن­دىرىلعان جوق. سەبەبى «اۋىل» پارتياسى – وزىندىك سايا­سي تاجىريبە جيناق­تاعان پارتيا. وتكەن ساياسي كەزەڭدە پارتيا پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك ەلەكتورالدى ناۋقانعا قاتىستى. وسى سايلاۋ ناۋقاندارىنداعى ستراتەگيالىق ۇستانىمدارىنىڭ ناتيجەسىندە «اۋىل» پارتياسى جۇمىس جۇيەسى  قالىپتاسقان, تانىمال ساياسي برەندكە اينالدى.

پارتيا توراعاسى ۇلتتىق قو­عامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋىن قولدايتىنىن, «اۋىل» پارتياسى  مۇنداي قوعامدىق ماڭىزى بار ورگان جۇمىسىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋعا قاشاندا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى. ەلدىڭ تاعدىرشەشتى ماسەلەلەرىن تال­قىعا سالاتىن وسى تەكتەس ماڭى­ز­دى باستامالاردان تىس قالماۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتتى.

بۇگىندە «اۋىل» پارتياسى قۇرىلىم­دىق تۇرعىدا كۇشە­يىپ, قادامىن نىق باسىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسى مەن رەس­پۋبليكالىق ماڭىزى بار نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا پارتيانىڭ 17 في­ليالى جۇمىس ىستەي­دى. 188 قالا­لىق جانە اۋداندىق پارتيا ۇيىم­دارىندا 500 باس­تاۋىش پارتيا ۇيىمى بار. «اۋىل» پارتياسىنىڭ وكىلدەرى ەلى­مىز­دىڭ زاڭ شىعارۋشى جانە وكى­لەتتى ورگاندارى قۇرامىنا ەن­گەن. پار­تيانىڭ 44 مۇشەسى دە­پۋتات­تىق مان­داتقا يە. ونىڭ ىشىن­دە, پارلامەنت سەناتىندا – 1, وبلىستىق ءماسليحاتتار مەن الماتى قالالىق ءماسليحاتىندا – 7, اۋدان­دىق ءماسليحاتتاردا – 29, قالالىق ءماسليحاتتاردا – 7 ادام بار.

سونداي-اق 2017 جىلدان باستاپ بارلىق دەڭگەيدەگى دەپۋتتاردان قۇرالعان «اۋىل» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتار كەڭەسى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.  اتالعان كەڭەسكە جامبىل وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ەربولات ساۋرىقوۆ جەتەكشىلىك ەتۋدە. بۇل – «اۋىل» پارتياسىنىڭ وڭىرلەردەگى شىنايى بەدەلىنىڭ بىردەن-ءبىر بەلگىسى دەۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىندە كوپتەگەن ازاماتتار «اۋىل» پارتياسىنا وتۋگە نيەت بىلدى­رۋدە. ماسەلەن, 2015-2019 جىلدار ارا­لى­عىندا پارتيا مۇشەلەرىنىڭ سانى 44 مىڭ ادامعا ارتتى.

ناتيجەسىندە, اتالعان پارتيا­نىڭ كادرلىق الەۋەتى دە ارتا تۇسۋدە. پارتيا تەك اگرارلىق سالادا جەتىستىككە جەتكەن تۇلعالار­مەن عانا ماقتانبايدى. ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينا, اۆتوكولىك جانە وزگە دە سالالاردا جارقىن جەتىس­تىك­تەرگە جەتكەن ازاماتتار وسى پارتياعا مۇشە. 500-گە جۋىق پارتيا مۇشەسى مەملەكەتتىك جانە ۆەدومستۆولىق ناگرادالارمەن ماراپاتتالدى.

الداعى ماقسات – ەلىمىزدەگى قوعامدىق-ساياسي ماسەلەلەردىڭ قالىڭ قاتپارىنان پارتيانىڭ وزىندىك «كۇن ءتارتىبىن» ايقىن­داپ, قوعامنىڭ  الەۋمەتتىك جاڭعى­رۋىن­دا كوشباسشىلىققا ۇمتىلۋ. پار­تيا توراعاسى مۇنداي ساياسي امبيتسياسىز ستراتەگيالىق مىندەتتەردى ورىنداۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ول ءۇشىن, الدىمەن پارتيانىڭ جاڭا كوشباسشىلار بۋىنىن قالىپ­تاستىرۋ باعىتىندا جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەت. وسى ماقساتتا «جاڭا كوشباسشىلار مەكتەبى» اتتى پارتياىشىلىك جوبا قولعا الىناتىن بولادى.

الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جۇمىس جۇيە­لەنىپ, پارتيا جاق­تاستارىنىڭ قاتارىن كوبەيتۋگە قاتىستى ناقتى جۇمىس­تار ات­قارىلماق. «اۋىل – دوستار» دەپ اتالا­تىن جاقتاستار كلۋبى قۇرىلىپ, «ەڭبەك ادامى – ەل تىرەگى!» اتتى ساياسي باستاما قولعا الىنادى. مۇنداعى ماقسات – ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن جوعارى­لاتۋ ارقىلى اۋىلدىق جەرلەردەگى مامان­دىقتاردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ.

بۇل رەتتە, پارتيا توراعاسى دەلەگاتتار الدىندا «اۋىل» پارتياسى ازىق-ت ۇلىكتەگى  گمو-عا قارسى» اتتى تاعى ءبىر ساياسي باس­تامانى قولعا العانىن جاريا­لادى. بۇل يدەيا سوناۋ 2017 جىلى «گەندىك موديفيكاتسيالانعان ورگانيزمسىز ءومىر – اۋىل شارۋا­شىلىعى عىلىمى مەن ءوندى­رى­سى­نىڭ قازاقستاندىق تاڭداۋى» تاقىرىبىندا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا پايدا بولىپتى.

گمو دەمەكشى, ءالي بەكتاەۆ ەلىمىزدەگى مال ەكسپورتىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مال باسىنىڭ تىرىدەي شەتەل اسىپ جاتقاندىعى – كەلەڭسىز جاعداي. ماسەلەن, وتكەن جىلى شەتەلگە 88 مىڭعا جۋىق مال ساتىلسا, بيىلعى توعىز ايدا ول كورسەتكىش 333 مىڭعا جەتىپتى. بۇل بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 3,8 ەسەگە كوپ. ساتىلعان ءىرى قارانىڭ سانى 2 ەسە, ال ۇساق مالدىڭ سانى 7 ەسەگە وسكەن. سون­داعى مال باسىنىڭ 80%-ىن وزبەك­ستان ازاماتتارى ساتىپ العان ەكەن. ولار قازاق­ستاننىڭ شەكارا اۋماعىندا ورنا­لاس­قان تۇركىستان, قىزىلوردا وبلىستا­رى­­مەن قاتار, شىعىس قازاقستان, اقمولا, قا­راع­ان­دى, الماتى, جامبىل وبلىستارى­نان دا مالدىڭ ساپالى بولىگىن ىرىكتەپ الۋدا.

– ەڭ سوراقىسى شەتكە ساتىل­عان مالدىڭ 50%-عا جۋىعى – انالىق. ياعني, كورشىلەس مەملەكەتتەر قازاقستان مالىن ەتكە عانا ەمەس, ءوز مالدارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە مال باسىن كوبەيتۋ ءۇشىن ساتىپ الۋدا. ءبىزدىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىمىزدان سوڭ انالىق مال مەن ونىڭ ءتولىن ەل اۋماعىنان شىعارۋعا التى اي مەرزىمگە تىيىم سالىندى, –  دەدى پارتيا توراعاسى.

سەزد جۇمىسى بارىسىندا پارتيا­نىڭ باعدارلامالىق ماق­ساتتارىن ورىنداۋ­داعى قىز­مەتى, اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى اقپارات ۇسى­نىلدى. پارتيانىڭ وڭىرلىك في­ليالدارىنىڭ جەرگىلىكتى جەر­لەردەگى اگروونەركاسىپتىك كەشەن, الەۋمەتتىك سالا, عىلىم جانە ءون­دىرىس ماسەلەلەرى توڭىرەگىندەگى جۇمىس­تارى تالقىلاندى. سونداي-اق پارتيا تور­اعاسى رەتىندە ءالي بەكتاەۆ قايتا سايلا­نىپ, ساياسي كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامى بەكى­تىلدى. پارتيا جارعىسىنا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى.