قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىن باسقارۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ وتىرىسى ءوتتى, دەپ حابارلادى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
وتىرىس بارىسىندا وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا وتكەن كەڭەستە بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى قارالدى.
– «سامۇرىق-قازىنا» قورى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسىندا ەرەكشە ءرول اتقارادى. قوردىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. بيىلدىققا بۇل كەڭەستىڭ ەكىنشى وتىرىسى, – دەدى ەلباسى.
كەڭەستە «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى ا.ەسىموۆ, «قتج» ۇك» اق باسقارما توراعاسى س.مىڭباەۆ, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسى ا.ايدارباەۆ, «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق باسقارما توراعاسى گ.پيرماتوۆ بايانداما جاسادى.
ۇسىنىلعان اقپاراتتى تىڭداي كەلە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قور باسشىلىعى جۇيەلى ماسەلەلەردى شەشىپ, وندىرىستىك كورسەتكىشتەر مەن ينديكاتورلاردىڭ وڭ ديناميكاسىنا قول جەتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى.
– بىلتىر قوردىڭ تازا كىرىسى 2017 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 88 پايىزعا ارتتى. بيىل تاعى 40 پايىز ءوسىمدى بايقاپ وتىرمىز. وسى جىلعى 9 ايدىڭ كورسەتكىشى بىلتىرعى ءبىر جىلدىق كورسەتكىشتەن جوعارى. بۇل جاقسى ديناميكا. اكىمشىلىك جانە باسقا دا ءتيىمسىز شىعىنداردى جۇيەلى تۇردە ازايتىپ جاتىرسىزدار. مۇنىڭ بارلىعى قۇپتارلىق جۇمىس, – دەدى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى.
ەلباسى بىرلەسكەن كاسىپورىندارداعى مەملەكەتتىك ۇلەستەردى ءتيىمدى باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
– قور 268 ميلليارد تەڭگە تازا اقشالاي كىرىس ءتۇسىرىپ, مەملەكەتكە 70 پايىزىن, ياعني 190 ميلليارد تەڭگە اكەلدى. بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 2 ەسە كوپ. سونداي-اق اقشالاي تۇردە ديۆيدەندتەر مولشەرى 5 ەسە ءوستى. مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماي, وسى باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرعان ءجون, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى مۇناي-گاز جانە حيميا ونەركاسىبى سالالارىنداعى ءتيىمسىز ۋچاسكەلەردەگى ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ناتيجەسىنە نازار اۋداردى.
– جاڭا تەتىكتەردى ەنگىزۋ ارقىلى ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدەن باستاپ, قاجەتتى قورلار ۇلەسىن ۇلعايتۋعا دەيىنگى كەشەندى مىندەتتەر شەشىلۋدە. ۇكىمەت بۇل تاسىلدەردى زەرتتەپ, قولداۋ كورسەتۋى قاجەت, – دەدى ەلباسى.
سونداي-اق وتىرىس بارىسىندا قور كومپانيالارىنىڭ IPO-عا شىعۋى جانە ساتىپ الۋلاردىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
– ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ شامامەن 1,5 ەسە قىسقاردى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ساتىپ الۋ كولەمى 4 ەسە ءوستى. ناتيجەسىندە ۇنەمدىلىك تە ارتتى. بۇگىندە ۇنەمدەلگەن قاراجاتتىڭ كولەمى 130 ملرد تەڭگەدەن اسادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى «سامۇرىق-قازىنا» اق-نىڭ 2018-2028 جىلدارعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ وڭ ناتيجەلەرىنە توقتالىپ, قور كومپانيالارىنىڭ قارجىلىق جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە جەكەشەلەندىرۋ جوسپارىن ودان ءارى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستاردى قاراستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
– «سامۇرىق-قازىنا» – ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى. سوندىقتان ءبىز باسقارۋ كەڭەسى مەن ديرەكتورلار كەڭەسى رەتىندە تۇرعىندار مەن بيزنەس وكىلدەرى تاراپىنان قور قىزمەتىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزۋىمىز قاجەت. ازاماتتار مۇنىڭ ءبارى قازاقستانعا جانە ءبىزدىڭ حالقىمىزعا تيەسىلى ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك, – دەپ قورىتىندىلادى ەلباسى.
احمەتجان ەسىموۆ, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى:
– قوردىڭ وپەراتسيا توبى جۇرگىزگەن جۇمىستىڭ نەگىزگى ماقساتى كومپانيا ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدى باسقارۋ بولاتىن. اتالعان مىندەتتەر ترانسفورماتسيانىڭ جاڭارتىلعان باعدارلاماسىنا نەگىزدەلىپ جاسالدى. بۇل باعدارلامانىڭ ورىندالۋى بارىسىندا جاھاندىق ترەندتەر مەن تالاپتار ەسكەرىلىپ, بيزنەستى تسيفرلاندىرۋ باستى نازارعا الىندى. سونىمەن بىرگە جاڭا IT تەحنولوگيالاردى جاساقتاۋ دا قاراستىرىلعان. وسى ورايدا كومپانيادا كولەمدى IT اۋديت جۇرگىزىلىپ, ونىڭ الەۋەتى انىقتالدى. جۇمىس ناتيجەسىندە ءتيىمسىز شەشىمدەردى ەنگىزۋگە 60 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسالعانى بولجاندى.
سونىمەن قاتار قارجى جاعىنان ۇتىمدى بىرنەشە جوبا ىسكە اسىرىلدى. مىسالى, «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسىندا جولدارداعى اقاۋلاردى تەكسەرۋ جيىلىگى 12-گە ءوستى. ناتيجەسىندە, جولداردىڭ ساپاسى 90 پايىزعا جاقسارادى. مۇنداي جەتىستىكتەرگە ءموبيلدى دياگنوستيكالىق كەشەندەردى قولدانۋ ناتيجەسىندە جەتتىك. قوردى ءتيىمدى باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باسقارۋ دەڭگەيىن قىسقارتۋ مەن پروفيلدەن تىس اكتيۆتەردەن شىعۋ شارالارى اتقارىلدى. وسىدان ءدال ءبىر جىل بۇرىن, ياعني 2018 جىلدىڭ 14 قاراشاسىندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا «قازاتومونەركاسىپ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ اكتسيالارىنىڭ ساتىلۋى جونىندە حابارلانعان بولاتىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن اكتسيالاردىڭ باعاسىنىڭ وسۋىنەن كومپانيا كاپيتاليزاتسياسى دا جارتى ميلليارد دوللارعا ءوستى.
ۇلتتىق بانك ساتىلىم كەزىندە «بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اق پورتفەلىن 150 ملن دوللارعا العان بولاتىن. ناتيجەسىندە, زەينەتاقى قورىنا 21 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى الىپ كەلدى. بۇل كومپانيا تاريحىنداعى ەڭ ءتيىمدى سالىم بولدى. كەلەسى جىلى Air Astana, «قازاقتەلەكوم» اق, «سامۇرىق-ەنەرگو» اق اكتسيالارى ساتىلىمعا شىعادى.
ساۋات مىڭباەۆ, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق باسقارما توراعاسى:
– وندىرىستىك كورسەتكىشتەر بويىنشا جوسپارعا ساي جۇمىس ىستەلدى. جۇك اينالىمىنىڭ كورسەتكىشى بىلتىرعا قاراعاندا جوعارى. جولاۋشىلار اينالىمىندا ۆاگونداردىڭ جەتپەيتىنى انىقتالدى. سونىمەن بىرگە قاجەتتى شارالارعا قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, ءترانزيتتى جۇكتىڭ كولەمى ۇلعايتىلعانى, سونىڭ ىشىندە قىتاي-ەۋروپا, قىتاي-ورتالىق ازيا, ترانسكاسپي باعىتى مەن كەرى باعىتتاعى ترانزيتتەردىڭ ۇلعايعانى ايتىل- دى.
قارجى كورسەتكىشتەرىنە كەلسەك, كومپانيادا وپەراتسيالىق جۇمىستاردىڭ وسكەنى, كرەديتتىك قارىزداردىڭ ازايعانىنا نازار اۋدارىلدى. بۇل «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى ءوز مىندەتتەرىن تولىقتاي ورىنداپ جاتقانىن بىلدىرەدى. قارىزعا قاتىستى ماسەلە ءالى دە بار. وسى باعىتتا جۇرگىزىلۋى ءتيىس جۇمىستارعا, ترانزيت كولەمىن ارتتىرۋ, سونىمەن بىرگە كومپانيانىڭ قارجى مەن وندىرىستىك كورسەتكىشىن جاقسارتۋعا قاتىستى تاپسىرمالار بەرىلدى.
اليك ايدارباەۆ, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسى:
– توعىز اي قورىتىندىسى بويىنشا «قازمۇنايگاز» كومپانياسى مۇناي مەن گاز كوندەنساتى ءوندىرىسى, مۇناي وڭدەۋ مەن ونى تاسىمالداۋ بويىنشا وڭ ديناميكانى ساقتاپ كەلەدى. بيىلعى تازا پايدا بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم جوعارى.
سونىمەن قاتار ەلباسىنا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانى باياندالدى. سونىڭ ىشىندە «سارىارقا» گاز قۇبىرى جەلىسىنىڭ اياقتالعانى ايتىلدى. ەلباسى ءوز جولداۋىندا وسى گاز قۇبىرى تۋرالى ايتقانى بەلگىلى. جىل سوڭىنا دەيىن گاز قۇبىرى سىناقتان وتەدى. ياعني, رەكوردتىق از ۋاقىت ىشىندە گاز قۇبىرى قۇرىلىسى اياقتالىپ وتىر.
بۇدان بولەك وندىرىستىك قۋاتتىلىعى جىلىنا 500 مىڭ توننانى قۇرايتىن 2,6 ملرد دوللارلىق پوليپروپيلەن زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى 2021 جىلى اياقتالادى.
ال پوليەتيلەن زاۋىتى ەندى عانا باستالدى. زاۋىتتىڭ قازىر تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاسالىپ جاتىر. بۇل زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعى جىلىنا 1,2 ملن توننانى قۇرايدى. زاۋىتتىڭ قۇنى 6 ملرد دوللاردان اسادى. قۇرىلىسى 2026 جىلى اياقتالادى.
پيتەر فوستەر, «ەير استانا» اۋە كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى:
– وتكەن جىلدىڭ 2 قاراشاسىندا ەلباسىنىڭ بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى اڭگىمەلەستىك. اتاپ ايتار بولساق, ول كەزدە ءبىز Fly Arystan كومپانياسىن قۇرۋ تۋرالى تاپسىرما العان ەدىك. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, اتالعان اۋە كومپانياسى 1 مامىر كۇنى اشىلدى. سودان بەرى 5-6 ايدىڭ ىشىندە كومپانيانىڭ جەتىستىكتەرى مەن كورسەتكىشتەرى ەڭ باتىل دەگەن بولجامداردان اسىپ كەتتى.
تاريفتەرگە كەلەر بولساق, قازىرگى تاڭدا ورتاشا باعا 13 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. بۇل الەم بويىنشا ەڭ تومەنگى باعالاردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار كومپانيا ۇشاقتارىنىڭ بارلىعى دەرلىك لىق تولى ۇشادى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا ۇشاقتاردىڭ تولۋ كورسەتكىشى ورتاشا ەسەپپەن 94 پايىزدى قۇرايدى. وتكەن اپتادا ءبىز 500 مىڭىنشى جولاۋشىنى تاسىمالدادىق.
قازىرگى تاڭدا كومپانيا الەمدەگى ەڭ قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقان كومپانيالاردىڭ ءبىرى. 2002 جىلى اشىلعان Air Astana بۇگىندە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىر.